Zwyczaje wigilijne wprowadzają cudowny, świąteczny klimat. Sprawdź, czy znasz je wszystkie
Zwyczaje wigilijne są przekazywane od wielu pokoleń, a w niektórych polskich domach nadal przestrzega się większości z nich. Do najpopularniejszych tradycji i zwyczajów wigilijnych zalicza się przygotowywanie dwunastu potraw oraz wkładanie sianka pod obrus. Część z nich wywodzi się z tradycji katolickiej, ale niektóre mają swe korzenie w starożytności albo w ludowych przesądach i folklorze.
W tym artykule: Skąd pochodzą zwyczaje wigilijne w Polsce? Wigilijne zwyczaje związane z zasiadaniem do stołu Zwyczaj 12 potraw wigilijnych Ubieranie choinki świątecznej Dzielenie się opłatkiem wigilijnym Wigilijne tradycje i zwyczaje: puste miejsce przy stole Śpiewanie kolęd Sianko wigilijne Zapalanie świecy wigilijnej Ogień z kościoła Szopka bożonarodzeniowa Wręczanie prezentów na Boże Narodzenie Pocałunek pod jemiołą Wigilijne odwiedziny na cmentarzu Wigilia: zwyczaje i przesądy o nieszczęściu Mówiące zwierzęta Łuska karpia w portfelu Wróżby wigilijne o szukaniu miłości Pierwsza gwiazdka Wigilia to niezwykły czas w roku. Podczas uroczystej kolacji następuje dzielenie się opłatkiem – życzymy sobie wszystkiego, co najlepsze i wybaczamy błędy. Ten dzień ma wiele zwyczajów, które warto znać, by dowiedzieć się więcej o naszych przodkach. Choć nie we wszystkie wierzymy, warto przyjrzeć im się z bliska. Oto najbardziej znane zwyczaje wigilijne. Skąd pochodzą zwyczaje wigilijne w Polsce? Dzień wigilijny bogaty jest w zwyczaje, które, jak wierzono, posiadały magiczną moc. Swój rodowód znajdują one w lokalnych, jeszcze przedchrześcijańskich wierzeniach. Termin wigilia pochodzi od łacińskiego vigilia i znaczy czuwanie, nocne czuwanie. Czasownik vigilo, vigilare znaczy tyle co nie spać, spędzać noc na czuwaniu, być przezornym i ostrożnym, troskliwym, pilnować. Ludowy, przedchrześcijański rodowód wielu zwyczajów sprawia, że w sposobach obchodzenia Bożego Narodzenia mieszają się symbole religijne i pogańskie przesądy. Zarówno jedne, jak i drugie nadają tym świętom szczególny koloryt i znaczenie. A wspólnie tworzą wyjątkową tradycję. Zimowe święta wiążą się z czasem przesilenia zimowego, które przypada około 22 grudnia. Było to wydarzenie szczególnie ważne dla pogan. Od tego momentu noc staje się coraz krótsza, a dzień – dłuższy. Z tymi pradawnymi słowiańskimi wierzeniami związanych jest wiele wigilijnych wróżb. Między innymi ta odnosząca się do sianka pod obrusem. Dawniej gospodarze rozścielali na podłodze siano, by zapewnić sobie pomyślność i okazać szacunek duchom przodków. Z tego pradawnego zwyczaju narodziła się wigilijna wróżba z siankiem i wyciąganiem źdźbła, które wskazywało na pomyślność, miłość lub pecha. Świadomość tego podwójnego pochodzenia polskich zwyczajów świątecznych pozwala lepiej zrozumieć ich symbolikę i znaczenie. W ten dzień dokładamy szczególnych starań, aby okazywać sobie wzajemnie życzliwość. Wierzymy, że pomoże nam to w podobnej atmosferze przeżyć kolejny rok. Przepowiednie wigilijne, które są reliktem pogańskich rytuałów, wskazują co może spotkać nas w nadchodzących dwunastu miesiącach. Przetrwał też przesąd, że jeśli w wigilijny poranek pierwszym gościem w domu będzie młody chłopiec, przyniesie to szczęśliwy rok. W mniejszym stopniu Polacy pielęgnują tradycję umieszczania w jednym uszku w barszczu grosika – ten, kto na niego trafił, w nadchodzącym roku miał zapewnione szczęście i bogactwo. Niektórzy z nas nadal przechowują w portfelu łuski z wigilijnego karpia, które mają przynieść pomyślność i powodzenie finansowe. Poznaj najważniejsze zwyczaje i tradycje wigilijne. Wigilijne zwyczaje związane z zasiadaniem do stołu Wedle zwyczaju znanego jeszcze w dawnej Polsce, zasiadamy do stołu według starszeństwa. Jest to stara tradycja, mająca zapewnić, że pożegnamy się z tym światem właśnie w takiej kolejności. Coraz częściej jednak odchodzi się od niego na rzecz bardziej „zachodniego” sposobu usadzania gości przy stole. Modlitwa przed kolacją W wielu polskich domach Wigilia rozpoczyna się wspólną modlitwą. Często odczytuje się również fragment Ewangelii o narodzinach Chrystusa, wspominając przyjście na świat naszego zbawiciela. Ta tradycja wprowadza atmosferę skupienia i jedności, a także jest wyrazem wdzięczności wobec Boga za mijający rok. Zwyczaj 12 potraw wigilijnych W zależności od regionu i tradycji rodzinnych, zestaw wigilijnych potraw jest różny, ale zwyczajowo na stole powinny znaleźć się wszystkie płody ziemi. Podaje się 12 potraw wigilijnych. Ta liczba symbolizuje wszystkich apostołów. Można zmniejszyć liczbę dań, ale wtedy musi być ona nieparzysta, np. dziewięć czy siedem. Polski zwyczaj wigilijny głosi, że spróbowanie każdej potrawy ma zapewnić szczęście przez cały rok. Najpopularniejsze polskie dania na Wigilii to: czerwony barszcz z uszkami, zupa grzybowa, ryba pod różnymi postaciami, kutia, pierogi z kapustą i grzybami, kulebiak, kompot z suszonych owoców. Warto pamiętać o tym, że nie wszystkie potrawy są odpowiednie dla dzieci (chociażby te przygotowane z grzybów) oraz kobiet w ciąży. Wigilijna wieczerza ma charakter postu Tradycyjna kolacja wigilijna w Polsce jest postna, co odzwierciedla dawne obyczaje oraz katolicką tradycję zachowywania postu przed wielkimi świętami. Na stołach pojawiają ryby, barszcz z uszkami, pierogi, kapusta z grzybami i tym podobne dlatego, że nie zawierają mięsa. Postność wieczerzy ma wyrażać pokorę, duchowe oczyszczenie i przygotowanie na narodziny Chrystusa. To okazja do pielęgnowania tradycji kulinarnych, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Ubieranie choinki świątecznej W wielu kulturach drzewo, zwłaszcza iglaste, jest uważane za symbol życia, trwania i płodności. Choinka jest uznawana za jeden z najbardziej popularnych i rozpoznawalnych symboli Bożego Narodzenia. Jako drzewko bożonarodzeniowe pojawiło się na przełomie XV i XVI wieku. Prawdopodobnie już wcześniej występowało jako rajskie drzewo poznania dobra i zła w misteriach o Adamie i Ewie. Te religijne przestawienia były wystawiane w wigilię Bożego Narodzenia. Do Polski choinkę przenieśli niemieccy protestanci na przełomie XVIII i XIX wieku (w okresie zaborów) i początkowo spotykana była jedynie w miastach. Choinka jako symbol Bożego Narodzenia oznacza odradzanie się. Niegdyś jabłka zawieszane na gałązkach symbolizowały biblijny owoc, orzechy zawijane w sreberka miały nieść dobrobyt i siłę. Papierowe łańcuchy przypominały o zniewoleniu grzechem bądź oznaczały rodzinne więzi. Dzielenie się opłatkiem wigilijnym Dzielenie się opłatkiem to symbol pojednania i miłości, który rozpoczyna wigilijną ucztę. Tradycja ta, sięgająca początków chrześcijaństwa, jest charakterystyczna dla Polaków, Słowian, Włochów, Litwinów, Ukraińców, Czechów i Słowaków, ale w wielu innych krajach pozostaje nieznana. Na przykład w Niemczech Wigilia kojarzy się bardziej z sałatką ziemniaczaną, pieczonymi kiełbasami czy kiszoną kapustą. Według dawnych wierzeń osoba, która pierwsza podzieli się z tobą opłatkiem, będzie w kolejnym roku szczególnie bliskim przyjacielem. Wigilijne tradycje i zwyczaje: puste miejsce przy stole Wolne miejsce przy wigilijnym stole zostawiamy najczęściej dla samotnego człowieka albo zbłąkanego wędrowca, który tej nocy może zapukać do naszych drzwi. Ale to nie jedyna interpretacja tego wigilijnego zwyczaju. W wielu domach puste miejsce przy stole wigilijnym jest przygotowywane dla bliskich, który w tym roku odeszli i nie mogą spędzić z nami Wigilii. Z tego samego powodu niektórzy zabierają potrawy wigilijne ze stołu dopiero po pasterce – wierzy się, że podczas gdy rodzina przebywa w kościele, do stołu zasiadają dusze zmarłych. Śpiewanie kolęd Początki kolęd sięgają jeszcze czasów rzymskich i początkowo były związane z obchodami święta Kalendae, które od 153 roku przed Chrystusem było oficjalnym początkiem nowego roku kalendarzowego. Z tej okazji Rzymianie wręczali sobie prezenty i śpiewali pieśni. Zwyczaje te zachowały się w tradycji chrześcijańskiej i zostały powiązane z Bożym Narodzeniem. W polskim kościele śpiewanie kolęd zaczyna się w Wigilię i trwa aż do pierwszej niedzieli po 6 stycznia. A czasem nawet do Święta Ofiarowania