Monika Witkowska o kobiecej stronie himalaizmu: "Bycie kobietą zdobywającą szczyty jest fajne, ale nie jestem za tym, żebyśmy miały w górach taryfę ulgową" [WYWIAD]
Monika Witkowska – podróżniczka, himalaistka, żeglarka, dziennikarka i przewodniczka wypraw trekkingowych. Jest autorką wielu książek, w których relacjonuje swoje wyprawy. Rozmawiamy z Moniką o nowej książce „Broad Peak. Darowane życie” oraz o kobiecej stronie himalaizmu chwilę przed kolejną wyprawą.
W tym artykule: Monika Witkowska: "Nie jestem za tym, żebyśmy miały w górach taryfę ulgową" Ile czasu potrzeba, by zorganizować wyprawę na ośmiotysięcznik tysięcznik? Kobieta-himalaistka mówi o tym, co jest natrudniejsze w organizacji wyprawy Pakistan oczami kobiety: jakie są różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn? Monika Witkowska: "Byłoby inaczej gdybym była mężczyzną. Gdyby to był układ facet – facet to działałoby to inaczej" Wyprawa na Broad Peak: wspomnienia Moniki Witkowskiej Co znajduje się w plecaku himalaistki? Co jedzą himalaiści? Monika Witkowska o tym, czy na na ośmiotysięczniku jest miejsce na kobiecość? AKTUALIZJACJA, 22.07.2022: Monika Witkowska zdobyła K2 Monika Witkowska: "Nie jestem za tym, żebyśmy miały w górach taryfę ulgową" Spotykamy się przed Twoją kolejną wyprawą – tym razem na K2. Wiem, że ekipa miała problem z otrzymaniem wiz. Czy zawsze przed wylotem są takie trudności? W przypadku Pakistanu problemy z wizą są standardem - taki to „urok” tego kraju. Ja wizę już dostałam, ale pół ekipy jeszcze jej nie ma, tak więc agencja zdecydowała o przesunięciu wylotu. W przeciwieństwie do poprzedniej wyprawy na Broad Peak, gdzie dużo rzeczy od samego początku układało się pechowo, to przygotowania do wyprawy na K2 idą zadziwiająco dobrze. Mam nadzieję, że limit pecha jest wyczerpany i jestem optymistycznie nastawiona. Bardzo się z tej wyprawy cieszę, bo jest spełnieniem moich wieloletnich marzeń. W górach nie jest tak, że jak marzę o szczycie to on jest zagwarantowany na 100%. Wiem, że ze swojej strony dołożyłam wszelkich starań i wysiłku, żeby zwiększyć sobie szanse. Zakładam optymistyczny wariant. Jadę z nastawieniem, że nic za wszelką cenę. Ile czasu potrzeba, by zorganizować wyprawę na ośmiotysięcznik tysięcznik? Ile trwa zorganizowanie takiej wyprawy? Przeciętna wyprawa na ośmiotysięcznik trwa półtora do dwóch miesięcy. Przy moim podróżniczym podejściu do wypraw dodaję sobie trochę czasu, żeby coś jeszcze przy okazji zobaczyć. Na miejscu, z pobytami w bazie, kiedy się czeka na pogodę to trzeba liczyć miesiąc z jakimś haczykiem. Natomiast przygotowanie to praca, którą trudno przełożyć na jakieś ramy czasowe. Przygotowania zaczynają się o wiele wcześniej? Rzeczywiście, to długie miesiące. Chodzi przede wszystkim o przygotowania kondycyjne, co jest nieprzeliczalne i zabiera mnóstwo czasu. Ja teraz przed K2, praktycznie codziennie albo co drugi dzień spędzam dwie godziny na siłowni. Przy moim napiętym grafiku to jest bardzo trudne do wykrojenia, ale bez tego kondycji się nie zrobi. Czasem mam ochotę odpuścić trening, ale potem mi zabraknie te sto metrów do szczytu albo niedostatek sił może zaważyć na moim zdrowiu czy życiu. Treningi są strasznie czasochłonne. Ekwipunek Moniki Witkowskiej przygotowany do wyprawy na K2 / fot. Instagram Moniki Witkowskiej @monika_around_the_world Aleksander Doba zmarł podczas zdobywania Kilimandżaro. „Dla niego niemożliwe nie istniało” 22 lutego, podczas zdobywania „Dachu Afryki” zmarł Aleksander Doba. Miał 74 lata. Wybitnego podróżnika w mediach społecznościowych żegna Martyna Wojciechowska. Kobieta-himalaistka mówi o tym, co jest natrudniejsze w organizacji wyprawy Co jest najtrudniejsze w organizacji wyprawy? Jest mnóstwo papierkowej roboty. Dla mnie koszmarem są wszelkie sprawy związane z szukaniem finansowania. Szukanie sponsorów to niezwykle czasochłonna droga przez mękę i marzyłaby mi się sytuacja, kiedy mogłabym sama w pełni sponsorować swoje wyprawy. Oczywiście to i tak w dużej mierze są moje pieniądze. Korzystasz z pomocy agencji górskich? Wszyscy korzystają z pomocy agencji, nawet najlepsi wspinacze świata. Samodzielne organizowanie wyprawy nie wchodzi w ogóle w rachubę. Chociażby ze względu na to, że byłoby to nieopłacalne, zwłaszcza w przypadku Pakistanu. Nawet nie wiadomo, jakie zezwolenia dokładnie trzeba załatwić. To nie jest tylko zezwolenie na wspinanie, ale mnóstwo dokumentów związanych z przebywaniem w strefie przygranicznej. Tym się zajmuje lokalna agencja, ale z nią się też bardzo długo negocjuje. Każdy punkt w umowie ma przeliczenie na pieniądze. Wszystko trwa i trwa… W Pakistanie często można usłyszeć hasło „Inszallah”, czyli wszystko w rękach Allaha. To jest takie słowo wytrych i potrafi Europejczyka naprawdę wyprowadzić z równowagi. Trudno jest coś zaplanować i zorganizować. To oznacza mniej więcej – zajmiemy się twoją sprawą albo się nie zajmiemy… Twoje książki mają charakter dziennika. Kiedy znajdujesz czas na pisanie? Blog, który prowadzę na wyprawie jest podstawą książki. Nie jestem w stanie wymyślić fabuły po powrocie i pamiętać dokładnie, co się działo. Nie mam aż tak rozwiniętej wyobraźni, żeby robić później dialogi. Wrażenia spisywane są na bieżąco, a po powrocie rozszerzam wątki. Dopiero w domu mam dostęp do źródeł, bibliotek, książek, Internetu i kontaktów do wielu osób. Bloga pisze się szybko, ale zebranie informacji, które potem w ramkach są w książce, wymaga czasu i pracy. Z takim pisaniem na bieżąco jest trochę kłopotów, bo bywa problem z ładowaniem sprzętu - laptopa. Często bywało tak, że miałam i czas, i siłę, ale generator w bazie był włączany, przykładowo tylko na dwie godziny przy kolacji, więc trzeba było się dopasować. Nie zabieram laptopa ze sobą do wyższych obozów, bo tam się liczy każdy gram. Pewne rzeczy nagrywam lub notuję w telefonie. Pisać mogę w te dni, kiedy jestem w bazie, ale… wieczorami jest po prostu zimno. Próbowałam pisać, ale ręce i palce grabieją. Najczęściej więc pisałam rano, jak słońce ogrzewało mi namiot. W książce opisujesz wiele sytuacji, które Cię spotkały w Pakistanie, z naszego punktu widzenia często absurdalnych. Czy przywykłaś już do mentalności Pakistańczyków? Jedyna rada to przestawić się na myślenie, że jesteśmy w danym kraju gośćmi i nie zmienimy mentalności lokalnych ludzi, nie zmienimy przepisów. Żeby sobie nie psuć humoru, to trzeba pewne sprawy zaakceptować. Z drugiej strony uważam, że w tym tkwi jakiś paradoksalny urok Pakistanu. To w ogóle jest szalenie ciekawy kraj. Turysta, podróżnik spotyka się z niesamowitą gościnnością. Ludzie przychodzą do nas co chwila, żeby zrobić zdjęcia lub zapytać w czym pomóc. Często są problemy językowe, ale w sumie to nie stanowi jakiejś bariery. Ludzie są naprawdę bardzo otwarci i dla mnie jest to jeden z najfajniejszych krajów, w jakich miałam okazję być. Pakistan oczami kobiety: jakie są różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn? Jak oceniasz Pakistan z perspektywy kobiety? Poruszam wątki dotyczące kobiet w książce kilka razy. Z jednej strony jest problem, żeby zaakceptować dominującą rolę mężczyzn. O tym też wspominała Polka mieszkająca w Pakistanie, z którą wywiad zamieszczam w książce. Opowiadała, na przykład, jak trudno załatwić kobiecie jakąkolwiek sprawę urzędową, czy nawet zrobić większe zakupy bez towarzystwa mężczyzny. Na przykład, kiedy przyjechała do marketu budowlanego, właściciel rozmawiał tylko z mężczyznami a ją całkowicie ignorował. Zdarzało Ci się podróżować po Pakistanie samotnie? Tak, jeździłam sama po Pakistanie i spotykałam się z ogromną życzliwością. To jest zupełnie inne podróżowanie niż na przykład w Indiach, gdzie miałam dużo problemów. Takich damsko – męskich. W przypadku Pakistanu czułam się zdecydowanie bardziej bezpieczna. Było mi trudniej niż podróżującym mężczyznom, bo na przykład miałam problem, żeby znaleźć tanie hotele, ale to nie wynikało z dyskryminacji. Powodem było to, że mimo wszystko kobieta podróżująca bez męża, brata, czy najbliższej rodziny budzi zdziwienie. Ten kraj nie jest jeszcze mentalnie przygotowany na to, że pojawia się samotna podróżniczka. Odsyłano mnie do drogich hoteli, ale wynikało to z troski o moje bezpieczeństwo. Natomiast z drugiej strony spotykałam się z tym, że ludzie bardzo pomagali, również mężczyźni. To była taka bezinteresowna pomoc. Na zasadzie: „chcemy pokazać, że jesteśmy gościnnym narodem i dlatego pomagamy”. Sama doświadczyłaś tych różnic w traktowaniu kobiet? Mam na myśli kontakty z Twoim Szerpą. Duża część problemów na mojej wyprawie wynikała z komunikacji z moim HAPem (w Pakistanie odpowiednik nepalskich Szerpów nazywa się High Altitude Porter czyli HAP). Zazwyczaj większość z nich słabo mówi po angielsku albo w ogóle nie mówi. Tutaj rzeczywiście z tym się borykaliśmy, ale jeszcze był problem mentalnościowy. Chłopak rzeczywiście miał problem z tym, żeby zaakceptować, że to ja jestem poniekąd jego bossem. To ja decyduję w wielu sprawach. Na tym polu był szczególnie duży zgrzyt, a przez jego konsekwencje straciłam szansę na szczyt, a właściwie straciłam ją dwa razy. Monika Witkowska: "Byłoby inaczej gdybym była mężczyzną. Gdyby to był układ facet – facet to działałoby to inaczej" Kto zostaje partnerem wspinaczkowym? Czy decyduje tu przypadek? Z HAPami jest podobnie jak z Szerpami. Jeżeli kogoś znamy to możemy zasugerować agencji, że chcemy wspinać się z tą osobą. Natomiast Pakistańczyków działających na ośmiotysięcznikach, którzy mogą być naszymi partnerami u góry, jest zdecydowanie mniej i są dużo gorzej wyszkoleni i wyposażeni od swoich nepalskich kolegów. Przykładowo Fide, mój HAP, nie miał swojej kuchenki, podczas gdy ja miałam swoją maszynkę i swój gaz. Fide od początku wiedział, że będzie mógł ich używać. Potem okazało się, że on nie za bardzo radził sobie z obsługą maszynki, ale z mojej pomocy nie chciał skorzystać. Nie będzie mu „baba” mówiła, co ma robić! Finał był taki, że nadmiernie ulatniał mu się gaz. Prosiłam, żeby otwierać i wentylować namiot, ale jemu było zimno i już był powód do kłótni. Był taki moment, kiedy Fide po prostu stracił siły, dlatego, że nie miał wartościowego jedzenia ze sobą. Czy można powiedzieć, że z powodu braku tego damsko – męskiego porozumienia straciłaś szansę na zdobycie szczytu? Nie chcę tutaj przytoczyć całej książki, ale w pewnym momencie ataku szczytowego Fide stwierdził, że nie idzie dalej, bo go boli brzuch. Nie miałam o to żalu. Mogą się zdarzyć różne sytuacje zdrowotne. Nikt z nas nie jest maszyną, ale pewne sytuacje nie powinny mieć miejsca. Miałam żal o to, co się działo później – w tym momencie skończyło się jego zainteresowanie tym, co dalej ze mną. Natomiast z drugiej strony, gdyby Fide podzielił się tą informacją wcześniej, można było temu zaradzić. Są w końcu leki, można było się domówić z kimś innym. To nie była nagła sytuacja – taka z minuty na minutę. Wcześniej współpracowałam z Szerpami nepalskimi, więc wiem, że problem nie tkwi we mnie. Chociażby na wyprawie na Lhotse - z Szerpą, który był moim partnerem przy ataku szczytowym, rozumieliśmy się bez słów. Gdyby była możliwość, żeby on wchodził ze mną na kolejny szczyt – byłoby bardzo fajnie. Wyprawa na Broad Peak: wspomnienia Moniki Witkowskiej Jak dziś oceniasz tamtą wyprawę na Broad Peak? Muszę powiedzieć, że atak szczytowy był w sumie dla mnie szczęśliwy. Przez długi czas miałam w podświadomości, że ta góra nie chce mnie na tym swoim szczycie i że cały czas mi to pokazuje. Odnosiłam wrażenie, że Broad Peak mnie nie lubi i tyle. Potem to swoje myślenie zupełnie zmieniłam - doszłam do wniosku, że jest odwrotnie, ta góra jednak naprawdę mnie lubiła. Robiła wszystko, żebym na szczyt nie trafiła, bo wtedy to ja znalazłabym się na miejscu Koreańczyka, który tam zginął. Poszłabym dokładnie tą trasą, którą on wybrał, a to była zdradziecka droga. Co istotne - Koreańczyk był bardzo doświadczony - Broad Peak był dla niego ostatnim szczytem w koronie Himalajów i Karakorum. Na nim właśnie kończył zdobywanie wszystkich ośmiotysięczników. Stanął na szczycie. Niestety okazało się, że był też ostatnim w sensie dosłownym, bo wkrótce po tym spadł ze zdradzieckiego nawisu. W trakcie wyprawy musiałaś pokonać wiele przeszkód… Fakt, po drodze zdarzyło się wiele sytuacji, które sprawiły, że czułam takie ręce, które mnie od tego szczytu odpychają. W pewnym momencie, niestety musiałam wrócić do namiotu w obozie trzecim i powiedzieć sobie, że to już koniec mojego ataku szczytowego. Było rozżalenie, wkurzenie i złość. Płacz z bezsilności, że wszystko poszło nie tak. Tyle, że później się okazało, że to ja byłam właśnie największą wygraną. Nie dość, że nie znalazłam się na miejscu Koreańczyka, to jeszcze zaoszczędziłam dużo sił i zdrowia. Czyli wyprawa była jak najbardziej udana, chociażby z tego oczywiście powodu, że wróciłam. Nie zniechęciłam się do gór. Mam nowe przemyślenia, wnioski i „power” do tego, żeby teraz, mam nadzieję z sukcesem podziałać na K2. To nie było twoje pierwsze spotkanie z Broad Peakiem, prawda? Tak, ja się chyba przyzwyczaiłam do tego, że na wszystkie inne ośmiotysięczniki wchodziłam za pierwszym razem. Manaslu, Lhotse, Everest. Jechałam na wyprawę i stawałam na szczycie. W himalaizmie nie zawsze tak jest. Na wiele szczytów himalaiści jeżdżą po wiele razy. Mówię tutaj "himalaiści”, chociaż Broad Peak i K2 to Karakorum, czyli inny masyw, ale tak mówimy żargonowo. Trzeba pamiętać, że w przypadku wszystkich gór, nie tylko ośmiotysięczników – nie ma gór łatwych. Do każdej góry trzeba podchodzić z szacunkiem, pokorą i mieć dużo cierpliwości. A Broad Peak jest humorzastym szczytem. Nie należy do szczególnie trudnych technicznie, ale jest zdradziecki, bo są miejsca lawinowe, jest sporo szczelin, są spadające kamienie. Poza tym w Karakorum zawsze jest loteria z pogodą. Szczególnie było to widać w zeszłym roku. Kiedy na innych górach w Karakorum warunki pogodowe w danym dniu były dobre, to nad Broad Peakiem przewalały się chmury, które sprawiały, że ataki szczytowe nie wychodziły. Kim jest Elisabeth Revol uratowana z Nanga Parbat? Dziś Janusz Majer, kierownik komitetu organizacyjnego narodowej wyprawy na K2, podał wiadomość: Elisabeth Revol schodzi z Nanga Parbat w towarzystwie Adama Bieleckiego i Denisa Urubko. Nie udało im się uratować Tomasza Mackiewicza. Twoje ostatnia książka ma wymowny tytuł „Broad Peak. Darowane Życie”. Czy zgodzisz się, że uratowało Cię Twoje doświadczenie? Wielu sytuacji w górach nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Jeśli chodzi o mnie, to wydawało mi się, że nic nie stoi na przeszkodzie, żebyśmy razem z Fidem na ten szczyt doszli. Byłam naprawdę dobrze przygotowana, pełna sił a zdarzyło się coś, co przekreśliło wszelkie plany. Mam górskie doświadczenie, ale równocześnie cały czas wciąż jeszcze się uczę. Każda sytuacja jest inna. Faktem jest, że gdybym miałam mniejsze doświadczenie górskie, mogłoby być inaczej. Na przykład są wśród wspinaczy dyskusje, czy przy atakach szczytowych brać ze sobą czekan czy nie? Ja ten czekan ze sobą miałam i gdy spadałam, czy raczej zsuwałam się po zboczu, szybko tracąc wysokość, to on uratował mi życie. Jego użycie pomogło wyhamowywać i nie spaść. Czy będzie kolejna wyprawa na Broad Peak w przyszłości? Nie, bo nie wychodzę z założenia, że do trzech (lub więcej) razy sztuka. Nie dlatego, że się obraziłam na górę. Po prostu uznałam, że znam tę górę już dobrze, więc czas i fundusze wolę wykorzystać na zupełnie inne rzeczy. Zobaczyć nowe widoki, poznać specyfikę kolejnych szczytów. Moje zainteresowanie są bardziej podróżnicze niż sportowe. Nie interesuje mnie bicie rekordów. Ważniejsza jest dla mnie góra i to, co się na niej dzieje, a także ludzie, których spotykam. Lubię po drodze porozmawiać, jeżeli pogoda na to pozwala, bo potem przelewam to na karty książki. Szczyt jest ważny, ale istotna jest też droga na szczyt. Himalaistka pod górą Broad Peak / fot. Instagram Moniki Witkowskiej @monika_around_the_world Powstanie film o głośnej tragedii na Broad Peak: Maja Ostaszewska i Ireneusz Czop w rolach głównych Film o tragedii na Broad Peak opowie o wydarzeniach z marca 2013 roku, kiedy zginęli dwaj polscy himalaiści: Tomasz Kowalski i Maciej Berbeka. Co znajduje się w plecaku himalaistki? Co zabierasz ze sobą na wyprawę? Do bazy możemy zabrać dużo bagażu. Na K2 mam limit 70 kilo, czyli bardzo dużo. Umawiamy się z agencją na dostarczenie takiej ilości bagażu i nie musimy tego wnosić na własnych plecach. Mamy tragarzy, muły i umówiony bagaż dostaniemy w bazie. Natomiast problemem jest to, że ten bagaż trzeba dostarczyć najpierw do Pakistanu, a każdy kilogram ponad tradycyjny limit, to spore pieniądze. Większość bagażu to sprzęt, który jest bardzo ciężki. Dodatkowo, żeby obniżyć koszty wyprawy, zabieram ze sobą jedzenie. W bazie mamy posiłki zapewnione, ale do wyższych obozów muszę zabrać swój prowiant, no i kuchenkę, ekwipunek biwakowy, a to wszystko waży. Karimaty, śpiwory – bo trzeba wziąć minimum dwa (jeden zostaje w bazie, drugi używa się w wyższych obozach). Z niektórych rzeczy trzeba pewnie zrezygnować? To jest strategiczne myślenie - żeby nie płacić za nadbagaż pewnych rzeczy nie będę brała z Polski. No przykład chusteczki nawilżane, żeby się odświeżyć jak nie będzie możliwości się umyć. To akurat dosyć ciężka rzecz, którą kupię sobie na miejscu. Albo szampon. W Pakistanie są normalne sklepy, gdzie można wszystko kupić, więc po co mam takie rzeczy wozić? Zamiast tego szamponu wolę zapakować śrubę lodowcową, której tam nie kupię. Jakie osobiste drobiazgi towarzyszą Ci na wyprawie? Zabieram