Pańskiego, obchodzonego 2 lutego. Do najpopularniejszych kolęd w Polsce zalicza się: Cichą noc; Do szopy, hej pasterze; Bóg się rodzi; Wśród nocnej ciszy; Przybieżeli do Betlejem; Pójdźmy wszyscy do stajenki; Lulajże Jezuniu. Sianko wigilijne Ten stary polski zwyczaj wywodzi się jeszcze z czasów pogańskich, ale od wieków jest związany z tradycją chrześcijańską. Siano na wigilijnym stole pojawia się na pamiątkę stajni, która była miejsca narodzin Chrystusa. Oprócz włożenia go pod obrus, na wielu polskich wsiach w dniu Wigilii w kącie ustawiano też snop siana lub rozsypywano słomę na podłodze. Po kolacji wigilijnej nadchodziła pora na wróżbę. Trzeba wyciągnąć jedno źdźbło ze snopka lub spod obrusa. A co zrobić z siankiem wigilijnym? Dawniej gospodarz podawał go zwierzętom w zagrodzie. Współcześnie wiele osób decyduje się na to, aby je zakopać bądź spalić. Warto pamiętać o tym, aby zachować przy tym należytą ostrożność. Zapalanie świecy wigilijnej Stawianie i zapalanie świecy na stole wigilijnym to zwyczaj, który narodził się w Holandii. W uroczysty wieczór przed wejściem do każdego domu ustawiano lampion, często bogato zdobiony. Czasem zamiast niego zaczęto wykorzystywać zwykłą świecę. Światło miało być znakiem zaproszenia Marii i Józefa do rodziny, aby Jezus narodził się w każdym domu. Oświetlało więc drogę i zapraszało gości. Ogień z kościoła Na Podhalu oraz w niektórych innych regionach Polski istnieje piękny i głęboko symboliczny zwyczaj przynoszenia ognia z kościoła do domu w wigilijny wieczór. Jest to tradycja związana z religijnym znaczeniem świąt, a zapalony od kościelnej świecy płomień symbolizuje światło Chrystusa – światłość, która rozprasza mrok grzechu i śmierci. Wierni, uczestniczący w wieczornej mszy lub Pasterce, zabierali ogień do swoich domów, by oświetlić nim świąteczny stół oraz wnieść do swojego życia duchowe błogosławieństwo. Dawniej wierzono, że przyniesiony płomień ma moc ochronną. W tradycji ludowej ogień często kojarzono z siłą oczyszczającą i odstraszającą złe moce. W kontekście Wigilii płomień nie tylko chronił domowników, ale także symbolizował pokój, harmonię i nadzieję na nowy początek. W wielu domach pilnowano, by ogień przyniesiony z kościoła nie zgasł przez całą Wigilię, co miało zapewnić ciągłość błogosławieństwa na nadchodzący rok. Szopka bożonarodzeniowa Zwyczaj ustawiania z figurek sceny Bożego Narodzenia, zwanej szopką, lub chociaż samego żłobka z sianem i leżącą w nim figurką Dzieciątka, sięga XIII wieku. Pozwala wyobrazić sobie miejsce narodzenia Jezusa. Szopka świąteczna ustawiana jest zazwyczaj pod choinką lub w innym widocznym miejscu w domu. Figurki do szopki przedstawiają: Józefa i Maryję; Dzieciątko Jezus; Trzech Mędrców ze Wschodu; Gwiazdę Betlejemską; Anioły; Pastuszków oddających hołd Jezusowi; Osłów, wołów i owiec. Wręczanie prezentów na Boże Narodzenie Zwyczaj obdarowywania się prezentami na Boże Narodzenie ma swoje korzenie w rzymskich Saturnaliach – święcie ku czci Słońca. W różnych krajach tradycja ta przybiera różne formy: w Niemczech upominki przynosi Christkind (Dzieciątko Jezus) lub Święty Mikołaj z towarzyszącym mu diabłem, w Rosji – Dziadek Mróz, a we Włoszech wiedźma Befana. W Polsce prezenty pojawiają się w wigilijny wieczór pod choinką, za sprawą świętego Mikołaja. Pocałunek pod jemiołą Całowanie pod jemiołą to niezwykle romantyczny gest. Może zagwarantować szybki ślub – albo szeroko rozumianą pomyślność (szczególnie jeśli jemioła ma przynajmniej trzy gałązki, obowiązkowo z białymi owocami). Jednym z najbardziej popularnych wierzeń jest przekonanie, że jaka Wigilia, taki cały rok. Dlatego warto okazywać sobie miłość i przyjaźń oraz wystrzegać się kłótni. Nie należy też celowo unikać pocałunków pod jemiołą, gdyż to z kolei może sprowadzić nieszczęście. Jemioła na święta to także piękna dekoracja. A co zrobić z rośliną po świętach? Najlepiej ją zasuszyć i wyrzucić dopiero przed następnymi świętami. Jeśli dla kogoś to zbyt wiele czasu, można pozbyć się jemioły w święto Trzech Króli. Wigilijne odwiedziny na cmentarzu W niektórych regionach Polski tradycja Wigilii obejmuje odwiedzanie grobów bliskich. To wyjątkowy moment, w którym rodziny wspólnie udają się na cmentarz, aby zapalić znicze i przynieść świąteczne gałązki, takie jak świerk czy jodła, symbolizujące wieczność i nadzieję na życie po śmierci. Wigilijne odwiedziny na cmentarzu to wyraz pamięci o tych, którzy już odeszli, ale także sposób na wyrażenie wdzięczności za ich życie i obecność w rodzinnej historii. Zapalanie światełka na grobie ma głęboką symbolikę – w kulturze chrześcijańskiej ogień reprezentuje światłość Chrystusa, która prowadzi dusze do nieba. Światło zniczy to także znak łączności z przodkami oraz modlitwa o ich zbawienie. Rodziny niejednokrotnie dzielą się w tym czasie refleksją nad ulotnością życia, wspominając radosne chwile spędzone z bliskimi, którzy już odeszli. Wigilia: zwyczaje i przesądy o nieszczęściu Są pewne czynności, których w Wigilię wykonywać nie należy. Zalicza się do nich takie obowiązki, jak: pranie; szycie; pozbywanie się śmieci. To zwyczaje z dawnych czasów, ale wciąż przekazywane z pokolenia na pokolenie. Wiele osób wierzy, że może to sprowadzić nieszczęście. Jeśli myślisz o zamążpójściu, uważaj też na zamiatanie. Jeden z przesądów na Wigilię głosi, że bezpiecznie jest to robić tylko w kierunku od drzwi, aby nie odganiać od siebie potencjalnych kandydatów. Mówiące zwierzęta Jednym z najciekawszych wierzeń związanych z Wigilią jest przekonanie, że zwierzęta tej nocy zyskują dar mowy. Wierzono, że rozmawiają, gdy domownicy śpią i mogą zdradzić tajemnice przyszłości. Wiara w to wynika z głębokiego szacunku do zwierząt, postrzeganych jako towarzysze życia codziennego. W końcu towarzyszyły one Jezusowi przy jego narodzinach. Gospodarze tego dnia szczególnie o nie dbali, wierząc, że dobre traktowanie przyniesie im urodzaj i pomyślność. Łuska karpia w portfelu Przechowywanie łuski karpia w portfelu ma zapewnić pomyślność finansową w nadchodzącym roku. W wielu domach, oprócz sianka, pod obrus wkłada się także banknoty, co symbolizuje dostatek i dobrobyt. Czasem banknoty umieszcza się pod każdym talerzem, co stanowi również drobny podarunek dla gości. Innym dawnym zwyczajem było przechowywanie w portfelu ości karpia – miało to ten sam cel: przyciągnięcie pieniędzy i uniknięcie problemów finansowych. Wróżby wigilijne o szukaniu miłości Wigilijny wieczór sprzyja wróżbom związanym z miłością. Jedna z tradycji mówi, że aby przyciągnąć miłość, należy zjeść jabłko i policzyć pestki – parzysta liczba wróży powodzenie, a im więcej pestek, tym lepiej. Inny sposób? Położenie nożyczek na stole wigilijnym lub ucieranie maku przed kolacją może przyspieszyć zaręczyny lub spotkanie przyszłego wybranka. A jak poznać jego imię? Po wieczerzy wystarczy wyjść przed dom i zapytać o nie pierwszego napotkanego mężczyznę. Pierwsza gwiazdka O której godzinie zaczyna się wigilia? Decyduje o tym pierwsza gwiazdka na niebie. Symbolika gwiazdy jest niezwykle szeroka. A tego wyjątkowego wieczoru to właśnie ona daje sygnał do rozpoczęcia wieczerzy. W rzeczywistości nie jest to jednak gwiazda, tylko ciało niebieskie, które 24 grudnia pojawia się na niebie jako pierwsze. Z reguły jest to planeta Wenus, którą łatwo pomylić z gwiazdą. Wypatruje się jej po zachodniej stronie nieba, tuż po zmroku. Treść artykułu opublikowana pierwotnie 7 grudnia 2016 roku. Aktualizacja: Maja Ewa Cwil
Wszystkich Świętych. Jaka jest historia święta i od kiedy jest obchodzone w Polsce? Poznaj zwyczaje związane z tym szczególnym dniem
Wszystkich Świętych to wyjątkowy dzień, gdy wierni kościoła katolickiego wspominają zmarłych, którzy dostąpili zbawienia. Zwyczajowo tego dnia odwiedza się groby bliskich, którzy odeszli. Cmentarz jest ozdobiony zniczami i kwiatami, które mają być symbolem pamięci i tęsknoty za tymi, których nie ma już na ziemi. Święto Wszystkich Świętych nie zawsze wyglądało tak samo. Początkowo było poświęcone męczennikom, którzy oddali życie za wiarę. Dopiero z czasem wykształciła się forma święta, którą znamy do dziś. Jak jest jego historia, jak wyglądają współczesne obchody Wszystkich Świętych i jakie jeszcze zwyczaje są z nim związane?