amulety, które przypominają mi bliskie osoby. Na pewno wezmę pluszowego misia od mojego męża. Wezmę też maskotkę, którą zrobił mi samodzielnie Antek, czyli mój podopieczny z ostatniej wyprawy. Antek to chory chłopiec, któremu przy wsparciu internautów kupiliśmy wymarzony wózek, bo Antek sam nie chodzi. Spakuję też aniołka od chorej Madzi, mojej podopiecznej po wyprawie na Manaslu i założę wisiorek – koniczynkę, którą dostałam od koleżanki z Łodzi. To są takie rzeczy, które dostaję od kogoś na szczęście i zabieram ze sobą. Trudno powiedzieć, czy one mi przynoszą szczęście, ale na pewno miło jest wiedzieć, że mam takie wsparcie. Czy w Twoim bagażu jest miejsce na ulubioną książkę? Uwielbiam czytać książki, ale one są ciężkie, więc wezmę tylko jedną. Na pewno będę miała ze sobą sporo audiobooków, chociaż ja normalnie wolę czytać niż słuchać. W górach człowiek wcześniej chodzi spać - jak tylko zajdzie słońce robi się bardzo zimno i wtedy, zwłaszcza w tych wyższych obozach, już o godzinie 7- 8 leżymy w śpiworach. Co prawda wcześnie się też budzimy, ale na przykład ja mam problem, żeby tak wcześnie zasnąć. No to wtedy słucham audiobooków. Na każdą wyprawę zabieram też InReacha, czyli komunikator satelitarny Garmina. To dzięki niemu mam możliwość połączenia się z bliskimi. Lubię sobie tak wieczorem „poesemesować”. To też jest ważne, jeżeli chodzi o prognozy pogody czy innego typu informacje. Nie mam ze sobą telefonu satelitarnego, który jest drogi w użyciu i jest go ciężko naładować – na ładowanie komunikatora wystarczy bateria słoneczna. Co jedzą himalaiści? Wspomniałaś, że zabierasz własny prowiant. Masz jakieś ulubione smaki? Z ulubionych rzeczy do jedzenia, to na pewno wezmę żółty ser, bo tego na wyprawach nie mamy. Zabiorę też moje ulubione słodycze, bo jestem strasznym łasuchem. To może wbrew sportowemu trybowi życia, ale uwielbiam słodycze, zwłaszcza po ciężkim dniu. Mam też zawsze liofilizowane owoce, bo ich też brakuje na wyprawach. À propos liofilizowanej żywności, w książce jest mowa o bigosie… Bigos koniecznie zabiorę. Korzystam z produktów polskiej firmy Lyofood, która ma w ofercie sporo takich naszych smaków. Między innymi bigos, przy czym nie jest to żaden sztuczny bigos, na zasadzie bezwartościowego jedzenia, tylko odpowiednio spreparowany, z naturalnych składników. Po zalaniu gorącą wodą rzeczywiście zamienia się w taki bigos, jaki lubię, kojarzący mi się z domem. Poza tym to smak, który lubię na każdej wysokości. Nie jest to wcale takie oczywiste, bo często bywa tak, że to, co lubimy jeść nisko, u góry nam nie smakuje. Jak długo organizm dochodzi do siebie po wyprawie na ośmiotysięcznik? To jest indywidualna sprawa. My już w trakcie wyprawy staramy się przeciwdziałać skutkom ubocznym. Pamiętam, że na Evereście, nie miałam jeszcze takiej wiedzy dietetycznej jak teraz. Działałam trochę „na żywioł” i podczas trzytygodniowej aklimatyzacji straciłam 10 kilo. Nie jest to zdrowe, zwłaszcza, że w pierwszej kolejności zanikają mięśnie. W przypadku kobiet zmniejsza się również biust. Do tego dochodzą jeszcze inne rzeczy jak zapadnięte oczy i w ogóle człowiek wygląda jakby był chory. Do takich sytuacji absolutnie nie powinno się dopuszczać. Poza tym na wyprawie bardzo wychodzą mi włosy i są problemy ze skórą – sypie się jakbym miała łupież. Jest bardzo wysuszona, co jest efektem wysokogórskich realiów. Monika Witkowska w Himalajach / fot. Instagram Moniki Witkowskiej @monika_around_the_world Monika Witkowska o tym, czy na na ośmiotysięczniku jest miejsce na kobiecość? Jak wtedy dbasz o siebie? Mając pewne doświadczenie i wiedząc np. jak reaguje skóra, zabieram pewne kosmetyki. Nie chodzi mi o to, żeby przygotować się do konkursu piękności, ale zabieram kremy regeneracyjne. Nie używam ich codziennie, bo często jest tak, że człowiek nie ma nawet jak się umyć, a do wyższych obozów też nie będę ich targać ze względu na wagę. Natomiast w bazie można się co jakiś czas wykąpać i wtedy robię sobie takie mini spa. To też jest ważne dla mnie psychicznie, żeby się trochę, jak ja to mówię – uczłowieczyć. Bardzo dbam też o to, żeby mieć dobry krem z filtrem. Taki, który będzie rzeczywiście chronił skórę - mój ulubiony to "setka" Dr Ireny Eris. Do tego dochodzi odpowiednie odżywianie się? W tej chwili, żeby nie mieć takich ubytków wagi, dbam bardzo o to, żeby dostarczać białko i odpowiednio suplementować minerały. To ważne, zwłaszcza, że woda, którą otrzymujemy ze śniegu, jest kompletnie bezwartościowa. Nie ma żadnych minerałów a jeszcze nam wypłukuje minerały z organizmu. Dawniej po takich wyprawach to rzeczywiście długo się dochodziło do siebie. Wracaliśmy wyniszczeni kompletnie. Natomiast teraz mamy odżywki i suplementy. Wiemy jak się odżywiać i regeneracja jest dużo szybsza. Po powrocie z wyprawy ubierasz się w sukienkę… Przed wyprawą też ubieram się w kobiece ubrania – lubię sukienki i spódnice. Zauważyłam coś takiego, że czasami jak gdzieś wystąpię publicznie w sukience, to niektórzy są zawiedzeni. Sporo osób spodziewa się, że będę ubrana, tak jak bym dopiero zeszła z gór, tylko bez raków... To zawsze budzi duże zdziwienie – to Ty chodzisz w sukienkach? Noszę też buty na obcasie. Co prawda, nie codziennie, raczej na imprezę czy oficjalne spotkanie, ale lubię założyć szpilki i wtedy bywa duże zaskoczenie. Ponieważ dużo jeżdżę po Warszawie rowerem, mam też sukienki, które i na rowerze się doskonale sprawdzają. Miałam kiedyś taki "kompleks”, że przez intensywne treningi mam dość umięśnione łydki i ramiona. Przestałam się jednak zastanawiać jak to wygląda. Staram się ubierać tak, aby było mi dobrze, no i wygodnie. Czy na ośmiotysięczniku jest miejsce na kobiecość? Jeśli chodzi o makijaż w górach to są dziewczyny, które się malują, ale raczej nieliczne. Ja rezygnuję z makijażu, zwłaszcza, że wolę skupić swoją energię na czym innym. Chociaż przyznam się, że z takich „makijażowych” kosmetyków to na wyprawie mam ze sobą tusz do rzęs. Stosuję go jednak sporadycznie. Środowisko himalaistów postrzegane jest jako typowo męskie. Czy dużo kobiet bierze udział w wyprawach? Tak, jest ich coraz więcej, chociaż o wyprawach kobiecych w Polsce mówi się bardzo mało. Jest grupa Polek, które odnoszą sukcesy, ale mogą robić nawet więcej niż mężczyźni, a zupełnie się o nich nie mówi. Nie mają też żadnej pomocy, chociażby finansowej. Miło byłoby, gdyby na przykład Polski Związek Alpinizmu, bardziej zauważał himalaizm kobiecy. Chodzi między innymi o poparcie, które może mieć przełożenie na zdobywanie funduszy. To bardzo istotne, a dziewczyny są zostawione z tym same sobie. Mało tego, są liczne przykłady wypraw, kiedy kobiety robiły dokładnie to samo, co mężczyźni – no i o panach się mówiło, o kobietach już nie. Ciekawie jest też używanie tlenu – kobietom się to wytyka, a w przypadku panów, którzy tak samo z tlenu korzystają, temat jest pomijany. Monika Witkowska na Kilimandżaro / fot. Instagram Moniki Witkowskiej @monika_around_the_world Martyna Wojciechowska o wypadku sprzed kilku lat: "Przeżyłam, choć przez kilka miesięcy nie było wiadomo, czy będę chodzić". Wspomnienie chwyta za serce Martyna Wojciechowska na łamach "Wysokich Obcasów" wróciła wspomnieniami do wypadku samochodowego, w którym została ranna, a zginął jej przyjaciel. "Postanowiłam wtedy, że przeżyję nie jedno życie, tylko dwa". Relacje z wypraw Moniki Witkowskiej można śledzić na: stronie internetowej monikawitkowska.pl, na Facebooku: facebook.com/monikawitkowska.travel na Instagramie: @monika_around_the_world AKTUALIZJACJA, 22.07.2022: Monika Witkowska zdobyła K2 Jako druga Polka w historii po Wandzie Rutkiewicz Monika Witkowska stanęła dziś na szczycie K2 (8611 m n.p.m.). <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="801" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ftatromaniak1%2Fposts%2Fpfbid0a4H26jLQXB6LLVtpaEE4qCBNP924K5ZrjrvCmpgD2LGscXhDhpLZKwiLkWHup2XSl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Serdecznie gratulujemy! CZYTAJ TAKŻE: Kobieta w czerwonej sukience podbiła Instagram. Kim jest Polka, o której pisała Martyna Wojciechowska? Jej historia zaczęła się przypadkowo, od kupienia pięknej wieczorowej sukni pięć lat temu z okazji urodzin. Od tamtego czasu fotografuje się w sukience w każdym zakątku świata, a swoimi doświadczeniami dzieli się na profilu na Instagramie, który zgromadził już ponad 75 tys. obserwatorów. Kim jest kobieta w czerwonej sukience?
Cytaty o górach i wolności. Spodobają się nie tylko fanom wspinaczek górskich!
Góry i wspinaczki górskie od wieków były źródłem inspiracji, momentem wytchnienia, zapomnienia i refleksji nad swoim życiem. Wywoływały i nadal wywołują lęk, trwogę ale również szacunek. Oto najlepsze cytaty o górach, wolności i wspinaczce. Nie tylko dla miłośników wycieczek górskich i alpinizmu.