W tym artykule: Kiedy jest Wszystkich Świętych: dokładna data Wszystkich Świętych a Dzień Zaduszny: co łączy i różni oba święta? 1 listopada Wszystkich Świętych: zwyczaje i tradycje Jaka jest historia Wszystkich Świętych? Wszystkich Świętych: cytaty Kiedy jest Wszystkich Świętych: dokładna data Uroczystość Wszystkich Świętych obchodzona jest 1 listopada. Jest to kościelne święto stałe, a więc każdego roku jest obchodzone w tym samym czasie. Taka sama zasada nieruchomej daty dotyczy Zaduszek, czyli Święta Zmarłych, które ma miejsce następnego dnia – 2 listopada. Mimo że w oba te dni wspominani są zmarli, istnieje pomiędzy nimi znacząca różnica. Wszystkich Świętych a Dzień Zaduszny: co łączy i różni oba święta? Wszystkich Świętych i Zaduszki są dniami, w których wspomina się osoby zmarłe. 1 listopada w kościołach katolickich odprawiane są msze, które podkreślają wiarę w obcowanie świętych. Wierni modlą się w intencji tych, którzy zostali zbawieni i są uznawani za świętych. Udział w nabożeństwie w tym dniu jest obowiązkowy, a podczas eucharystii wspomina się zarówno świętych oficjalnie kanonizowanych, jak i wszystkich zmarłych, którzy już osiągnęli stan świętości przed Bogiem. Święto to jest okazją do modlitw, w których za wstawiennictwem świętych można prosić o łaskę zbawienia zarówno dla siebie, jak i zmarłych krewnych. Okres Wszystkich Świętych otwiera szczególny czas refleksji nad przemijaniem, śmiercią i życiem wiecznym, kierując naszą uwagę na tych, którzy odeszli. Bezpośrednio po Wszystkich Świętych obchodzone są Zaduszki, czyli Święto Zmarłych, przypadające na 2 listopada. To dzień poświęcony pamięci o zmarłych, którzy jeszcze nie dostąpili pełnego zbawienia i przebywają w czyśćcu. Wspomina się wtedy dusze wiernych zmarłych, prosząc o ich rychłe przejście do życia wiecznego. W 2024 roku Wszystkich Świętych wypada w piątek, zaś Święto Zmarłych w sobotę. Czy we Wszystkich Świętych jest wolne? Dzień Wszystkich Świętych jest ustawowo dniem wolnym od pracy i nauki. Oznacza to, że tego dnia osoby zatrudnione nie idą do pracy, zaś studenci oraz uczniowie są zwolnieni z lekcji i zajęć na uniwersytetach. Wszystkich Świętych jest jednym z 13 dni świątecznych oznaczonych tzw. czerwoną kartką. W czasie ich trwania wszyscy są zwolnieni z wykonywania codziennych służbowych obowiązków. Czas ten ma być poświęcony na odpoczynek i oddanie się refleksjom. Fakt, że Wszystkich Świętych jest dniem wolnym, oznacza również to, że sklepy i galerie handlowe pozostają nieczynne. Tego dnia otwarte są za to m.in.: stacje benzynowe, apteki, kwiaciarnie, punkty pocztowe oraz sklepy znajdujące się na dworcach oraz lotniskach. Inaczej sprawa przedstawia się w przypadku 2 listopada. Dzień Zaduszny nie jest dniem wolnym ustawowo. 1 listopada Wszystkich Świętych: zwyczaje i tradycje Choć 2 listopada jest dniem poświęconym pamięci bliskich zmarłych, wiele osób odwiedza cmentarze już 1 listopada. Wynika to z faktu, że Wszystkich Świętych jest dniem wolnym od pracy, co umożliwia ludziom czas na wizyty na grobach, przystrojenie ich kwiatami, zapalenie zniczy i modlitwy za zmarłych. Modlitwy na dzień Wszystkich Świętych Według tradycji katolickiej w dniu Wszystkich Świętych organizowane są msze święte w intencji zmarłych, które odbywają się w kościołach oraz na cmentarzach. Ważnym elementem nabożeństwa jest Litania do Wszystkich Świętych, która należy do najstarszych litanijnych modlitw kościoła, wspominanie katolickich świętych i modlitwy za ich wstawiennictwem oraz śpiewanie pieśni na Wszystkich Świętych. Znanym katolickim zwyczajem jest również wypisywanie na kartkach imion zmarłych, za które odmawiane są modlitwy błagalne. Zazwyczaj ma to miejsce w okresie od 1 do 8 listopada, czyli przez oktawę uroczystości Wszystkich Świętych. Ten rodzaj wstawiennictwa za zmarłymi nazywany jest wypominkami. Mogą one być odmawiane w kościele bądź na cmentarzu przed mszą. Zwykle w tym przypadku wierni i duchowny odmawiają również wspólnie modlitwę różańcową. Aby pomóc im w szybszym odkupieniu grzechów, wierni kościoła mogą uzyskać odpust za zmarłych w oktawie uroczystości Wszystkich Świętych, a więc od 1 do 8 listopada. Należy spełnić następujące warunki: odwiedzić cmentarz i modlić się za dusze zmarłej osoby; pozostać w stanie łaski uświęcającej; uczestniczyć we mszy świętej i przyjąć komunię; wyzbyć się przywiązania do grzechu; odmówić modlitwy: Ojcze nasz oraz Wierzę w Boga; pomodlić się w intencji Ojca Świętego. Dekoracje pomników na Wszystkich Świętych Podczas Wszystkich Świętych zwyczajowo odwiedza się groby bliskich i czci ich pamięć. Wyrazem przywiązania i tęsknoty za nieżyjącymi członkami rodziny, bądź przyjaciółmi czy znajomymi, jest ozdabianie ich grobów. Co daje zmarłemu znicz? Przede wszystkim jest wyrazem nadziei na odrodzenie i życie wieczne. Podobnie jak wiązanki na Wszystkich Świętych spełnia również funkcje dekoracyjne. Kwiaty w donicach, wieńce oraz bukiety to również znak przywiązania i oddanie szacunku zmarłym. Kolor kwiatów na Wszystkich Świętych również ma niebanalne znaczenie. Mogą one symbolizować: miłość, tęsknotę, szacunek, wielki smutek, oddanie. Niektóre kolory i gatunki kwiatów na grób sprawdzą się, gdy chcemy upamiętnić śmierć kogoś, kto zginął nieoczekiwanie bądź w młodym wieku. Podczas gdy inne będą lepiej prezentować się na grobie osoby starszej, która cieszyła się wielkim autorytetem za życia. Najpopularniejszymi kwiatami cmentarnymi w Polsce są oczywiście chryzantemy. Świeckie zwyczaje na Wszystkich Świętych Istnieje bardzo wiele świeckich tradycji, które są związane z dniem Wszystkich Świętych. W gazetach, telewizji oraz internecie można napotkać się na wspomnienia znanych i cenionych osób, które odeszły w przeciągu ostatnich kilku miesięcy. Oprócz tego wiele osób w tym czasie odwiedza symboliczne groby, które mają być upamiętnieniem anonimowych osób, najczęściej żołnierzy poległych w czasie wojny. Jednym z najbardziej znanych zwyczajów jest zbiórka pieniędzy na renowację starych i zniszczonych grobów. W kwestach na cmentarzach biorą udział wolontariusze. Bardzo często wśród osób zbierających fundusze na odnowienie zabytkowych pomników można spotkać artystów oraz ludzi kultury. Kwiaty i znicze na Wszystkich Świętych pojawiają się nie tylko na cmentarzach. W tym szczególnym dniu ozdabiane są też tablice pamiątkowe, pomniki oraz inne miejsca pamięci. W ten sposób czci się pamięć osób zasłużonych ojczyźnie. Istnieje wiele innych przesądów związanych z cmentarzem i uroczystościami upamiętniającymi zmarłych. Uważa się na przykład, że są sposoby, w jakie nie powinno się ozdabiać stroika na dzień Wszystkich Świętych. Ponadto nie należy zakładać niektórych ubrań na cmentarz, co należy do licznych przesądów cmentarnych. Niektórzy wierzą, że w niektórych godzinach nie powinno się przebywać na cmentarzu,by nie zabierać ze sobą złej energii. Jaka jest historia Wszystkich Świętych? Dzień 1 listopada, czyli Wszystkich Świętych, jest uroczystym dniem, w którym odwiedzamy groby zmarłych, modlimy się za ich dusze, ozdabiamy nagrobki zniczami i wiązankami kwiatów oraz uczestniczymy w mszach i procesjach cmentarnych. Obrzęd ten ewoluował na przestrzeni wieków, a jego forma i znaczenie z czasem się zmieniały. Początkowo święto koncentrowało się na oddawaniu czci i wspomnieniu wszystkich męczenników, którzy zginęli za wiarę, co było popularne już w IV wieku. Później znaczenie święta rozszerzono, obejmując także duchownych, takich jak mnisi i papieże. Pierwotnie święto obchodzono w maju, lecz około roku 610 papież Bonifacy IV przeniósł je do nowo powstałego kościoła Najświętszej Maryi Panny i Wszystkich Męczenników, przekształconego z dawnej świątyni pogańskiej. W roku 731 papież Grzegorz III przeniósł święto z 13 maja na 1 listopada, ze względu na trudności w zapewnieniu żywności pielgrzymom przybywającym do Rzymu w maju. Dzięki tej zmianie pielgrzymi mogli korzystać z jesiennych zapasów. Kolejna modyfikacja nastąpiła w 837 roku, kiedy papież Grzegorz IV rozszerzył święto, aby upamiętniać nie tylko męczenników i duchownych, ale wszystkich świętych Kościoła. W Polsce w czasach PRL-u próbowano zmienić nazwę święta na Wszystkich Zmarłych lub Święto Zmarłych, co miało na celu nadanie mu bardziej świeckiego charakteru. Mimo to, 1 listopada pozostał dniem wolnym od pracy. Wszystkich Świętych: cytaty Śpieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą. ks. Jan Twardowski Można odejść na zawsze, by stale być blisko. ks. Jan Twardowski Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią im się płaci. Wisława Szymborska Nic dwa razy się nie zdarza, i nie zdarzy. Z tej przyczyny zrodziliśmy się bez wprawy i pomrzemy bez rutyny. Wisława Szymborska Absurdem jest, żeśmy się urodzili, i absurdem, że umrzemy. Jean-Paul Sartre Treść artykułu opublikowana pierwotnie: 28 października 2023 r.
Jare Gody to pogańskie święto wiosny. Jak obchodzono powitanie nowej pory roku u Słowian?
Zanim nadeszła Wielkanoc, ludność słowiańska świętowała Jare Gody. Były to huczne obchody powitania budzącej się do życia przyrody, których początek wyznaczała wiosenna równonoc. W tym czasie celebrowano naturę i oddawano cześć władającym nią bóstwom. Niektóre z dawnych zwyczajów, jak na przykład topienie marzanny, wywodzą się właśnie z Jarych Godów.