W tym artykule: Cytaty o górach, które warto znać Krótkie cytaty o górach Cytaty o górach i wolności Cytaty o górach i miłości Cytaty o górach, które warto znać Polskim pisarzem, najmocniej kojarzonym z krajobrazem Tatr, jest oczywiście Adam Asnyk. Był jednym z pierwszych członków Towarzystwa Tatrzańskiego, a jego poezja opisująca piękno monumentalnego krajobrazu gór na zawsze zapisała go na kartach historii, jako jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy. Góry od zawsze inspirowały wielkich artystów. Dzięki temu dzisiaj możemy czerpać z ich dzieł i nie wychodząc z domu, widzieć oczami wyobraźni zapierający dech w piersiach krajobraz górski. Oto najlepsze cytaty o górach, które warto znać. „Góry tylko wtedy mają sens, gdy jest w nich człowiek ze swoimi uczuciami, przeżywający klęski i zwycięstwa. I wtedy, gdy coś z tych przeżyć zabiera ze sobą w doliny.” (Andrzej Zawada). „Zawsze bądź wdzięczny za małe rzeczy… nawet najmniejsze góry mogą ukryć najbardziej zapierające dech w piersiach widoki!” (Nyki Mack). “W ciągu miesiąca intensywnego życia w górach przeżywa się tyle, co zwyczajnie w czasie kilku lat; to jest zajęcie dla ludzi zachłannych na życie – życia człowiekowi jest za mało.” (Jerzy Kukuczka). „Góry znają sekrety, których musimy się nauczyć. To może zająć trochę czasu, może być trudne, ale jeśli wytrzymasz wystarczająco długo, znajdziesz siłę, by się podnieść. (Tyler Knott). „Lubię góry, ponieważ sprawiają, że czuję się mały. Pomagają mi uporządkować to, co w życiu ważne. ”(Mark Obmascik). „Góry są miejscem szczególnym, gdzie wraz ze wzrostem wysokości stopniowo zanika życie. Moment, w którym życie zanika, lub odwrotnie – w którym się ono pojawia, jest źródłem szczególnego objawienia, a zatem pewnego zdumienia i refleksji.(…) Nigdy nie zapomnę chwili po jednej z wypraw, kiedy po 5 dniach samotnego marszu przez lodowce Biafo i Hispar natknąłem się na pierwsze łajno krowie, które poruszyło mnie nieomal do łez.” (Wojciech Kurtyka). Te cytaty na dzień dobry umilą każdy poranek. Poprawią humor i pomogą wstać z łóżka Nowy dzień to nowy początek i nowe możliwości. Warto zaczynać go z dobrą energią i pozytywnym nastawieniem. Chociaż czasami brakuje nam siły o poranku, te cytaty na dzień dobry poprawią humor i zmotywują na początek dnia. Są warte zapamiętania! Krótkie cytaty o górach Miłośnicy wspinaczek wiedzą, że w górach można znaleźć wszystko. Odpoczynek, ruch, czas na refleksje i długie rozmowy. Spacery górskie zbliżają do siebie ludzi i porządkują wiele spraw. Wybraliśmy krótkie aforyzmy o górach, które spodobają się nie tylko miłośnikom Tatr. To cytaty o przyjaźni, podróżach i pięknych wspomnieniach. Warto je zapamiętać! "Góry, choć są niezmienne, to ich smak dla każdego z nas jest inny." (Ryszard Pawłowski). "Starożytny mędrzec miał rację - jeden dzień spędzony w górach to tysiąc lat mijających na świecie" (Mingmei Yip, Pawilon Kwiatu Brzoskwiń). "Przygotowując się do wspinaczki na górę, spakuj lekkie serce”. (Dan May). "Każdy szczyt góry jest w zasięgu ręki, jeśli tylko będziesz się wspinać”. (Barry Finlay). „Wspinaczka przemawia do naszego charakteru, ale myślę, że widok do naszych dusz”. (Lori Lansens). "Przestań gapić się na góry. Zamiast tego wejdź na nie, tak, to trudniejszy proces, ale doprowadzi Cię do lepszego widoku ” (Autor nieznany). Najtrafniejsze cytaty o kobietach, które na długo zapadną wam w pamięć „Być kobietą, być kobietą” śpiewała Alicja Majewska. Kobiety od początku dziejów inspirowały wielkich artystów: pisarzy, malarzy, rzeźbiarzy. Jesteśmy muzami, matkami, przyjaciółkami, córkami i wiele, wiele więcej. Nic dziwnego, że powstało tyle dzieł na nasz temat. Oto najtrafniejsze cytaty artystów i myślicieli o kobietach. Cytaty o górach i wolności Góry są dla wielu symbolem wolności. Monumentalne krajobrazy budziły lęk i ogromny respekt, ale właśnie tam ludzie odnajdywali spokój ducha. Ogrom górskich szlaków sprawia, że możemy spojrzeć na własne życia z dystansu. Wielu miłośników wspinaczek właśnie tam odkrywa, jakie wartości są dla nich najważniejsze. Wybraliśmy najciekawsze cytaty o górach i wolności, które sprawią, że będziecie chcieli wybrać się na samotną wycieczkę po szlakach. "W górach jest coś intymnego. Nikt nie krzyczy na szczycie z radości. Człowiek sobie posiedzi, popatrzy, zrobi kilka zdjęć [...] Góry mają w sobie coś magicznego, człowiek nie zje, nie dośpi, pachnie coraz gorzej, ale nie chce przestać się wspinać. W górach liczy się tylko tu i teraz. Nikt nic ode mnie nie chce, telefon nie dzwoni, a ja czuję, że z każdym krokiem przekraczam granicę swoich możliwości. Kiedy na początku wspinaczki człowiek stoi przed szczytem i patrzy na potężną górę, czuje się przytłoczony. Kiedy patrzy na tę samą górę już po zejściu- jest dumny i ma wrażenie, że może osiągnąć wszystko..." (Martyna Wojciechowska, Przesunąć horyzont). „W górach musisz wykonać pewien wysiłek bez zapłaty. Jest to mistyka, szukanie czegoś wyjątkowego. Do tego trzeba mieć wyobraźnię i filozofię życiową. Nie każdego na to stać, nie każdemu się chce. Bo w górach nie ma granic, tam się szuka wolności. A samo przebywanie w górach łagodzi, eliminuje agresję. Są elementy rywalizacji ale rywalizacji z wyznaczonym celem, a nie z przeciwnikiem.” (Krzysztof Wielicki). "…wobec potęgi gór prościej odkrywa się siebie, a przynajmniej to, że większość granic i lęków to tylko ułomność naszego umysłu, poza którą zaczyna się wolność…” (Jacek Teler). "Góry dają człowiekowi, poprzez zdobywanie wzniesień nieograniczony kontakt z przyrodą – poczucie wewnętrznego wyzwolenia, oczyszczenia, niezależności.” (Jan Paweł II). Wybraliśmy najlepsze krótkie cytaty na różne okazje. Sprawdzą się do zdjęć, opisów i życzeń Krótkie cytaty z książek, filmów czy piosenek sprawdzają się w każdej sytuacji. Przydają się, kiedy bliska osoba ma urodziny, kiedy zbliża się ważne święto czy nawet na co dzień, kiedy chcemy wysłać komuś kartkę z życzeniami czy podziękowaniami. Oto najlepsze krótkie cytaty na różne okazje. Cytaty o górach i miłości Wielbiciele górskich widoków często twierdzą, że miłości do gór nie można się nauczyć. To ma się we krwi. Albo się je pokocha, albo znienawidzi. Zawsze jednak ma się do nich ogromny szacunek. Oto najpiękniejsze cytaty o górach i miłości sławnych himalaistów i miłośników górskich krajobrazów. "Góry wymagają respektu i cierpliwości. Na sukces składają się tysiące doświadczeń. Z faktu, że ktoś jest bardzo sprawny technicznie w skałach, nie wynika jeszcze, ze poradzi sobie w górach w trudnej sytuacji, w czasie załamania pogody lub lawiny, w razie śmierci partnera czy wypadku. Można się tego nauczyć jedynie przez długoletnia praktykę. Ale przede wszystkim najważniejsza jest miłość do gór." (Krzysztof Wielicki). "Tatry nie są zwykłym pięknem, są pięknem ponad inne piękna. Tam, gdzie piękno łączy się z tęsknotą za pięknem, rodzi się miłość. Góry trzeba ukochać, później idziemy w nie jakby oczyszczeni z trosk i problemów, hartujemy zdrowie zmaganiami fizycznymi, a silną wolą często pokonujemy samych siebie. Jeżeli kochamy góry, to wszystko w nich jest piękniejsze, miłość i przyjaźń, sami jesteśmy lepsi. Dlatego idziemy w góry młodzi i starzy i rodzice z zupełnie małymi dziećmi." (Autor nieznany). "Góry to moja miłość. Wypełniają moje życie i stały się także moim zawodem. [...] jestem też ratownikiem TOPR – niesienie pomocy jest chyba najważniejsze, gdybym miał ustawiać hierarchię wartości w górach. Wspinanie, uprawianie alpinizmu to piękny sport, który może wypełniać całe życie, ale pełną satysfakcję daje mi dopiero niesienie pomocy w górach: idea wyciągnięcia pomocnej ręki". (Maciej Berbeka). "Kocham Tatry. Kocham ich pustkę i milczenie, ich martwość o spokój posępny. W ich mgłach błąka się myśl moja i szuka dawnych swoich wierzeń i miłości, uczuć i siły. Po ich dolinach i przełęczach chodzi myśl moja i smuci się, że nie może być ogniem w ogniu, wichrem w wichrze, światłem w świetle; że nie można być z wami, być waszym, o duchy żywiołów! Nad potokami usiada myśl moja i smuci się..." (Kazimierz Przerwa Tetmajer). "Miłości do gór nauczyć się nie można. Trzeba je pokochać z samego siebie." (Walery Goetel).
Kobieca wyprawa w Himalaje: dwie Polki chcą zdobyć szczyt
Manaslu w Nepalu to ósma najwyższa góra świata. Dwie polskie podróżniczki postanowiły się z nią zmierzyć. Już pod koniec września planują zdobyć szczyt!