W tym artykule: Jare Gody: co to jest? Kiedy odbywało się Jare Święto? Jare Gody - tradycje i zwyczaje z czasów pogańskich Jare Gody a Wielkanoc Jare Gody: co to jest? Jare Gody to słowiańskie święto wiosny, podczas którego następowało symboliczne uśmiercenie zimy oraz przywołanie nowej pory roku. Uroczystości rozciągały się na kilka dni. W trakcie ich trwania celebrowano dary natury i obserwowano przyrodę, która wybudza się z letargu, Słowianie odprawiali rytuały i obrzędy, które miały zapewnić im pomyślność plonów i wraz z zimą przegonić złe duchy. Jare Gody były radosnym świętowaniem pierwszych wiosennych dni. Podczas obchodów święta oddawano cześć Jaryle. W mitologii słowiańskiej było nim bóstwo płodności, młodości i odrodzenia. Bardzo często określano go również jako Jarowit lub Jaruna. Bóstwo wiosny było utożsamiane z młodym mężczyzną, ubranym w białe szaty, który podróżuje na koniu, zaś w dłoni ściska kłos żyta. Już samo imię wskazuje na powiązania z rodzącą się naturą. W językach starosłowiańskich człon jary oznaczał witalność, siłę i młodość. Zobacz także: Jajko – symbol życia, odrodzenia i początków. Co jeszcze oznaczają i skąd się wzięły wielkanocne jajka? Jedna z najpopularniejszych tradycji to malowanie pisanek na Wielkanoc. Skąd do nas przywędrowała? Jej historia wiąże się z ogólną symboliką jajka, która jest obecna również w innych kulturach i systemach religijnych. Jajko – symbol życia i odrodzenia pojawiało się już w starożytności i wierzeniach celtyckich. Kiedy odbywało się Jare Święto? Pogańskie święto wiosny następowało wraz z równonocą wiosenną. Był to przełomowy moment, kiedy dzień zrównywał się z nocą i następowało symboliczne przejście pomiędzy porami roku. Od tego momentu ciemność ustępowała miejsca jasności, dni były dłuższe i cieplejsze. Ludność Słowiańska poprzez odprawianie rytuałów, palenie ognisk, tańce i śpiewy dziękowała za tą zmianę i prosiła bóstwa o pomyślność w nadchodzącym okresie. Wesołe uroczystości miały okazać szczęście z nadchodzących wiosennych dni i przyciągać do gospodarstw obfitość. Jare Święto rozpoczynało się więc 21 marca i trwało przez kolejnych kilka dni. W czasie celebrowania wiosennej równonocy żegnano zimę, której uosobieniem była Marzanna. Jej symboliczne utopienie miało być wyrazem gotowości do nadejścia ciepłych i długich dni. Jare Gody - tradycje i zwyczaje z czasów pogańskich Sprzątanie domostw, palenie ognisk i okadzanie izb mieszanką ziół to tylko czynności związane ze świętem Jarych Godów. Zwyczaje na powitanie wiosny miały w sobie pierwiastek magiczny i związane były przede wszystkim z bóstwami: Marzanny - symbolizującej zimę oraz Jaryły, który uosabiał wiosnę, witalność i płodność. Poznaj najważniejsze rytuały oraz tradycje Jarych Godów. Zobacz także: Zajączek wielkanocny zagościł w świątecznej tradycji razem z prezentami. Skąd pochodzi i co symbolizuje? W czasach przedchrześcijańskich zając kojarzony był z płodnością i budzącą się do życia przyrodą. Wraz z upływem czasu jego znaczenie uległo zmianie, a do świątecznych symboli zaczął być zaliczany dopiero w XVII wieku. Obecnie można spotkać go pod postacią czekoladowych figurek lub dekoracji, które zdobią stół podczas uroczystego śniadania w Wielką Niedzielę. Z wielkanocnym zajączkiem związany jest również zwyczaj obdarowywania prezentami i słodkościami. Jak wygląda prawdziwy zajączek wielkanocny i czy oznacza dokładnie to samo, co mały, puchaty króliczek? Topienie Marzanny Jest to zwyczaj wywodzący się z pogańskich czasów. Topienie Marzanny to moment przejścia z mroku w stronę jasności i nieodłączny element celebrowania święta Jarych Godów. Aby wiosna mogła się objawić, trzeba było pozbyć się tego, co związane z zimą. Topieniu Marzanny towarzyszyły radosne okrzyki, śpiewy i charakterystyczne dźwięki wydobywające się z drewnianych kołatek. Wszystko to miało na celu przestraszenie bogini zimna i śmierci. Jako znak gotowości na przyjęcie wiosny, kukłę Marzanny podpalano i wrzucano do rzeki. Głośne dźwięki wydawane przy akompaniamencie muzyki miały również odstraszyć złe duchy i sprawić, że odejdą wraz z zimową aurą. Panowało również przekonanie, że gdy ktoś potknie się podczas wypędzania zimy, czeka go nieszczęście, a nawet śmierć. Z kolei dotknięcie zamoczonej w wodzie Marzanny było oznaką choroby, a dokładniej uschnięciem ręki. Palenie ognisk Ogień miał bardzo ważne znaczenie podczas obrządków święta Jarych Godów. Symbolizował oczyszczenie i miał przywoływać ciepło i jasność. To wokół ogniska zbierali się Słowianie i tu odprawiali magiczne rytuały, tańczyli i śpiewali. Równonoc wyznaczająca początek Jarego Święta była traktowana jako czas, gdy granica między światem żywych i zmarłych zacierała się. Płomienie ognia miały więc chronić przed złem i odstraszać nieczyste moce, zaś przywoływać dobre duchy. Sprzątanie domów Oczekiwaniom na wiosnę towarzyszyło wielkie sprzątnie domów. Oczyszczano piwniczki i zamiatano podłogi. Oprócz tego okadzano pomieszczenia ziołowymi mieszankami, robiono pranie oraz bielono ściany. Bardzo ważne było również wietrzenie pomieszczeń oraz grubych pierzyn. Powitanie Dziewanny W dawnych słowiańskich wierzeniach to Dziewanna była boginią łowów, dzikiej przyrody oraz obfitości i kobiecej energii. Dlatego też wraz ze świętem Jarych Godów czczono ją, a młode dziewczęta chodziły od domostwa do domostwa z małym udekorowanym drzewkiem nazywanym gaikiem bądź turzycą. W ten sposób witały nową porę roku. Podczas wędrówek towarzyszyły im śpiewy i tańce. Zobacz także: Symbole wielkanocne wyrażają radość i nadzieję. Czego symbolem jest zajączek, a co oznacza palma i pisanki? Za powszechnie znane symbole wielkanocne uważa się: jajko, palmę, zająca, baranka oraz kurczątko. Każdy z nich jest powiązany z radosną nowiną o Zmartwychwstaniu Jezusa. Wielkanocne symbole odnoszą się także do odrodzenia, oczyszczenia oraz nowego życia. Pojawiają się na świątecznym stole oraz są obecne podczas kościelnych obchodów związanych ze Zmartwychwstaniem Pańskim. Zapoznaj się z dokładnym znaczeniem każdego z nich. Wymowna symbolika wielkanocna pomaga w pełniejszym celebrowaniu wiosennych świąt oraz sprzyja refleksjom na temat życia, nowych początków i nadziei. Malowanie jajek Ważnym zwyczajem związanym z powitaniem wiosny było malowanie jajek, które dziś znamy jako tradycja przypisana do wielkanocnych świąt. Dawniej Słowianie barwili skorupki jaj za pomocą mieszanki z łupin cebuli i kory dębu. Innym sposobem było także moczenie jajek w roztopionym wosku, a następnie rzeźbienie ozdób, na przykład znaków solarnych i symboli natury. W ten sposób wyrażano swoją radości i oczekiwano na to, co nowe. Oczyszczanie wodą W czasach dawnych Słowian, podczas świętowania Jarych Godów, bardzo ważną rolę pełnia wodą. Był to symbol oczyszczenia, dlatego też obmywano się nią, a dodatkowo smagano po ciele witkami brzozowymi bądź wierzbowymi. Zwyczaj ten miał zapewniać zdrowie i witalność oraz chronić od nieszczęść i wszelkich chorób. Wraz z upływem czasu tradycja polewania się zimną wodą przeszła na grunt wiary chrześcijańskiej i została włączona do wielkanocnych obrzędów. Od XV wieku jest znana pod nazwą śmigus-dyngus. Zobacz także: Staropolski sposób na szczęście i bogactwo. Wystarczy zjeść to w Niedzielę Wielkanocną Staropolski sposób na szczęście zapewni ci wszelką pomyślność na cały rok. Co ważne, także w kwestiach finansowych. Czy wiesz, o jakie wielkanocne danie chodzi? Jare Gody a Wielkanoc Niektóre z tradycji słowiańskich nie zniknęły całkowicie wraz z pojawieniem się nowej wiary. Chrześcijaństwo przeszczepiło niektóre zwyczaje i obrzędy oraz zmieniło ich znaczenie w taki sposób, aby odnosiły się one do obowiązującego obrządku religijnego. Dlatego też pewne dawne praktyki można odnaleźć w wielkanocnych tradycjach. Jare Gody było świętem, które tak jak i inne pogańskie uroczystości, opierało się na obserwacji przyrody. Był to kult wiosny oraz płodności i życia. Wszystkie rytuały i ceremonie miały sprawić, że natura obudzi się z zimowego snu, ześle pomyślność oraz zapewni urodzaj i dobre plony. Jare Gody witały to, co nowe oraz były wypełnione czasem radosnego oczekiwania. Pod tym względem są bardzo podobne do świąt wielkanocnych, które przejęły pewne obrzędy i zwyczaje właśnie z tego święta. Należy jednak podkreślić różnicę w dacie - Jare Gody rozpoczynały się zawsze z równonocą wiosenną, która wypadała 20 bądź 21 marca. Z kolei Wielkanoc to święto ruchome, o którym decyduje kalendarz księżycowy. Jest celebrowane pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia i przypada na czas po pierwszej wiosennej pełni Księżyca.
Niedziela Palmowa otwiera Wielki Tydzień. O jakich wydarzeniach wspomina i kiedy wypada Niedziela Palmowa?
Niedziela Palmowa to ważna uroczystość kościelna, która rozpoczyna Wielki Tydzień i przygotowuje wiernych do duchowego przeżywania pamiątki śmierci oraz Zmartwychwstania Jezusa. Tego dnia w kościołach święci się palmy oraz uczestniczy w procesji i odczytuje opis Męki Pańskiej. Niedziela Palmowa jest świętem ruchowym. Sprawdź, kiedy dokładnie wypada oraz jakie zwyczaje i tradycje są z nią związane.
W tym artykule: Co to jest Niedziela Palmowa? Kiedy jest Niedziela Palmowa? Palma na Niedzielę Palmową Wystrój kościoła na Niedzielę Palmową Msza święta: Niedziela Palmowa Niedziela palmowa - zwyczaje i obrzędy Co to jest Niedziela Palmowa? Uroczystość Niedzieli Palmowej jest określana również jako Niedziela Męki Pańskiej. Jest to zarazem ostatnia niedziela Wielkiego Postu, która wprowadza w Wielki Tydzień. W tym dniu wierni gromadzą się w kościołach i wspominają biblijne wydarzenie, jakim był uroczysty wjazd Jezusa do Jerozolimy. Zgromadzona tam ludność witała go radosnymi okrzykami oraz słała pod jego nogi gałązki palmowe. To wydarzenie dało nazwę temu świętu. Tradycje z Bliskiego Wschodu zaczęły rozprzestrzeniać się na dalsze tereny objęte wiarą chrześcijańską. W dawnych ludowych zwyczajach gałązki palmowe zostały więc zamienione na gałązki z wierzby, które z czasem zyskiwały coraz bardziej dekoracyjne formy. W ten sposób Niedziela Palmowa często była określana jako Niedziela Wierzbna lub Kwietna. Palma wielkanocna zmieniła swój pierwotny wygląd. Oprócz lokalnie występujących roślin, zaczęto ozdabiać gałązki roślin papierowymi kwiatami, wstążkami i kokardkami. Zobacz także: Rezurekcja ogłasza Zmartwychwstanie. O jakiej porze odbywa się procesja rezurekcyjna? Uroczystą celebrację Wielkanocy stanowi rezurekcja, która połączona jest z procesją wokół kościoła. W ten sposób kapłan wraz z grupą wiernych ogłasza światu radosną nowinę o Zmartwychwstaniu Jezusa. Jest to niezwykle ważne nabożeństwo z punktu widzenia katolików. Czy uczestnictwo w nim jest nakazane i o jakiej porze odbywa się msza i procesja rezurekcyjna? Podczas uroczystości kościelnych związanych z Niedzielą Palmową, najważniejsze jest poświęcenie palm, odczytanie fragmentu ewangelii opisującego przybycie Jezusa do Jerozolimy oraz procesja. Następnie odbywa się msza święta, podczas której ma miejsce czytanie opisu Męki Pańskiej. Same procesje do kościoła wzięły swój początek z wczesnego okresu chrześcijaństwa. Już w IV wieku organizowano je w Jerozolimie, aby odtworzyć biblijne wydarzenia. Niedziela Palmowa wprowadza wiernych w nastrój zadumy i skupienia na przeżywaniu ostatnich dni życia Jezusa, poprzedzonych męką i ukrzyżowaniem. Jest to duchowe przygotowanie do Wielkanocy, podczas której świętuje się Zmartwychwstanie Chrystusa. Kiedy jest Niedziela Palmowa? Niedziela Palmowa przypada na okres 7 dni przed Wielkanocą. Jest jednocześnie szóstą i ostatnią niedzielą Wielkiego Postu oraz rozpoczyna Wielki Tydzień, czyli czas przygotowań do Zmartwychwstania Pańskiego. Tak samo jak Niedziela Wielkanocna, również Niedziela Palmowa jest świętem ruchowym. Wypada pomiędzy 15 marca, a 18 kwietnia. Oznacza to, że co roku jest obchodzona w innym terminie. Aby go ustalić, należy poznać datę Wielkanocy, która, zgodnie z kalendarzem księżycowym, zawsze przypada na czas po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Palma na Niedzielę Palmową W tradycji chrześcijańskiej przyjął się zwyczaj przynoszenia do kościoła palmy na Niedzielę Palmową. Sam zwyczaj ich święcenia pojawił się w VII wieku. Jest to bardzo ważny atrybut dla chrześcijan, który ma szeroką symbolikę. Wielkanocna palma oznacza bowiem radość, mękę i zmartwychwstanie oraz zwycięstwo nad śmiercią. Bogato zdobione palmy są przynoszone do świątyni, zaś w niektórych miejscowościach w Polsce odbywają się również konkursy, podczas których wybierane są te najbardziej okazałe i dekoracyjne. Zobacz także: Symbole wielkanocne wyrażają radość i nadzieję. Czego symbolem jest zajączek, a co oznacza palma i pisanki? Za powszechnie znane symbole wielkanocne uważa się: jajko, palmę, zająca, baranka oraz kurczątko. Każdy z nich jest powiązany z radosną nowiną o Zmartwychwstaniu Jezusa. Wielkanocne symbole odnoszą się także do odrodzenia, oczyszczenia oraz nowego życia. Pojawiają się na świątecznym stole oraz są obecne podczas kościelnych obchodów związanych ze Zmartwychwstaniem Pańskim. Zapoznaj się z dokładnym znaczeniem każdego z nich. Wymowna symbolika wielkanocna pomaga w pełniejszym celebrowaniu wiosennych świąt oraz sprzyja refleksjom na temat życia, nowych początków i nadziei. Wystrój kościoła na Niedzielę Palmową W niektórych parafiach uroczystości Niedzieli Palmowej obejmują dekorację kościoła oraz ołtarza. We wnętrzu świątyni pojawiają się wysokie palmy oraz gałązki wierzby, na których wyrastają rozkwitnięte bazie. Ołtarz może zostać ozdobiony listami bukszpanu, jednak w tym czasie zaleca się powstrzymanie od bogatych, kwietnych dekoracji. W Niedzielę Palmową duchowny przybiera szaty liturgiczne w kolorze czerwieni. Msza święta: Niedziela Palmowa Palmowa Niedziela kończy okres Wielkiego Postu i jest bardzo ważnym wydarzeniem dla chrześcijan. Przepisy Prawa Kanonicznego wskazują na to, że podobnie jak w inne niedziele, wierni mają obowiązek uczestnictwa tego dnia we Mszy Świętej. Początek obchodów stanowi wyjście duchownego przed kościół i poświęcenie palm wielkanocnych. Następnie odczytywana jest fragment Ewangelii o przybyciu Syna Bożego do Jerozolimy. Kolejną ważną część stanowi procesja ze świecami, krzyżem oraz kadzielnicą. Potem kapłan wchodzi do świątyni i całuje ołtarz oraz rozpoczyna mszę. Zobacz także: Jajko – symbol życia, odrodzenia i początków. Co jeszcze oznaczają i skąd się wzięły wielkanocne jajka? Jedna z najpopularniejszych tradycji to malowanie pisanek na Wielkanoc. Skąd do nas przywędrowała? Jej historia wiąże się z ogólną symboliką jajka, która jest obecna również w innych kulturach i systemach religijnych. Jajko – symbol życia i odrodzenia pojawiało się już w starożytności i wierzeniach celtyckich. Niedziela Palmowa - czytanie Męki Pańskiej Wśród czytań w Niedzielę Palmą najważniejszym z nich jest opis Męki Pańskiej - zawarty w Ewangelii według świętego Mateusza, Marka lub Łukasza. Osobą, która odczytuje słowa, powinien być diakon bądź kapłan. Przed rozpoczęciem odczytu nie kreśli się znaku krzyża na Piśmie Świętym, zaś świece w tym czasie nie są odpalone. Czasami czytania mogą być wzbogacone o chór. Opis Męki Pańskiej może być czytany naprzemienne. W czytaniu mogą uczestniczyć osoby świeckie, przy czym słowa Jezusa powinien wypowiadać kapłan sprawujący liturgię. Niedziela palmowa - zwyczaje i obrzędy Niedziela Palmowa przejęła pewne tradycje, których początku można dopatrywać się jeszcze w czasach przedchrześcijańskich. Wcześniej w tym czasie obchodzono nadejście wiosny i celebrowano budzącą się do życia przyrodę. Gałązki wierzbowe, które później zaczęły pojawiać się w palmach wielkanocnych, były uznawane za życiodajne i posiadające wyjątkowe właściwości. Wierzba jako drzewo, które najwcześniej ze wszystkich budzi się do życia po zimie, stało się symbolem witalności i płodności. Wraz z nadejściem wiary chrześcijańskiej, pamięć o wierzbowych gałązkach przetrwała. Po przyniesieniu palm poświęconych w świątyni gospodarze zjadali kilka bazi, aby wzmocnić zdrowie i uchronić się od chorób. Małe kwiatostany, określane często jako kotki lub kocanki otrzymywały również zwierzęta, które w ten sposób miały zyskać witalność i siłę. Palma wykonana z gałązek wierzby była mocowana tuż nad drzwiami wejściowymi, by w ten sposób zapewniać domownikom bezpieczeństwo przez cały rok.
Jajko – symbol życia, odrodzenia i początków. Co jeszcze oznaczają i skąd się wzięły wielkanocne jajka?
Jedna z najpopularniejszych tradycji to malowanie pisanek na Wielkanoc. Skąd do nas przywędrowała? Jej historia wiąże się z ogólną symboliką jajka, która jest obecna również w innych kulturach i systemach religijnych. Jajko – symbol życia i odrodzenia pojawiało się już w starożytności i wierzeniach celtyckich.
W tym artykule: Czego symbolem jest jajko? Jajko - symbol życia Jajko - symbol Wielkanocy Jajko w symbolice Słowian Jajko w obrzędach i tradycjach ludowych Czego symbolem jest jajko? Jajko jako symbol narodzin i początków (to przecież z niego wykluwają się małe kurczaczki) było zawsze obecne w wierzeniach ludowych. Miało chronić od chorób i złych duchów oraz posiadać magiczną moc. Już w starożytnym Egipcie, Persji, a także na Dalekim Wschodzie – w Chinach zdobiono jajka i wykorzystywano je do magicznych obrzędów. Jajko - symbol życia Jajko jest symbolem nowego życia. Bardzo często pojawia się w dawnych mitach i legendach dotyczących stworzenia świata. W starożytnych egipskich przekazach wiązano powstanie świata z rozbitym jajkiem. Zaś w mitologii śródziemnomorskiej jajko odzwierciedlało kopułę nieba. Niektóre teksty dawnych kultur porównują jego budowę do obrazu świata, gdzie skorupka uosabia niebo, zaś żółtko ziemię, a biało wodę. Zobacz także: To najlepszy dzień na podróż tej wiosny. Przynosi szczęście pod 1 warunkiem Wybierasz się na wycieczkę? Istnieje najlepszy dzień na podróż tej wiosny. Przynosi szczęście pod 1 warunkiem. Skorzystaj z jego dobrej energii. Jajko jako symbol odradzającego się życia i nowego początku umieszczano w rzymskich i egipskich grobowcach. Miało ono pomóc w przejściu do innego wymiaru i rozpoczęciu nowego życia w zaświatach. Jajko - symbol Wielkanocy Obok baranka oraz palmy to jajko jest najważniejszym symbolem Wielkanocy. Pojawia się w formie pisanek oraz jako podstawowy element świątecznych potraw. Jest znakiem Zmartwychwstania, początku i triumfu życia. Pisanki wielkanocne W Polsce najstarsze odnalezione pisanki pochodzą z X wieku, a tradycja błogosławieństwa żywności jest jeszcze starsza i pochodzi z czasów pogańskich i ma związek z wpływami rzymsko-germańskimi na naszych ziemiach. Zobacz także: Sabat Imbolc to celtyckie święto światła. Kiedy wypada? Data, historia, magiczne rytuały Sabat Imbolc to dawne celtyckie święto obchodzone na początku lutego. Jego historia sięga odległych czasów, zaś obchody związane były z celebracją nadchodzącej wiosny i budzącej się do życia przyrody. W tym szczególnym czasie wyglądano przyjścia nowej pory roku, a wraz z nią pojawienia się dłuższych dni. Był to kult jasności, a rytuały związane z tym świętem odnosiły się do czynności oczyszczenia. Marzenia wypowiedziane podczas święta Imbolc, miały szansę się spełnić, zaś palone ogniska zwiastowały zakończenie panowania mroku. W tradycji chrześcijańskiej zwyczaj kolorowania jajek wiąże się z legendą o zmartwychwstaniu. Maria Magdalena, która pierwsza zobaczyła Chrystusa zmartwychwstałego, pobiegła do domu i tam ujrzała, że jajka jej kur zabarwiły się na czerwono. To stąd kolor czerwony jest symbolem zwycięstwa i radości. Inne źródła podają, że Maria Magdalena podarowała ozdobione jaja strażnikom, by ujrzeć pojmanego Jezusa. Według mitów bałkańskich zaniosła je Herodowi, aby zapobiec śmierci i wyprosić uwolnienie Chrystusa. Jajko w symbolice Słowian Znaczenie jajka w religii chrześcijańskiej wiąże się z jego uniwersalną wymową jako symbolu życia oraz wpływami pochodzącymi z pogańskich wierzeń. Wielkanoc przypadająca na czas nadejścia wiosny łączy się z odradzaniem i odnową. U Słowian jajko było ściśle związane z siłami witalnymi, płodnością i praźródłem. Jajko było związane z czczeniem boga Słońca. Miało moc kreowania życia. Jajko w obrzędach i tradycjach ludowych W dawnych zwyczajach jajka były wykorzystywane jako magiczne amulety, które miały pobudzić przyrodę do życia i przyspieszyć nadejście wiosny. Dawniej zwyczaj ozdabiania jajek wiązał się z przyciąganiem zdrowia i pomyślności. Na skorupkach umieszczano wzory solarne oraz roślinne, aby w ten sposób zapewnić dalsze trwanie świata. Zobacz także: Sol Invictus to dawne rzymskie święto, które przypada na okres świąt Bożego Narodzenia. Jaka jest jego historia? Kim był antyczny bóg Słońca? Przypadające na drugą połowę grudnia przesilenie zimowe w wielu dawnych kulturach i wierzeniach było uznawane za czas szczególny. Kiedy jesień ustępowała miejsca zimie w najkrótszym dniu w roku Słowianie obchodzili wówczas święto Szczodrych Godów, zaś w Cesarstwie Rzymskim panował kult Słońca Niezwyciężonego. Świętowanie narodzin bóstwa Sol Invictus związane było ze zwycięstwem światła i czczeniem natury. Kim był antyczny bóg i jak jest jego historia? Jajka symbolizowały płodność, życie, siłę i nadzieję, dlatego chętnie wykorzystywano je podczas odprawiania magicznych praktyk i rytuałów - wykonywanych w szczególności w okresie przesilenia wiosennego. Jednym ze znanych obrzędów było zakopywanie jaj w ziemię, by wzmocniły ją i sprawiły, że stanie się żyzna i płodna. Jajka były traktowane również jako talizman ochraniający przed nieszczęściem i złymi mocami. Obrzędy ludowe nakazywały zawiesić skorupki święconych jajek w sadzie, aby zapewnić pomyślne zbiory owoców. Przesąd głosił, aby wyjść przed dom i wznieść w powietrze święcone jajo. Takie działanie miało odegnać pecha i uchronić od klęski nieurodzaju oraz gwałtownych burz, powodzi lub pożarów. Treść artykułu opublikowana pierwotnie 19 marca 2023 r.