Kobieca wyprawa: himalaje Te kobiety pokazują, że nie ma rzeczy niemożliwych. Manaslu to jedna z najwyższych gór świata, położona w paśmie Himalajów w Nepalu. Do tej pory na szczycie ośmiotysięcznika stanęło zaledwie 15 Polaków, w tym tylko 3 kobiety. Monika Witkowska i Joanna Kozanecka chcą być następne. Czy góra pozwoli się zdobyć? To okaże się już niebawem, bo atak szczytowy w ramach Manaslu 2018 Awilux Discover Monika i Joanna przewidują już na przełomie września/października. Górę zdobywać będą w dwuosobowym składzie w stylu oblężniczym. Jak wygląda kobieca wyprawa w Himalaje w praktyce? Asia i Monika podróż w Himalaje wyruszyły 3 września. Po kilku dniach przygotowań rozpoczęły trekking do bazy na wysokości 4750 m n.p.m. Po aklimatyzacji w trzech kolejnych obozach będą gotowe, by wyruszyć na szczyt Manaslu (8156 m n.p.m.), co planują zrobić pod koniec września. Polki zdobywają Manaslu Skąd wziął się pomysł na kobiecą wyprawę na Manaslu? Jak zapewniają podróżniczki, do wyprawy są przygotowane zarówno kondycyjnie, jak i sprzętowo, ale do wyzwania podchodzą z wielką pokorą. Finał zależy od wielu czynników, w tym przede wszystkim od tego, czy „góra okaże się dla nich łaskawa”. Niezbędne jest też szczęście, zwłaszcza z oknem pogodowym przy ataku na szczyt. Kobiety w górach Kobiety w himalaiźmie wciąż stanowią rzadkość - to głównie mężczyźni znani są z podbojów najwyższych gór świata. Jednak gdy jakaś kobieta pojawia się w tym sporcie, to jest to zawsze postać wyjątkowa. Zarówno Asia, jak i Monika to niezwykle ciekawe i inspirujące kobiety. Monika Witkowska to podróżniczka, dziennikarka, autorka książek. Zdobyła 9 szczytów Korony Ziemi, w tym Mount Everest. Oprócz gór, specjalizuje się w żeglarstwie morsko-oceanicznym, zwłaszcza w regionach polarnych. W sumie odwiedziła około 180 krajów na wszystkich kontynentach. Partnerką wspinaczkową Moniki jest Joanna Kozanecka, która górskie szlify zdobywała od Beskidów i Tatr, przez Alpy, Andy, po Pamir i Himalaje. Weszła na Gerlach zimą, Mont Blanc, Elbrus, Mt Denali, Aconcagua, himalajskie Dampush Peak i Khang Yatse, a także Pik Lenina. Jej drugą pasją są biegi długodystansowe i triathlon. Ukończyła ponad 30 maratonów, 8 Ironmanów i liczne biegi ultra, w tym na dystansie 150 km. Objechała na rowerze całe polskie wybrzeże, Bornholm i Kubę. Wyprawa Manaslu 2018 Awilux Discover ma dla Asi i Moniki podwójne znaczenie. Po pierwsze, obydwie podkreślają jak ważny jest dla nich kobiecy aspekt tej podróży. Wyprawa Manaslu 2018 Awilux Discover to także symboliczna wspinaczka dla niesprawnej od urodzenia, 14-letniej Magdy Samoraj, którą los zmusił do heroicznej walki o zdrowie i życie. Wychodząc na „Górę Ducha” podróżniczki chcą zwrócić oczy na potrzeby niepełnosprawnych i promują zbiórkę na sprzęt rehabilitacyjny dla Magdy. Wysokość Manaslu – 8156 m – to cel, który w przeliczeniu na złotówki jest kwotą potrzebną na zakup niezbędnego dziewczynce pionizatora. Trzymamy mocno kciuki za powodzenie wyprawy Asi i Moniki! You go girls!
Gdy Kasia, dziewczyna ze Śląska, pierwszy raz przyjechała w Bieszczady, poczuła, że musi zamieszkać w tych zielonych górach. Po maturze dla ich uroku opuściła rodzinny dom. Najpierw mieszkała w namiocie, potem zbudowała dom – dla siebie i turystów spragnionych ciszy. Góry dały jej miłość, wspaniałego mężczyznę, córkę. I wtedy los się odwrócił. Nie wiedziała, czy ma siłę wszystko zaczynać od początku. Podniosła się jednak. Ogień podziałał oczyszczająco, na nowo ustawił hierarchię życiowych spraw.
Bieszczady. Skąpana w słońcu kraina dolin, połonin i przełęczy. Przystanek Cisna – kryty gontem dom Katarzyny i Andrzeja Rozmysłowiczów – stoi na skraju wsi, nad szemrzącym potokiem, wśród łąk pełnych kaczeńców. Niebawem zakwitną storczyki i roztoczy się słodka woń jak z najlepszej perfumerii. Latem na tych łąkach Kasia zrywa młode liście mięty i czosnku niedźwiedziego, przyprawia nimi biały ser, zabierając kawałek pachnącej łąki do domu. Z jego okien roztacza się piękny widok na zielone szczyty Horb i Hon. A wokół cisza aż dzwoni w uszach. Tylko czasem o świcie przerywa ją krzyk kruka, który spłoszony podrywa się do lotu. Gdy słońce wychyla się zza gór, krople rosy błyszczą na kwiatach przed gankiem, a w południe promienie oświetlają twarz Wędrowca, wyrzeźbionego w drewnie opiekuna tego domu. – Kiedyś też byliśmy wędrowcami – mówią gospodarze Przystanku Cisna. Kasia, dziewczyna ze Śląska, od najmłodszych lat wędrowała po górach, co często oznaczało także – w głąb siebie. Andrzej – chłopak z Wrocławia, niczym Włóczykij z plecakiem przemierzał świat: mieszkał w Nowym Jorku, Paryżu, Berlinie, ale w sercu miał Bieszczady. – Gdzie indziej obcowanie z naturą nie dawało tyle szczęścia. Gdy pewnego dnia znalazłem się na rozdrożu, wróciłem tu, by zacząć nowy rozdział życia. – Gdyby nie Bieszczady, Kasia i Jędrek nigdy by się nie spotkali. Los sprawił, że znaleźli się tu w tym samym czasie. Dziewicze oraz nieskażone masową turystyką góry przyciągały ludzi szukających wolności, przygody, miejsca w życiu. Kasia i Andrzej też poczuli ich moc. – Gdy w liceum pierwszy raz zobaczyłam Bieszczady, przepadłam. Tak mocno oszołomiły mnie zapach ziemi po deszczu, rozgwieżdżone niebo i kwitnące łąki, że już nie wyobrażałam sobie życia w innym miejscu. Zrozumiałam, że „Połoniny wzywają mnie na swe rude grzbiety” – Kasia cytuje wers ulubionej piosenki wędrownej. I dodaje: – Odtąd na inne góry szkoda mi było czasu. Tuż po maturze zdecydowałam, że przenoszę się w Bieszczady na stałe. Rodzice protestowali; według nich to nie było dobre miejsce dla młodej dziewczyny. Koleżanki dziwiły się: „Co będziesz robić w tej głuszy?”. Od razu poczułam się jak u siebie. Bieszczady są fenomenem. Ludzie, którzy tu osiedli, otoczyli mnie troską, nie musiałam się bać – wspomina z uśmiechem. Już po kilku dniach pobytu w nowym miejscu Kasia znalazła pracę w szkolnej bibliotece w Cisnej, z czasem – w tamtejszym domu kultury. Mieszkała w namiocie, który rozbiła „na dziko”. Ubrania trzymała w plecaku. Żeby ochronić je przed wilgocią, przykrywała plecak płaszczem przeciwdeszczowym. – Pamiętam czarną spódnicę w kolorowe rybki jak z bajek Leśmiana. Stała się moim wyjściowym strojem do pracy, bo się nie gniotła – opowiada Kasia. Ale już niebawem skończyło się biwakowanie w namiocie, ponieważ dyrekcja szkoły zaproponowała pokoik przy rodzinie miejscowego weterynarza. – I tak oto w krótkim czasie zdobyłam nie tylko pracę, ale też „mieszkanie” – mówi Kasia. Zaczął się dla niej dobry czas. Zachłysnęła się bieszczadzkim życiem, prostym, ale pięknym. Nie potrzebowała szczególnych atrakcji. Największą radość sprawiał jej widok przyrody: zielonych połonin, duktów. Wiosną rozstawiała sztalugi na kolorowej łące i malowała naturę, która zapierała dech w piersiach. – Czułam się szczęśliwa i wolna. Samotna? Trochę. Ale to nie trwało długo – wspomina Kasia. Jak poznała Andrzeja? – W Dzień Nauczyciela wieczorem wracałam od znajomych ostatnim PKS-em. Pasażerów jak na lekarstwo: tylko ja i mężczyzna z gęstą czupryną w kolorze blond. Wysiadł w Cisnej, jak ja. Zapytał mnie o drogę do bacówki pod Honem. Traf chciał, że akurat wtedy opiekowałam się schroniskiem górskim, które działało przy szkole, więc zaproponowałam, żeby wybrał „moje” miejsce, bo jest bliżej. Przystał na to z ochotą, a potem wprosił się na kawę – opowiada Kasia Rozmysłowicz. Andrzej zaś dodaje: – Oczywiście, zna- łem drogę do bacówki, ale spodobała mi się ta dziewczyna, postanowiłem zacząć rozmowę. Tak się zaczęło. Kasia okazała się niezwykle ciepła i pogodna. Roztaczała taką aurę, że przy niej czułem się najważniejszy. I niebawem odkryłem, że się zakochałem. Na szczęście z wzajemnością. – Postanowiliśmy iść przez życie razem. Oczywiście w Bieszczadach. Tutaj urodziła się nasza córka Agata. Tu stworzyliśmy dom – mówi Kasia. Z domem było tak: los znów się do nich uśmiechnął, bo gmina wystawiła na sprzedaż budynek starej szkoły. Niektórzy pukali się w czoło: kto kupi taką ruinę? Pojawili się jednak chętni – Kasia i Andrzej. Szczęśliwi, że będą mieli własny kąt. Można zacząć planować przyszłość, snuć marzenia… – Oboje kochamy ludzi, dlatego chcieliśmy, aby nasz dom był otwarty dla przyjaciół i