Święto Trzech Króli: historia, tradycje i modlitwy. Kim byli Trzej Królowie i jak obchodzi się to święto? W tym dniu co roku popełniamy ten sam błąd
Święto Trzech Króli to dzień, który wiąże się z kilkoma tradycjami i starodawnymi zwyczajami. Podpowiadamy, jak mają na imię i jakie dary przynieśli Trzej Królowie. Czy jest to święto nakazane? W tym dniu wielu z nas popełnia ten sam błąd. Chodzi o słynny napis na drzwiach.
W tym artykule: Trzech Króli: co to za święto? Kim byli Trzej Królowie? Trzej Królowie: jakie dary przynieśli? Jak nazywają się Trzej Królowie? Co piszemy na drzwiach w Trzech Króli? Czy święto Trzech Króli jest dniem wolnym od pracy? Kiedy jest święto Trzech Króli? Czy święto Trzech Króli jest świętem nakazanym? Święto Trzech Króli: tradycje i zwyczaje Modlitwa na święto Trzech Króli Trzech Króli: co to za święto? Święto Objawienia Pańskiego, znane powszechnie pod nazwą Trzech Króli, jest jednym z najstarszych świąt kościelnych. Tego dnia wierni gromadzą się w świątyni i uczestniczą we mszy świętej, wspominając pamiątkę narodzin Jezusa oraz hołdu, który złożyli mu Trzej Mędrcy ze Wschodu. Chrześcijańskie obchody tego święta sięgają IV wieku. Co oznacza święto Trzech Króli? To przede wszystkim wspomnienie historii wędrowców, którzy przybyli do Betlejem, prowadzeni przez tajemniczą gwiazdę. Oddali pokłon Mesjaszowi i złożyli mu dary. Święto Objawienia Pańskiego kończy cykl uroczystości, które nawiązują do tematyki Bożego Narodzenia. Tego dnia kościół odnosi się również do innych biblijnych wydarzeń – chrztu Jezusa w Jordanie oraz cudu przemienienia wody w wino w Kanie Galilejskiej. Kim byli Trzej Królowie? Trzej Królowie znani w tradycji religii chrześcijańskiej jako Mędrcy ze Wchodu, którzy przybyli do narodzonego Jezusa, żeby oddać mu pokłon. Kiedy nie mogli odnaleźć drogi do miejsca narodzin Zbawiciela, pomógł im znak na niebie. Zostali skierowani przez Gwiazdę Betlejemską, jak głosi Ewangelia według Mateusza – to właśnie w niej znajduje się jedyna wzmianka o Trzech Królach, a właściwie dokładnej liczby Mędrców nie podano. Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: "Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon. Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. A kierując ich do Betlejem, rzekł: "Udajcie się tam i wypytujcie starannie o Dziecię, a gdy Je znajdziecie, donieście mi, abym i ja mógł pójść i oddać Mu pokłon". Oni zaś wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli dziecię z Matką Jego, Maryją; padli na twarz i oddali Mu pokłon. I otworzywszy swe skarby, ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę. A otrzymawszy we śnie nakaz, żeby nie wracali do Heroda, inną drogą udali się z powrotem do swojego kraju. Zobacz także: Sol Invictus to dawne rzymskie święto, które przypada na okres świąt Bożego Narodzenia. Jaka jest jego historia? Kim był antyczny bóg Słońca? Przypadające na drugą połowę grudnia przesilenie zimowe w wielu dawnych kulturach i wierzeniach było uznawane za czas szczególny. Kiedy jesień ustępowała miejsca zimie w najkrótszym dniu w roku Słowianie obchodzili wówczas święto Szczodrych Godów, zaś w Cesarstwie Rzymskim panował kult Słońca Niezwyciężonego. Świętowanie narodzin bóstwa Sol Invictus związane było ze zwycięstwem światła i czczeniem natury. Kim był antyczny bóg i jak jest jego historia? Trzej Królowie: jakie dary przynieśli? Trzej Królowie przybywszy do Jezusa ofiarowali mu dary. Co przynieśli Trzej Królowie? Złoto, kadzidło i mirrę. Każde z nich ma swoją symbolikę i odnosi się do narodzonego Zbawiciela. Dary Trzech Króli i ich znaczenie: złoto – symbol hojności oznacza wprost królewską godność Jezusa i przysługującą mu władzę. kadzidło – symbolizuje jego boską naturę i należną mu w związku z tym cześć. mirra – czyli cenny balsam wykorzystywany między innymi do przygotowania zmarłych do pochówku, oznacza jego człowieczeństwo. Złoto to symbol bogactwa, czyli tego, co jest wielkie, co pokazuje, że jesteśmy gotowi temu poświęcić większą uwagę, trud i staranie. Nasze modlitwy mają się wznosić przed Bogiem jak dym kadzidła. Prawdziwe kadzidło jest bardzo kosztowne. Mirra, czyli mieszanina ziół była używana w czasie uroczystości pogrzebowych Pana Jezusa, dlatego jest traktowana dziś jako proroctwo. Wskazuje też na śmiertelność jego człowieczeństwa - mówił franciszkanin, ojciec Eryk Hoppe dla rmf24.pl. Nawiązując do darów przyniesionych przez Trzech Króli w kościele w dniu obchodów ich święta, święci się kadzidło i kredę, które wierni mogą zabrać ze sobą do domów. Zobacz także: Ujawniono 3 znaki zodiaku, które spełnią swoje postanowienia noworoczne. To będzie przełomowy rok Astrolodzy ujawnili 3 znaki zodiaku, które spełnią swoje postanowienia noworoczne i w końcu zaczną żyć pełnią szczęścia. Kto należy do grona szczęśliwców? Jak nazywają się Trzej Królowie? Trzej Królowie w Ewangelii Mateusza nie byli wymienieni z imion i tak jak pisałyśmy wcześniej nie było powiedziane, że było ich trzech. Dopiero od VI wieku podaje się imiona trzech Króli: Kacper, Melchior i Baltazar, a uznano je od IX wieku. Skąd przybyli Trzej Królowie? Jeden z pisarzy chrześcijańskich uznał 3 Króli jako przedstawicieli trzech kontynentów. Przybyli oni z Europy, Azji i Afryki, stąd powszechnie znany ich wygląd nawiązujący do różnych kultur. Co piszemy na drzwiach w Trzech Króli? W święto Trzech Króli wierni przynoszą z kościoła poświęconą kredę i kadzidło, żeby napisać na drzwiach domów znane od lat inicjały. Z kolei kadzidłem okadzają mieszkania i domy, żeby wygonić z nich złe moce. Chociaż tradycja pisania na drzwiach kredą jest znana od lat, to wielu z nas do tej pory popełnia ten sam błąd i nie wie, co oznacza napis. Święto Trzech Króli – napis na drzwiach "K + M + B" - takie inicjały pojawiają się najczęściej na drzwiach naszych domów. Wielu myśli, że wzięły się od imion Kacper, Melchior i Baltazar. Nic bardziej mylnego. To skrót od łacińskich słów Christus mansionem benedicat – Niech Chrystus błogosławi (ten) dom. To wyraz naszej wiary, znak bożego błogosławieństwa na ten rok. Między literami można, ale nie trzeba, wpisywać krzyżyki. Co ważne, to nie są plusy, to symbole krzyża – apelują duchowni do wiernych. Zobacz także: Przepowiednie wigilijne i przesądy: co zwiastuje szczęście, a co smutek w nowym roku? Jak odgadnąć przyszłość w Wigilię? Poznaj starodawne sposoby Przepowiednie wigilijne to sposób na to, aby odczytać, co przyniesie przyszłość w nadchodzących dwunastu miesiącach. Dawniej sądzono, że Wigilia to szczególny dzień w roku. Uważano też, że wiele sytuacji, gestów i czynności wykonanych tego dnia ma w sobie element magiczny i na ich podstawie wyciągano wnioski dotyczące przyszłych wydarzeń. Jak dokładnie wyglądały tradycje i przesądy wigilijne? Czego dotyczyły przepowiednie? Czy święto Trzech Króli jest dniem wolnym od pracy? Święto Trzech Króli w Polsce było do 1960 roku dniem ustawowo wolnym od pracy. Później władza komunistyczna usunęło je z oficjalnego kalendarza razem ze świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny obchodzonym 15 sierpnia. To jednak nie koniec historii święta Trzech Króli. Od kiedy wolne wybory pojawiły się w Polsce, uroczyste obchody powróciły. W 1989 roku do kalendarza wróciło święto z połowy sierpnia, zaś święto Trzech Króli musiało poczekać do 24 września 2010 roku, kiedy to "Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy — Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, która ponownie ustanawiała Święto Trzech Króli dniem wolnym od pracy." Kiedy jest święto Trzech Króli? Święto Trzech Króli, czyli uroczystość Objawienia Pańskiego jest jednym z najstarszych świąt chrześcijańskich. Obchodzimy je 6 stycznia. W tym roku Trzech Króli wypada w sobotę. Czy święto Trzech Króli jest świętem nakazanym? Prawo kanoniczne określa status święta Trzech Króli. Od kiedy obowiązuje, wierni są zobligowani do tego, aby uczestniczyć w tym dniu we mszy świętej oraz powstrzymać się od wykonywania ciężkich prac. 6 stycznia – Święto Trzech Króli jest świętem nakazanym w kościele katolickim. Święto Trzech Króli: tradycje i zwyczaje Orszak Trzech Króli – to jedna z najpopularniejszych tradycji związanych z tym świętem obok pisania na drzwiach kredą. W wielu miastach na ulice wychodzą orszaki i uliczne jasełka. W orszaku biorą udział przebrani za trzech Mędrców ze Wschodu mieszkańcy oraz za inne postacie związane ze świętem. Orszaki przechodzą ulicami miast, śpiewając kolędy i inne pieśni bożonarodzeniowe. Tradycja wywodzi się z polskich jasełek, ale także kolędniczych parad, organizowanych w Hiszpanii czy Meksyku. Okadzanie mieszkań i domów – przyniesionym z kościoła poświęconym kadzidłem okadza się całe mieszkanie, wyganiając z każdego pomieszczenia złe duchy. Miało to zapewnić ochronę mieszkańcom domów. Święcenie złotem chorych – ten zwyczaj miał zapewnić chorym uzdrowienie i powrót do sił. Obdarowywanie prezentami – dzieci kolędując po domach otrzymywali drobne upominki, słodkości czy rogale. Wybór migdałowego króla – to zabawa sięgająca czasów szlacheckich dworów, popularna we Francji, Anglii, a z czasem i w Polsce. Potrzebne były pierniki lub słodkie rożki. W jednym z nich ukrywano migdał. Osoba, która go odnalazła zostawała królem migdałowym oraz królową migdałową. Święto Trzech Króli w Niemczech – w tym dniu wolne od pracy mają mieszkańcy tylko trzech landów: Baden-Württemberg, Bayern oraz Sachsen-Anhalt. Modlitwa na święto Trzech Króli Panie Jezu Chryste, którego Trzej Mędrcy jako Dziecię znaleźli w domu i złożyli Mu hołd, który wzrastałeś w domu w Nazarecie przy boku Maryi i świętego Józefa, uświęć i nasz dom swoją obecnością. Niech panuje w nim Twoja miłość, dobroć i czystość. Niech wszyscy tworzymy domowy Kościół, który w tym sanktuarium niech stale składa Ci uwielbienie i chwałę. Niech święte symbole, które znaczymy na drzwiach tego sanktuarium, przypominają nam i tym, którzy będą nas odwiedzać, że jesteśmy domowym Kościołem i za gwiazdą wiary chcemy iść na spotkanie z Tobą, do domu naszego wspólnego Ojca, z którym w jedności Ducha Świętego żyjesz i królujesz przez wszystkie wieki wieków. Amen. Treść artykułu opublikowana pierwotnie 3 stycznia 2023 roku.
Zwyczaj ten, popularny w Małopolsce i na Śląsku polega na dekorowaniu ozdobną koroną bramy lub wejścia do klatki schodowej przyszłych małżonków.
Czym jest korona na ślubie? Korona to zwyczaj z południa Polski. Polega on na tym, że dzień lub dwa przed weselem spotykają się świadkowie oraz młodzi ludzie (znajomi Pary Młodej) i plotą koronę. Jest to długi wąż upleciony z iglastych gałązek. Współcześnie często zastępuje je girlanda balonów na długim pałąku. Korona dodatkowo ozdobiona jest kwiatami z bibuły i kolorowymi szarfami. Korona znajduje się nad bramą do domu Pani Młodej i Pana Młodego. Jeśli mieszkają oni w blokach to ozdobione jest wejście do klatki schodowej. W czasie wspólnego dekorowania młodzież popija alkohol i je podane ciasta. Zwyczaj jest taki iż na koronę zapraszane są tylko osoby stanu wolnego. Często plecie się też dodatkową koronę zawieszaną nad drzwiami domu weselnego czy restauracji w której odbywa się wesele. Zwyczaj ten pochodzi prawdopodobnie od korony jaką dawno pleciono przed ślubem dla Panny Młodej. W wieczór poprzedzający wesele dziewczęta wiły wianek z mirtu, rozmarynu i kwiatów. Był on symbolem dziewictwa i stanu panieńskiego. W trakcie wesela wianek zamieniano na chustę co symbolizowało zmianę stanu cywilnego.
Boże Narodzenie, jeśli wiemy, jak je przeżyć, stanie się zastrzykiem siły. Bo jest momentem, w którym nasz życiowy kompas ma szansę się uregulować – przekonuje ksiądz Kazimierz Sowa.
Rozmawiając z ludźmi, coraz częściej odnoszę wrażenie, że święta traktujemy trochę jak obowiązek. ks. Kazimierz Sowa: Myślę, że z niewłaściwymi ludźmi pani rozmawia. Dzień świąteczny jest choćby po to, aby przenieść nas z trybu codzienności w inną przestrzeń. Przez ponad trzysta dni w roku zajmujemy się przyziemnymi sprawami, żyjemy w kieracie, święta mają dawać oddech. W każdym wymiarze. Zewnętrznym, bo dosłownie zatrzymujemy się w pędzie. W wymiarze duchowym, religijnym i w wymiarze społecznym – spotykamy się z bliskimi osobami, mamy okazję je rzeczywiście dostrzec. Mówi ksiądz o oddechu, a czy nie jest tak, że my sobie ten sposób życia – w biegu – sami wybraliśmy. Zatrzymywać się wcale nie chcemy. Z różnych powodów… Święta są nam nie do końca na rękę. ks. Kazimierz Sowa: Rzeczywiście jest tak, że każde kolejne pokolenie coraz delikatniej odznacza codzienność od dni świątecznych. Pamiętam ze swojego dzieciństwa, że nawet niedzielę akcentowało się choćby strojem. Dzisiaj wszystko nam się zlewa nierzadko w szarą całość. I do tego dochodzi bieg. Niezależnie od jego źródła święto staje się czasem, aby odetchnąć wyłącznie w tym sensie dosłownym. Nie ma miejsca na zastanowienie się, czemu ten przystanek może służyć. A wręcz bywa tak, że święta rzeczywiście nam ten pozornie bezpieczny rytm codzienności zaburzają. I wtedy – obserwuję to także wśród znajomych – pojawia się w nas napięcie, z którym sobie nie radzimy. To jest strach przed tym, co możemy zobaczyć, kiedy przez moment przyjrzelibyśmy się sobie i swojemu życiu? ks. Kazimierz Sowa: I strach przed znalezieniem się w domu, w którym nikt nie wymaga od nas zarządzania wielkimi projektami, ale wymaga nagle prostej czynności, pomocy w prozaicznym działaniu, albo przed czymś, co nie jest od razu przekładalne na efekt. Albo szuka bliskości… K.S.:Czytałem takie listy pisane przez dzieci do św. Mikołaja: „żeby rodzice ze mną czasami się pobawili”. Bardzo głośny krzyk. Jasno pokazuje, że brakuje w naszej codzienności rzeczy elementarnych… I ciszy? Bez komputera, newsa, komórki w ręku. ks. Kazimierz Sowa: Nie ma już dzisiaj takich domów. Ale nie potępiałbym tego. Święta nie mają być czasem, w którym przewrócimy swój świat o 180 stopni. Mają być czasem, w którym uszeregujemy hierarchię istotności. Telefon, telewizor, komputer przesuniemy w obszar „mniej ważne”. Z jednej strony święta trochę komplikują nam życie, z drugiej strony w jakimś sensie wiążemy z nimi nadzieje – jeśli coś może się odmienić, to właśnie w te dni. ks. Kazimierz Sowa: Każdy z nas, czy sobie to uświadamia, czy nie, pielęgnuje w sobie wspomnienie albo wyobrażenie tego czasu jako wyjątkowego. Chociaż nic w naszej postawie na to nie wskazuje, tęsknimy do takich dni. Mówi się: cud Bożego Narodzenia. Czas, kiedy wszystko, jak za dotknięciem różdżki, może się odmienić. Tęsknimy za lepszym światem. To znaczy, że podświadomie liczymy na małe cuda, a potem, po świętach, czujemy nie do końca zrozumiałe rozczarowanie? ks. Kazimierz Sowa: Różnie to bywa. Wychodzę z założenia, że da się go uniknąć. Może tak być, jeśli człowiek potrafi racjonalnie ułożyć sobie piramidę wartości, a jest z nią tak trochę jak z choinką – coś wisi na samym czubku, coś na kolejnych poziomach, a prezenty, jak wiadomo, leżą pod drzewkiem. Dostrzegam tu pewną analogię, więc kiedy na czas świąt stworzymy sobie taką choinkową hierarchię ważności, to dzięki temu potem łatwiej będzie nam przejść do normalnej pracy, codzienności. Bo dostaniemy potężny zastrzyk siły. Święta potencjalnie są momentem, kiedy nasz życiowy kompas ma szansę się uregulować – precyzyjnie wskazać właściwy kierunek. Jak powinna wyglądać taka choinka wartości, która uspokoi serce? Możemy ją opisać? Jest uniwersalna? ks. Kazimierz Sowa: Myślę, że możemy. Na gruncie polskim wciąż jeszcze da się narysować taką mapę wyborów, zachowań. Na samym szczycie będzie to, co mnie, człowieka wierzącego, odnosi do Pana Boga. Ale zaraz potem, bardzo blisko, znajdzie się to, co odnosi mnie do innych ludzi. Funkcjonujemy w jakiejś grupie, więc tu będzie rodzina, przyjaciele, ale też ludzie, o których po prostu pamiętam. Dalej będzie odpoczynek, czyli „odświętność” tych dni. Niewymuszony oddech. I niżej cały pakiet rzeczy, spraw, czynności, które prowadzą do tego, aby święta przeżyć przyjemnie. Bo przyjemność, wbrew pozorom, nie jest czymś, co zaburza duchowe przeżywanie świąt, co zamyka nas na najwyższe wartości. Ważne są proporcje. Dlaczego nie wyobrażam sobie np. przeżywania czasu świątecznego na tej złotej plaży pod palmą? Nie dlatego, że – jak ktoś mógłby powiedzieć – „nie wypada”. Nie w tym rzecz. Chodzi raczej o to, że w takim miejscu, w tak wyrazistej scenerii kwestie drugoplanowe przysłaniają