życzliwy dla turystów, którzy przyjeżdżają w Bieszczady, żeby w ciszy gór usłyszeć siebie. Takich, którzy pragną czegoś więcej niż noclegu i ciepłej strawy – tłumaczą. Nazwę Przystanek Cisna wymyślił Andrzej: – Jeśli człowiek za szybko żyje, podobno jego dusza się gubi, nie może za nim nadążyć. Wtedy należy złapać oddech, konieczny jest przystanek – wyjaśnia pomysłodawca. To był także przystanek dla nas. Nie chcieliśmy już dłużej wędrować – mówią oboje. Osiedli w Cisnej i zabrali się za remont starej szkoły. Nie stać ich było na zatrudnienie pomocników, więc Andrzej wszystko robił sam. Okazał się złotą rączką. W przerwach między pracą zawodową (uczył dzieci języków obcych, jeździł od wsi do wsi) do starej części budynku dobudował pokoje dla gości. Kasia zajmowała się małą córką, poza tym gospodarzyła: rąbała drewno, paliła w piecu, a zimą po kolana w śniegu brnęła do sklepu. Ktoś powie – trudy życia. Kasia nie narzekała. – Wystarczyło rozejrzeć się, zobaczyć, jak piękne są góry i tylko do nich się dostosować – opowiada. Piękny okazał się także Przystanek Cisna. Kasia, artystyczna dusza, malarka, sama zajęła się jego „strojeniem”. Najdrobniejszy szczegół był przemyślany, a przedmioty wyjątkowe. Ręcznie malowane kafelki wyszły spod pędzla Kasi, a koronkowe serwety i firany dostawała w prezencie od przyjaciół. Lecz nie tylko dla urody tego miejsca zjawili się – i to niebawem – pierwsi goście. Przyciągnęła ich niezwykła serdeczność gospodarzy. – Oni szczodrze dzielili się tym, czego mieli najwięcej: najszczerszym, wręcz metafizycznym ciepłem – mówią przyjaciele Kasi i Jędrka. – Cały dom był nim przesiąknięty. Kto zawitał do Przystanku, mógł ogrzać się tym ciepłem. To był dom magiczny. Tu każdy czuł się wyjątkowo. Ale nagle fortuna się odwróciła. – Są takie sytuacje, o których myślimy z trwogą oraz z nadzieją, że nam się nie przytrafią. „Ja bym tego nie przeżyła”, mówimy sobie w duchu. A potem okazuje się, że wszystko jest do przeżycia. I że nie ma nic na zawsze – podkreśla Kasia. – Zimą 2005 roku los zaskoczył nas czymś niechcianym. Pokazał, że życie to coś więcej niż tak zwany święty spokój. Pożar w chwilę strawił nasz dom, nasze marzenia, nasze źródło utrzymania. To był wstrząs – mówi Kasia. Dwie godziny po pożarze zapłakana, zszokowana, powiedziała cicho: „To już po chałupie”. I nikt nie miał odwagi jej zaprzeczyć. Andrzej też przeszedł traumę. – Najbardziej zapadł mi w pamięci ten moment, gdy już było oczywiste, że żadna straż pożarna nic nie zdziała. Stałem więc całkiem otępiały i niemal beznamiętnie wpatrywałem się w płomienie. A potem chodziłem po zgliszczach i usiłowałem gorzkim żartem oswoić strach, wygrać tę rundę z rozpaczą, która łapała za gardło. Martwiłem się o Kasię, jak ona tę tragedię zniesie – wyznaje. Ona zaś wspomina: – Bałam się o Andrzeja. Tyle wysiłku włożył w remont domu. Wszystko poszło z dymem. Udało się ocalić jedynie maleńką walizkę z naszymi zdjęciami. Stała się, symbolicznie, „przetrwalnikiem” naszej rodziny. Los zabrał im dom, ale piękne wspomnienia i prawdziwe przyjaźnie zabrali ze sobą. Szybko okazało się bowiem, że ciepło, którymi Kasia i Andrzej obdarowywali ludzi, wróciło do nich ze zdwojoną siłą. Na pomoc pogorzelcom ruszyli mieszkańcy wsi, przyjaciele oraz turyści, którzy pokochali Przystanek Cisna. Jedni udostępnili swoje mieszkanie, inni zapewnili jedzenie i ubranie. Miejscowi artyści zorganizowali aukcję prac, a dochód ze sprzedaży przekazali Kasi i Andrzejowi. Liczyły się nawet drobne gesty. – Dorota, moja przyjaciółka z Lublina, przysłała kilka ślicznych, niepraktycznych drobiazgów do domu, którego przecież nie miałam. Ktoś może pomyśleć, że to nietakt. Ale ja od razu zrozumiałam intencje Doroty i bardzo się wzruszyłam. Tym z pozoru bezsensownym gestem ona przywróciła mi godność, którą straciłam wraz z pożarem. Dorota pokazała, że nawet gdy nie mam nic, mogę żyć pięknie, bo mój świat wcale nie poszedł z dymem. Muszę go tylko odbudować. Najpierw w sercu, potem realnie – tłumaczy Kasia. W tej powodzi życzliwości, jak w beczce miodu, znalazła się również łyżka dziegciu: pogorzelcy przestali być wiarygodni dla banku. Ale wtedy znów przyjaciele przyszli z pomocą. – Przetrwaliśmy dzięki wspaniałym ludziom. Nigdy tego nie zapomnimy. To oni dali nam siłę, żeby zacząć od nowa – podkreślają Rozmysłowiczowie. Co oznaczało „od nowa?”– To była decyzja odbudowania Przystanku. Pożar uświadomił nam, że za bardzo kochamy Bieszczady, aby jeden cios miał nas zrazić do tego miejsca – mówią z mocą. Drewniany, pachnący, kryty gontem, z kominkiem i piecem chlebowym – taki będzie nowy dom! – zapragnęli Kasia i Andrzej, bo znów mieli siłę, żeby marzyć. Miejsce na nowe lokum – działkę na skraju wsi – wypatrzyła Kasia. Pokazała je do zaakceptowania pięcioletniej wówczas córce. – Była zima, zaspy na półtora metra, ale jakoś doszłyśmy. Zapytałam Agatkę, czy fajnie byłoby tu zamieszkać? A moje dziecko odrzekło pragmatycznie: „Jak zabierzesz ten wielki śnieg, to tak”. Decyzja zapadła. Potem już wszystko działo się ekspresowo. Zaledwie rok od pożaru na działce stanęły dwie chatki. Było tak: kupiliśmy stare chałupy z modrzewia – jedną w Brzozowie, drugą w Haczowie. Rozebrane belka po belce, trafiły na stok góry Hon, tu cieśle ponownie je złożyli. Tak oto Przystanek Cisna narodził się na nowo – z dumą mówi Kasia. Nowy dom nazwali tak jak poprzedni. I jak poprzedni zyskał życzliwość, którą gospodarze otaczają gości. Ci ostatni mają na temat gospodarzy wyrobioną opinię. Chętni dzielą się nią na internetowym forum: „Kasia to najlepsza bieszczadzka kucharka, a Andrzej – najsympatyczniejszy górski kaowiec” – piszą. – O, jakie to miłe – uśmiecha się gospodyni. Od rana króluje w Przystankowej kuchni, z której płynące zapachy uwodzą zmysły. Unosi się aromat świeżych ziół, grzybów z pobliskiego lasu i serów pachnących bieszczadzkim łąkami. – W Przystanku nie jada się mięsa, bo jesteśmy przyjaciółmi zwierząt. Bałam się, czy goście to zaakceptują, ale niepotrzebnie: są zachwyceni – opowiada Kasia. Najbardziej smakują im naleśniki z jagodami albo bakłażany ze szczyptą ziół, które suszą się przy kominku. Wieczorem, kiedy zapłonie w nim ogień, wokół zbierają się domownicy i turyści, aby wspólnie pośpiewać. – Biesiady muzyczne to już tradycja domu – wyznaje Andrzej, który jak nikt inny potrafi rozbawić gości żartem albo dla odmiany tworzy (grając na gitarze) tak refleksyjny nastrój, że łzy kapią same. – U nas wzruszeń dostarcza już widok z okna, a wieczorem rozgwieżdżone niebo, najpiękniejsze na świecie. – Tu jest wolność – dodaje Kasia. – Można bez skrępowania chodzić w gumofilcach. Jedną parę nosi się latami, aż się rozpadnie. Bo w Bieszczadach prędzej rozpadną się buty, niż przyjaźń, miłość czy życie.
Jak wygląda ślub i wesele w okolicach Tatr? Nadal jest to bardzo tradycyjny obrzęd.
Góry są bardzo ciekawym terenem nie tylko ze względu na ich malownicze tereny i ukształtowanie, ale także ich mieszkańców – górali o charakterystycznym folklorze, który zachował się tam wyjątkowo mocno. Górale są grupą etniczną bardzo religijną, nie do pomyślenia jest tu więc ślub cywilny. Śluby odbywają się zazwyczaj w pięknych, drewnianych kościółkach. Przed wyjazdem do kościoła rodzice błogosławią Młodą Parę, która klęczy na białym obrusie, oczywiście przy akompaniamencie góralskiej muzyki. Tradycyjny ślub odbywa się w kościele, a Państwo Młodzi, podobnie jak goście występują na nim w regionalnych strojach. Jako środek transportu najlepiej sprawdza się oczywiście przystrojona bryczka ciągnięta przez konie. W domu weselnym następuje tradycyjne przywitanie chlebem i mlekiem przez matki obojga małżonków (czasem wódką i wodą zamiast mleka). Do tańca na weselu przygrywa oczywiście góralska kapela, a na stołach królują tradycyjne dania. Podczas oczepin o północy Panna Młoda zamienia kwiecisty wianek na głowie na góralską chustę tzw. kaźmierkulę, Pan Młody zaś tracąc status kawalera musi oddać piórko noszone u kapelusza. Góralskie wesela nadal trwają kilka dni, są też bardzo liczne, zapraszane jest na nie nawet 200 gości.
Kilometry łagodnie wznoszących się i opadających szlaków zachęcają do pieszych i rowerowych wycieczek, a zima – do uprawiania narciarstwa biegowego.
Bramą do Izerów, najdalej na zachód wysuniętego pasma górskiego w Polsce, są dwa miasta uzdrowiskowe: Szklarska Poręba i Świeradów Zdrój na północnym zachodzie. Bazę wypadową można też założyć w jednym z trzech górskich schronisk: na Stogu Izerskim koło Świeradowa, w Orlu niedaleko Jakuszyc albo położonej między nimi samotnej Chatce Górzystów. Orle to dawna osada szklarska założona pod koniec XVIII w. Pierwotnie nosiła nazwę Karlsthal, produkowano tu różne rodzaje szkła białego i kolorowego. Po hucie zostały tylko fundamenty (otacza je drewniane ogrodzenie), ale z czasów świetności osady zachował się zabytkowy budynek, tzw. leśniczówka. Rzut oka wystarczy, by stwierdzić, że ten ładny kamienny dom zwieńczony charakterystyczną wieżyczką pochodzi z innej epoki. Teraz mieści się w nim baza turystyczna z barem i kominkiem. W Orlu krzyżują się ważne trakty. Najbardziej uczęszczany i obowiązkowy dla każdego, kto nigdy dotąd nie był w Izerach, jest szlak czerwony prowadzący do odległej około 5 km Chatki Górzystów. Pierwszym miejscem, w którym przystaje się z wrażenia, jest Kobyla Łąka – zakole Izery wyłania się tam nagle po lewej stronie drogi. Rzeka, od której góry wzięły swoją nazwę, ma tu kilkanaście metrów szerokości, wyznacza granicę między Polską a Czechami. Głazy w korycie i las uschniętych świerków po czeskiej stronie sprawiają, że krajobraz jest tu surowy, a późną jesienią fantastycznie posępny. Kikuty drzew są świadkami klęski ekologicznej, z której Góry Izerskie swego czasu „zasłynęły”. W latach 80. XX w. sztucznie zasadzone świerczyny w Izerach i Karkonoszach zaczęły masowo usychać z powodu opadu kwaśnych deszczy. Minęło sporo czasu, zanim stoki znowu się zazieleniły. Za rozstajem szlaków czerwonego i niebieskiego czeka nas kolejne niesamowity widok. Otwiera się tam panorama wspaniałej trawiastej przestrzeni upstrzonej świerkami i ciemnozielonymi łatami kosodrzewiny. To Łąka Izerska, uważana za najpiękniejsze miejsce w tych górach. Po prawej stronie wznosi się Grzbiet Wysoki, najwyższy w Izerach, po lewej wije się rzeka, a za nią widać czeski Střední hřeben. Niemal cała polana została objęta ochroną ścisłą. Rezerwat „Torfowiska Doliny Izery” chroni rozległe tereny porośnięte mchem torfowcem i roślinami typowymi dla tundry, np. bardzo rzadką w Polsce brzozą karłowatą. Tutejszy klimat rzeczywiście przypomina ten rodem z północnej Skandynawii. Droga urywa się nagle nad Jagnięcym Potokiem przecinającym Łąkę Izerską. Kilka lat temu woda zabrała most i teraz na przeciwległy brzeg przechodzi się po prowizorycznej konstrukcji z żerdzi. Po drugiej stronie potoku pojawia się asfalt, co w Izerach nie jest niczym niezwykłym. Sieć utwardzonych dróg ułatwiała kiedyś zwózkę drewna. I tu, i tam przy drodze wyłaniają się fundamenty budynków – pozostałości po osadzie Gross-Iser, Wielkiej Izerze, założonej przez czeskich uchodźców religijnych w XVII w. W czasach największej świetności stało tu m.in. ponad 40 domów, karczma, szkoła, schroniska, kawiarnia i młyn wodny. Po wojnie wieś opustoszała, a budynki, poza szkołą, popadły w ruinę. Widoczny z daleka samotny dom przy skrzyżowaniu szlaków przyciąga wędrowców jak magnes. Chatka Górzystów jest jedynym miejscem w promieniu kilku kilometrów, gdzie można coś zjeść. W dawnej szkolnej klasie turyści pałaszują miejscową specjalność – omlety z jagodami. Kuchnia i widoki rekompensują skromne warunki zakwaterowania – za oświetlenie służą świeczki, a łazienką jest strumień. Jeśli ktoś nie lubi wracać tą samą drogą, z Chatki może pójść do Orla stokami Grzbietu Wysokiego – z góry będzie miał jak na dłoni Łąkę Izerską. Trzeba iść żółtym szlakiem pod górę i tam, gdzie trasa odbija w lewo – skręcić w prawo. Mija się Jagnięcy Jar z ładnym kamiennym mostem na Jagnięcym Potoku i dochodzi do niebieskiego szlaku. Na Rozdrożu pod Cichą Równią należy skręcić w Starą Drogę Celną, która doprowadzi do Orla. Przed wiekami Izery i Karkonosze były intensywnie penetrowane przez Walończyków poszukujących złota i cennych kamieni. Oni jako pierwsi na górze Izerskie Garby (Biały Kamień) znaleźli kryształy górskie i ametysty. Wierzchołek, przez który przebiega żyła mlecznego kwarcu, został wygryziony w czasie wieków eksploatacji, ostatnio przez Kopalnię „Stanisław”. Z Rozdroża pod Cichą Równią do nieczynnego od kilku lat kamieniołomu, często odwiedzanego przez kolekcjonerów minerałów, prowadzą szlaki niebieski i zielony. Odkąd cztery lata temu na Izerze znowu pojawił się most graniczny, przejście z Orla do czeskiej Jizerki zajmuje około pół godziny. W tej szklarskiej osadzie zachowało się więcej budynków niż w Orlu, np. Panský dům – dom właściciela huty, Pyramida – dawna szlifiernia szkła, czy Sklárna – kiedyś huta. Zostały przekształcone na restauracje i hotele. Nad osadą góruje mający kształt piramidy Bukovec (1005 m). Z Jizerki można pójść zielonym szlakiem na Střední hřeben i z punktu widokowego na skałach Pytlácké kameny spojrzeć na polską stronę z Łąką Izerską. Nie ma co, trafił się nam naprawdę ładny kawałek Izerów.
Wraz ze śniegiem topnieje ilość miejsc, gdzie jeszcze warto oddać się białemu szaleństwu. Polecamy trzy. Zawsze możecie tam zmienić narty na wygodne buty i wyruszyć na spacer.
Relaks i zmiana klimatu o tej porze roku są zbawienne dla zdrowia. Zapewnią wam zastrzyk energii na następne miesiące. Wysokie szczyty nad Bukowiną Początek marca to świetny moment, aby wyruszyć do Bukowiny Tatrzańskiej. Na okolicznych raczej łagodnych stokach zbudowano 22 wyciągi narciarskie, które są oświetlone i często działają aż do północy. Ale nie koniec na tym, bo okolica jest atrakcyjna również i dla pieszych turystów. Już spacer po wsi może was zaprowadzić do ciekawych miejsc, np. do Domu Ludowego, który jest największym, drewnianym budynkiem w Polsce. Działa w nim m.in. Szkoła Ginących Zawodów, Folkloru i Sztuki Ludowej, gdzie odbywają się szkolenia dla chcących zgłębić tajniki haftu, kowalstwa, rzeźby w drewnie i kamieniu, malarstwa na szkle, garncarstwa i snycerstwa. Turyści mogą podziwiać efekty tej nauki na organizowanych cyklicznie wystawach. Niekiedy wolno im też dołączyć do grupy kursantów (koszty do uzgodnienia). Ci, którzy łakną dalszych wycieczek, powinni wybrać się w kierunku Morskiego Oka – piechotą albo podjechać kilka kilometrów na parking koło Polany Białczańskiej, a stamtąd ruszyć dalej saniami lub wozem. Na utrudzonych czekają bukowińskie baseny termalne – centrum relaksu i rozrywki dla całej rodziny. Wierchomla, szlak cerkiewek Wierchomla to miejscowość w Beskidzie Sądeckim. Śnieg zwykle leży tu do końca marca, a na narciarzy czeka najdłuższy w Polsce, czteroosobowy wyciąg krzesełkowy. Tutejsze trasy można zaliczyć do łatwych, jest to więc idealne miejsce na naukę jazdy. To również dobra baza wypadowa dla spacerowiczów. Widok na zaśnieżoną okolicę po drodze do Bacówki nad Wierchomlą (ok 1,5 godz. niezbyt forsownego marszu w śniegu) jest bardzo romantyczny. Warto także wybrać się do cerkwi w Wierchomli Wielkiej (20 minut w stronę Piwnicznej) oraz ciekawej cerkwi w Szczawniku, z doskonale zachowanym ikonostasem (2 godz. piechotą), przy której bije źródełko z wodą mineralną. Oddalona o 12 km Piwniczna Zdrój też słynie – jak i cała okolica – z leczniczych wód. Przy sprzyjającej pogodzie możecie stamtąd wyruszyć na całodniową wycieczkę, trasą przez Łomnicę i Łabowską Halę do Wierchomli. Nie znajdziecie w całej okolicy piękniejszego widoku na Tatry i Pieniny. Po słowackiej stronie Tatr Dolina Białej Wody, najdłuższa w Wysokich Tatrach, ciągnie się przez 10 km. Rejon ten nazywany jest niekiedy słowackimi Alpami. To istny raj dla turystów spragnionych aktywnego wypoczynku. Jeżeli się tam wybierzecie, warto sprawdzić sławę ośrodka Ski Szczyrbskie Jezioro (6 km od Doliny). Znajdują się w nim trasy zjazdowe, biegowe oraz przygotowane do jazdy na snowboardzie. Z kolei w oddalonym o 7 km Starym Smokowcu, pod szczytem Hrebenioka, powstał SnowFunPark, w którym najmłodsi mogą poszaleć na nartach i sankach. Sama Dolina Białej Wody rozgałęzia się na wiele innych o wdzięcznych nazwach, np. Kacza, Świstowa czy Rówienki. Spacer oznaczonymi trasami zapewni wam wspaniałe widoki. Wybierzcie się np. szlakiem zielonym prowadzącym z Doliny Świstowej nad Wielicki Staw (2 godziny). Z kolei w Wielickiej Dolinie znajduję się jeden z najbardziej okazałych słowackich wodospadów. Stąd też wychodzi droga, która prowadzi nanajwyższy szczyt – Gerlach.NA C
Nie trzeba koniecznie jechać w góry, by móc szusować na nartach. Wzniesienia Mazur i Kaszub może nie dorównują Karkonoszom ani Tatrom, ale z pewnością nadają się na krótki wypad.
Narty na niewielkich górkach to dobry trening dla mniej zaawansowanych, a na wjazd wyciągiem nie trzeba tu czekać – tak jak na bardziej popularnych stokach. Warto o tym pomyśleć przed feriami. Wieżyca To najwyższe wzniesienie na Niżu Europejskim. Ma wysokość 329 m n.p.m. Znajdziecie tu 3 wyciągi orczykowe i – do wyboru – 3 trasy zjazdowe o różnej trudności (długości do 300 metrów). Trasy są dobrze przygotowane przez ratrak (maszynę rozprowadzającą śnieg), a także – w razie potrzeby – dodatkowo „dośnieżane” i oświetlane po zmroku, więc można na nich szusować do późnego wieczora. Oprócz głównego stoku jest też mały – idealny dla początkujących i najmłodszych narciarzy. Tutaj są też dwa wyciągi do snowtubingu, czyli zjazdów na specjalnych oponach. Jeżeli nie macie własnego sprzętu, możecie skorzystać z wypożyczalni. Natomiast ci, którzy nie czują się zbyt pewnie na nartach, mają możliwość wynajęcia instruktora ze szkoły narciarskiej. Działa tam również przedszkole narciarskie i miniwyciąg dla dzieci. Przy stokach mieszczą się dwa pawilony z grillem. Możecie tam zjeść kiełbaskę na ciepło bądź po prostu ogrzać się i odpocząć. Piękna Góra koło Gołdapi Zima w północno-wschodniej Polsce jest zwykle dłuższa i bardziej mroźna niż w innych regionach. Śniegu też spada tu więcej niż gdzie indziej. Jednym z miejsc na Mazurach, gdzie możecie uprawiać sporty zimowe, jest położona wśród lasów i jezior miejscowość Gołdap. Na jej obrzeżach, dwa kilometry od centrum, znajduje się Gołdapska Góra, zwana też często Piękną Górą ze względu na roztaczające się z niej widoki. Przygotowano tu pięć tras zjazdowych o długości od 200 do 650 metrów. Do waszej dyspozycji są cztery wyciągi, a także kolej linowo-krzesełkowa, działająca przez cały rok. W okolicach Pięknej Góry możecie też spróbować sił w narciarstwie biegowym. Dużą atrakcją jest też 300-metrowy tor saneczkowy. Po całodniowej zabawie, w zajeździe u podnóża stoku, warto spróbować popularnych w okolicy kartaczy – dużych owalnych pyz nadziewanych mięsem. Góra Kamieńsk koło Bełchatowa W Polsce centralnej jest mało naturalnych wzniesień, nie dziwi zatem, iż na cele rekreacyjne przeznaczono sztuczny stok. Chodzi o Górę Kamieńsk, usypaną z ziemi pokrywającej pokłady węgla brunatnego w pobliskim Bełchatowie. Jej główna trasa zjazdowa ma 760 metrów długości. Czekają tu na turystów dwa wyciągi i czteroosobowa kolej linowo-krzesełkowa. Jest także tor saneczkowy oraz wypożyczalnia sprzętu narciarskiego. Działa też szkółka narciarska.