nam wątek pierwszoplanowy. Czyli istotne jest, aby odświętność zbudować z tego, co mamy tu i teraz, a nie poprzez przeniesienie się w „lepszy świat”. ks. Kazimierz Sowa: Ważne, aby zbudować ją, zmieniając siebie. By spróbować zapanować nad naszym chaosem, a nie zabierać go ze sobą w egzotyczne miejsce. Święta wymuszają pewien porządek, ten dosłowny, w domu. W kącie. Ale, dla ludzi wierzących, również ten wewnętrzny – np. spowiedź. Warunkiem dobrego przeżycia świąt jest zachowanie kolejności – najpierw uporządkowanie siebie, a potem skorzystanie z pięknej świątecznej otoczki. A nie drażni księdza to porządkowanie siebie tylko od święta? ks. Kazimierz Sowa: To prawda, że w okresie przedświątecznym odzywa się w ludziach taki dzwonek, czasami brzmi jak ostatni dzwonek, ale staram się patrzeć na to z nadzieją. Wierzyć, że np. te kolejki w kościołach będą mieć jakiś ciąg dalszy, że dłonie podane sobie w serdecznym geście przy wigilijnym stole jeszcze się spotkają. Jeśli ktoś daje sobie szansę, to ja nie mam prawa, nie chcę zamykać mu drzwi. Nigdy nie należy wchodzić komuś w duszę w poszukiwaniu jego motywacji. Zakładam najlepszą. Jesteśmy, według księdza, nadal prawdziwie przywiązani do tradycji? ks. Kazimierz Sowa: Z pewnością jesteśmy bombardowani popkulturą, która niekoniecznie troszczy się o świątecznego ducha. Dlatego zawsze powtarzam, że tak ważne jest spędzanie świąt w wielopokoleniowym składzie. Jeśli tylko jest to możliwe, trzeba o to zadbać. Obecność przy świątecznym stole dziadków, strażników tradycji, jest dla wnuków w dłuższej perspektywie bezcenna. Mamy pewien zbiór zasad, które niby stosujemy. Zostawiamy na przykład przy stole wolne nakrycie. Miejsce dla kogoś samotnego, zbłąkanego. Pytanie tylko, czy kiedy rzeczywiście zadzwoni do naszych drzwi, nie pomyślimy sobie: „Obcy? Tu? Przecież to rodzinne święta…”. ks. Kazimierz Sowa: Będę łagodny. Może to straszne, co powiem, ale lepiej przygotować wolne miejsce, nawet jeśli podszyte jest ono niepewnością, niż wyeliminować ten zwyczaj zupełnie. Dużym wyzwaniem jest spotkanie nieznajomego w ten wieczór. Znam taką historię sprzed wielu lat. Nieżyjący już biskup, wracając w wigilijny wieczór z katedry do swojego domu, spotkał na pustej ulicy żołnierza. Ten opowiedział, że jedzie na święta do domu, ale spóźnił się na pociąg i kolejny ma dopiero za kilka godzin. Biskup zabrał go do siebie, choć ten człowiek, błąkając się już od jakiegoś czasu po ulicach, mijał kilka obojętnych osób. Ta historia jest o tyle wyjątkowa, że pokazuje prawdziwy wydźwięk tego elementu tradycji – nikt nie pcha się do ciebie na siłę, ale to ty sam znajdujesz człowieka, którego z troską zapraszasz, by zajął to przygotowane przez ciebie miejsce. Myśli ksiądz, że jesteśmy gotowi otworzyć drzwi? ks. Kazimierz Sowa: Nie wiem. Pewnie inaczej jest w małych miejscowościach, gdzie ludzie jednak chociaż pobieżnie się znają, a inaczej, kiedy to ma być ktoś kompletnie obcy. Bo nie chcemy, żeby ktoś taki nam przeszkadzał. Przyznajmy sami przed sobą, że ta druga sytuacja jest bardziej powszechna Większość ludzi na szczęście nie jest poddana takiej próbie. Ale ja na pewno nie będę odsądzać od czci i wiary kogoś, kto jest wewnętrznie zamknięty na takie spotkanie. Kolejny świąteczny paradoks to ozdobiona choinka czy dzielenie się opłatkiem w domach ludzi niewierzących. ks. Kazimierz Sowa: Oj, bardzo częsta sytuacja! Mam wielu znajomych, którzy – jak to się kolokwialnie mówi – są trochę na bakier z Kościołem, a 23 grudnia wieczorem czy w Wigilię rano dzwonią do mnie z pytaniem: „Czy nie masz tam może jakiegoś opłatka?”. Więc już od kilku lat jestem przygotowany na taką ewentualność. Zawsze mam. Pozwala sobie ksiądz wówczas na drobną, serdeczną złośliwość? ks. Kazimierz Sowa: Myślę wtedy: „Co robimy, dzieląc się opłatkiem?”. Składamy sobie życzenia. Zabieranie komuś prawa do dzielenia się nim tylko z tego powodu, że nie chodzi w niedzielę do kościoła, albo dlatego, że ma jakieś grzeszki, byłoby małostkowe. Składamy sobie życzenia... No właśnie. Dość często słyszymy i mówimy: „Wesołych Świąt”, tym samym odbierając świętom ich wartość. Żadnej treści. ks. Kazimierz Sowa: Muszę przyznać, że na to jestem trochę wyczulony. „Wesołych Świąt” to jednak zbyt mało. Jeśli decyduję się w te dni złożyć komuś – jakąkolwiek drogą – życzenia, one zawsze są osobiste: ode mnie dla tego jednego, konkretnego człowieka. Drażnią mnie te wszystkie, zapewne śmieszne w założeniu, wierszyki, rymowanki. Rozsyłane za pomocą opcji „do wszystkich”. One nie mają nic wspólnego z sensem przeżywanych świąt. Takie wiadomości zawsze kasuję. Nie przesyłam ich dalej. Czasem odpisuję. Ale po swojemu. Z nadzieją, że uświadomię w ten sposób takiej osobie, że ten czas coś znaczy, że te święta są po coś… Powinny wyzwolić w nas refleksję. Przecież jeśli uświadomimy sobie, że od tamtego magicznego Bożego Narodzenia liczymy nasz czas, naszą erę, że to był zwrot dla ludzkości, to ta świadomość wymusza na nas chęć indywidualnej zmiany, indywidualnego zwrotu. Dobrego. I takich pięknych zwrotów w wigilijne wieczory w poszczególnych sercach może być wiele. Jeśli tylko tego zechcemy.
Brama weselna ma stanowić przeszkodę dla Pana Młodego kiedy będzie jechał do Pani Młodej. Czasem jest ich bardzo dużo, ale cena za ich przekroczenie nie jest wysoka.
Bramy weselne popularne są w całym kraju, maja tylko różne nazwy – szlaban, zastawa. Ideą organizowania bramy ma być zabawa polegająca na utrudnieniu dojazdu Pana Młodego do swojej wybranki. Z czasem, jako że często Państwo Młodzi wyruszają z tego samego domu, popularne stały się także bramy w drodze do kościoła lub sali weselnej. Według tradycji na bramie takiej w zamian za możliwość przejazdu świadek Pana Młodego powinien oddać butelkę wódki, a w przypadku bram organizowanych przez dzieci – cukierki. Bramy są ustawiane przez zupełnie obce osoby – nie są to nigdy weselni goście. W zależności od rejonu Polski mają one różne formy. Czasem jest to tylko wstążka przeciągnięta przez ulice oraz kwiaty które przekazywane są dla Panny Młodej, a czasem całe maskarady z przebranymi uczestnikami. Jak we wszystkich zabawach weselnych także tu wskazany jest umiar. Osoby decydujące się na organizowanie bram powinny zrobić to jak najlepiej, licząc nie tylko na łatwo zdobyty alkohol ale biorąc pod uwagę także całą oprawę.
Dawne zwyczaje przedślubne, począwszy od szukania kandydata na męża po same zaręczyny zdecydowanie różniły się od współczesnych.
Zwyczaje związane ze ślubem zmieniają się bardzo szybko. Każda epoka miała swoje, ale w czasach Polski szlacheckiej było to wyjątkowo interesujące. To właśnie wtedy powstało powiedzenie „stanąć na ślubnym kobiercu”. Wzięło się ono od zwyczaju wywieszania przez panny na wydaniu tkanego chodnika na drzwiach, jako znaku że w tym domu czeka kandydatka na żonę. Podobnie wianek wywieszony na tyczce wskazywać miał przyszłym kandydatom w którym domu mieszka panna. Pary nie pobierały się z miłości, a mężów wybierali ojcowie panien. Jeśli wybranek upatrzył sobie jakąś pannę posyłał do jej domy swatów. To oni odpowiedzialni byli za wszelkie „negocjacje” przedślubne. Swatowie przynosili także liczne dary dla panny młodej od starającego się o jej rękę. Później chętny kandydat przychodził do domu swojej wybranki i prosili o jej rękę. Jeśli ojciec panny nie poczęstował przyszłego zięcia wódką oznaczało to, że do ślubu nie dojdzie. Podobnie podanie czarnej polewki, czyli zupy z gęsiej krwi oznaczało, że kandydat nie jest godzien panny. Najbardziej istotny był tu zazwyczaj jego majątek, mniej już niestety wiek. Starsi zamożni wdowcy byli świetnymi partiami. Kiedy zatem rodzina panny młodej zgodziła się na ślub dochodziło do zrękowin, czyli współczesnych zaręczyn, które polegały na podaniu sobie rąk przez młodą parę lub wymianie wianków z ruty. Zwyczaj ten pieczętował decyzje o rychłym ślubie i zamykał okres negocjacji swatów. Zapraszanie na ślub zaczynano wraz z pierwszymi zapowiedziami w kościele. W trakcie proszenia panna młoda obdarowywana był prezentami od swoich gości, jako znak aprobaty dla wybranka. Staropolskie zwyczaje były wyjątkowe, ale bardzo cieszymy się, że odeszły już w przeszłość.