Jesteś zmęczona tłumem okupującym stoki wokół Zakopanego? Nie stać cie na wyjazd w góry Austrii czy Francji? A może, po prostu, chciałabyś ten zimowy urlop spędzić w zupełnie nowym, atrakcyjnym miejscu? Polecamy ci mało znane, ale nowoczesne ośrodki narciarskie w Bułgarii i Słowenii.
Narciarze mają proste wymagania. Nie chcą tracić czasu w kolejkach do wyciągów, lubią jeździć po bezpiecznych, wyrównanych i niezbyt zatłoczonych stokach, a po zdjęciu nart chcieliby zabrać dzieci na obiad, który nie zrujnuje ich kieszeni. Takie właśnie warunki panują w ośrodkach w Alpach Julijskich i górach Pirin. Bułgaria Sezon narciarski trwa tu od grudnia do kwietnia. Największymi ośrodkami narciarskimi w Bułgarii są: położony 70 km na południe od Sofi i Borowec, oddalona o 80 km od miasta Płowdiw Pamporova i otwarte zaledwie w grudniu ub. roku Bansko. W położonym na 1350 m n.p.m. u stóp Moussala (2925 m) Borowcu, na chętnych czekają najwyższe stoki Bułgarii i jedne z najdłuższych tras zjazdowych. Ich łączna długość wynosi 40 km. Zjazdy obsługiwane są przez gondolę, 2 wyciągi krzesełkowe, 10 wyciągów orczykowych, 3 wyciągi dla dzieci. Najwyższy punkt narciarski tego regionu znajduje się na 2560 m. Trasy są oświetlane. To miejsce polecane głównie dla doświadczonych narciarzy. Pamporowa oferuje z kolei około 17 km tras narciarskich wszelkich kategorii, obsługiwanych przez kilkanaście wyciągów, z których jeden (długości 3800 m), na Sneżance jest idealnym miejscem dla początkujących. Bansko w górach Pirin (najwyższy szczyt – Vihren 2914 m n.p.m.) to najnowocześniejszy ośrodek w Bułgarii. Można się tam dostać kolejką ruszającą wprost z południowo-zachodniego krańca miasteczka. Atrakcją tego miejsca jest 16-kilometrowa trasa prowadząca z samego szczytu do dolnej stacji kolejki. Wyciągi i stoki są bardzo dobrze utrzymane. Tereny wokół Banska to 18,5 km tras narciarskich (łatwe 9,3 km, średnie 6,6 km, trudne 2,6 km) obsługiwanych przez kolejkę gondolową, 7 wyciągów krzesełkowych oraz 7 wyciągów orczykowych, w tym także orczyki dla dzieci, które spełnią przede wszystkim oczekiwania początkujących i średniozaawansowanych narciarzy. „Białe szaleństwo” wzmaga apetyt. Jedzenie w Bułgarii jest niedrogie, a regionalna kuchnia różnorodna i smaczna. W restauracjach za pyszną szopską sałatkę zapłacimy ok. 7 zł, za zupę 5–6 zł, danie główne to wydatek od 10 do 20 zł. Litr wina kupimy tutaj już za 7 zł, piwo (pół litra) za 2 zł. Bułgarska kuchnia narodowa opiera się na jarzynach i pieczonym na ruszcie mięsie. Prawie do wszystkich potraw dodawana jest tradycyjna przyprawa korzenna czubrica. Będąc w tym kraju, koniecznie trzeba spróbować bob czorby (zupa fasolowa), kebapczety (korzenne szyszki z mięsa mielonego, opiekane na rożnie), kawarmy kebapu (mięso wieprzowe z jarzynami i papryczkami chili przyprawiane czubricą), musaki (danie pieczone z mięsa, jarzyn, sera kaszkawal, ziemniaków i kapusty), gjuweczu (misa z jarzynami i mięsem), baniczki (kołacz wypełniony owczym serem) oraz baklawy (słodki deser). Słowenia Sezon narciarski trwa tutaj od grudnia do początków maja. Słowenia to kraj alpejski, w którym wiele górskich szczytów przekracza wysokość 2 tys. m n.p.m. (najwyższy to Triglav; 2864 m n.p.m.). Jednym z najpopularniejszych regionów narciarskich tego kraju jest Kranjska Gora – Planica (wysokość od 810 do 1570 m n.p.m.). Ten usytuowany w pobliżu granicy z Austrią i Włochami region ma – 13 km tras zjazdowych (łatwe – 9 km, średnie – 3 km, trudne – 1 km). Dolne stacje wyciągów narciarskich są łatwo dostępne. Można tu znaleźć trasy zjazdowe zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych narciarzy. Niektóre wyciągi i stoki (np. Dolenčev Rut) są oświetlone w godz. 19.00– 22.00 (oprócz poniedziałków). Ceniony przez narciarzy jest także ośrodek w Bled-Bohinj. Jest on położony w Parku Narodowym Triglav w północnowschodniej części Słowenii. Ten malowniczy, otoczony Alpami Julijskimi i nazywany często Zimowym Rajem region posiada szczególnie bogatą ofertę dla początkujących narciarzy. W okolicy jest 44 km tras (łatwe – 18 km, średnie – 16 km, trudne – 10 km). Idealnym miejscem na zimowy urlop dla tych, którzy cenią sobie cichą okolicę i spokojne szusowanie po niezbyt trudnych stokach, są ośrodki narciarskie w Alpach Kamnicko- -Savinjskich. Znajduje się tutaj 45 km tras (łatwe – 13 km, średnie – 25 km, trudne – 7 km). Region ten to najbardziej na wschód wysunięte pasmo Alp. Jego najwyższy szczyt to Grintavec – 2558 m n.p.m. Dania tradycyjnej kuchni słoweńskiej, których koniecznie powinniście spróbować, to: frika (smażone ziemniaki z tartym serem i rozbełtanym jajkiem), kraški pršut (szynka suszona na słońcu), potica (drożdżowa rolada z nadzieniem orzechowym lub makowym).
Białe damy, zamki i skały. Przyroda i architektura tworzą niezwykły charakter tego miejsca. Zachęcają do jesiennego wyjazdu na Wyżynę Krakowsko-Częstochowską.
W krainie zwanej Polską Jurą niekiedy trudno poznać, co jest dziełem ludzkich rąk, a co stworzyła natura. Groźne zamczyska wzniesione na wapiennych skałach to piękny widok. Tu przeszłość, znana z opisów kronikarzy, przeplata się z legendami. Chyba w każdym zamku na Szlaku Orlich Gniazd więziono jakąś wiedźmę, księżniczkę czy rozpustną żonę. Niemalże z każdą twierdzą wiąże się opowieść o białej damie, błąkającej się w poszukiwaniu utraconej miłości. To bardzo dobre miejsce dla miłośników tajemnic i... niezbyt forsownych wędrówek. W drogę Wyprawę po Polskiej Jurze warto rozpocząć od ruin zamku w Olsztynie koło Częstochowy. Dzieje warowni były tragiczne i burzliwe. W XVI w., gdy polski starosta nie chciał poddać zamku Niemcom, ci porwali mu syna i użyli go podczas oblężenia jako żywej tarczy. Pomimo tego dzielny starosta wypalił z działa, broniąc twierdzy. I złożył ofi arę z własnego dziecka... Dwa kilometry za Olsztynem, w stronę Biskupic, zaczyna się rezerwat Sokole Góry. W czeluściach okolicznych jaskiń żyją nietoperze. Warto też odwiedzić Zrębice, gdzie znajduje się drewniany kościół pod wezwaniem św. Idziego. Wioska stanowi centrum kultu tego świętego. Wieść niesie, że przed wiekami pustelnik Idzi ukazał się jej mieszkańcom. Dziś są tu skałki jego imienia, a nieopodal świątyni kapliczka i studnia ze źródełkiem. Trzy kilometry dalej – ciekawostka dla młodszych turystów. W wiosce Piasek znajduje się jedyny w Polsce Szlak Kosmiczny – swoisty, zaaranżowany w terenie, model Układu Słonecznego. Trasa ma ok. 4 km długości. Zaczyna się przy barze „Oaza”, na którego dachu umieszczono srebrzystą kulę o średnicy 1 metra, symbolizującą Słońce, a kończy w Złotym Potoku, w dolinie Wiercicy. Gdy już tam dotrzecie, warto zjeść rybkę z najstarszej na tym terenie pstrągarni, założonej przez hrabiów Raczyńskich w 1881 r. Warto dotrzeć też do Mirowa i Bobolic. Te bliźniacze warownie przeżyły niejedno oblężenie. Sławniejszy od nich jest tylko zamek Ogrodzieniec w Podzamczu. Wciąż mówi się o nim Mały Wawel lub Biały Wawel – ze względu na kolor murów. Turyści mogą zatrzymać się w zamkowych piwnicach w Karczmie Rycerskiej (czynnej do końca października). Ceny na każdą kieszeń: bigos jurajski (10 zł), żurek wiedźmy (7 zł), bogracz zbójecki (12 zł), herbata kata (5 zł). Na zakończenie jurajskiej wędrówki warto zajrzeć do Podlesic. Mieści się tu wiele szkół wspinaczkowych i baza jurajskiego GOPR. Turyści, którzy się nie wspinają, mogą podziwiać strzeliste turnie i samotne skalne iglice. Piękny jest zwłaszcza rezerwat Góra Zborów wyglądający niczym skamieniałe miasto. W jego skalnych ulicach, bramach i zaułkach można się zgubić. Ale nie martwcie się, jeśli tak się stanie. Dopiero wtedy będziecie mogli powiedzieć: poznałem Polską Jurę!