Jak być asertywnym? Poznaj praktyczne techniki, przykłady i wskazówki
Asertywność to kluczowa umiejętność, która pomaga zachować równowagę między ochroną własnych granic a utrzymywaniem pozytywnych relacji. To więcej niż tylko mówienie „nie” – to sztuka szczerej i otwartej komunikacji, która sprzyja dobrym relacjom zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Dowiedz się, jak być asertywnym w praktyce, poznaj techniki i przykłady, które pomogą ci stosować asertywność w codziennych sytuacjach.
W tym artykule: Co oznacza asertywność? Dlaczego warto być asertywnym? Jak praktykować asertywność w codziennym życiu? Techniki i ćwiczenia Asertywność w pracy to klucz do lepszych relacji Co oznacza asertywność? Asertywność to zdolność wyrażania swoich myśli, uczuć i potrzeb w sposób, który jest zgodny z własnymi wartościami, a jednocześnie szanuje prawa innych. Jak piszą Maria Król-Fijewska i Piotr Fijewski w książce „Asertywność menedżera”: „Osoba asertywna nikogo nie udaje, jest tym, kim jest – sobą. Czuje się autorem swoich wyborów i decyzji”. Asertywna komunikacja nie jest ani agresywna, ani uległa – jest wyważona i szczera. Przykłady sytuacji wymagających asertywności Wyobraź sobie, że twój przełożony prosi cię o udział w spotkaniu tuż przed zakończeniem pracy, a ty masz już umówione plany. Osoba asertywna może odmówić, proponując alternatywę – na przykład przesłanie potrzebnych informacji i zapewnienie, że będzie dostępna telefonicznie. W ten sposób okazuje szacunek zarówno sobie, jak i innym. Inny przykład to historia Kasi, lekarza pracującego w małym szpitalu, która otwarcie negocjowała liczbę dyżurów, aby pogodzić pracę z obowiązkami rodzinnymi. Dzięki swojej asertywnej postawie zyskała szacunek współpracowników, choć dla wielu była to nowość. Dlaczego warto być asertywnym? Bycie asertywnym pozwala budować bardziej autentyczne i trwałe relacje. Osoby, które potrafią komunikować swoje potrzeby wprost, są lepiej postrzegane i cieszą się większym zaufaniem. Z badań wynika, że pracownicy asertywni są bardziej efektywni, często awansują i tworzą bardziej zgrane zespoły. Asertywność to również sposób na redukcję stresu i unikanie frustracji wynikającej z nadmiernego ulegania innym. Jak praktykować asertywność w codziennym życiu? Techniki i ćwiczenia 1. Tworzenie asertywnych komunikatów Kiedy ktoś krytykuje twoje działanie, asertywna odpowiedź mogłaby brzmieć: „Rozumiem, że punktualność jest ważna, ale nie zgadzam się z opinią, że często się spóźniam. Ostatnie spóźnienia były wyjątkami. Czy jeśli to się zdarzy, mogę dać wcześniej znać o przyczynie?”. 2. Refleksja nad własnymi lękami Warto zadać sobie pytania: „Dlaczego obawiam się bycia asertywnym?”, „Co najgorszego może się stać, jeśli wyrażę swoje potrzeby?” – takie rozważania pomagają zrozumieć swoje ograniczenia i pracować nad ich pokonaniem. 3. Szacunek dla siebie i innych Pamiętaj, że każda osoba, w tym ty, ma prawo do swoich potrzeb, emocji i opinii. Jak zaznaczała Jan Ferguson, autorka „Asertywności doskonałej”, prawo do godności i szacunku jest uniwersalne. Asertywność w pracy to klucz do lepszych relacji W pracy asertywność jest szczególnie ważna. Pomaga utrzymać zdrowe relacje z przełożonymi i współpracownikami. Zamiast ulegać presji lub reagować agresywnie, asertywna postawa pozwala zachować spokój i jasno komunikować swoje granice. Dr Joanna Rajang podkreśla, że w relacjach z szefem warto zmienić perspektywę – spojrzeć na nie z dystansu, co pomaga zrozumieć, jakie działania można podjąć, by je poprawić. Praktyczne ćwiczenia na asertywność Ćwiczenie 1: Wyrażanie opinii i potrzebStwórz przykładowe komunikaty, które wyrażą twoje stanowisko w różnych sytuacjach, np. gdy odmawiasz udziału w projekcie, wyrażasz odmienną opinię lub odpowiadasz na krytykę. Ćwiczenie 2: Analiza trudnych sytuacjiPrzypomnij sobie momenty, w których zareagowałeś agresywnie lub ulegle. Zastanów się, jakie prawa asertywne sobie lub innym odebrałeś i co mógłbyś zrobić inaczej. Asertywność to nie tylko umiejętność odmowy czy wyrażenia siebie – to także sposób na utrzymywanie zdrowych, pełnych szacunku relacji. Bycie asertywnym przynosi korzyści zarówno tobie, jak i twojemu otoczeniu, pozwalając na bardziej efektywną komunikację i satysfakcjonującą współpracę. Warto pracować nad asertywnością, by czerpać z niej korzyści w codziennym życiu zawodowym i osobistym. Artykuł opracowany na podstawie artykułu Dominiki Lebdy zamieszczonego w magazynie Focus Coaching 3/2019.
Jak być asertywnym? 5 zasad, dzięki którym będzie żyło Ci się lepiej
Asertywność to pojęcie, które przez wiele osób jest niewłaściwie rozumiane. Wydaje im się, że osoba asertywna zachowuje się w sposób agresywny i arogancki, nie licząc się z potrzebami innych. W rzeczywistości jednak asertywność jest czym zupełnie odwrotnym. W artykule wyjaśniamy, co to znaczy być asertywnym i jak ćwiczyć asertywność na co dzień. Prezentujemy również przykłady asertywności – w pracy i życiu codziennym.
Co to jest asertywność? Asertywność można zdefiniować jako zdolność do bezpośredniego i stanowczego wyrażania siebie w relacjach z innymi ludźmi. Wiąże się również z wysokim poczuciem własnej wartości oraz pewnością siebie. Jest czymś pośrednim pomiędzy agresją a uległością. Osoba asertywna potrafi prezentować swoje poglądy i opinie, a także bronić własnych granic. Umie być w każdej sytuacji sobą, jest świadoma odczuwanych emocji oraz potrafi odmawiać. Przejawia odporność na próby manipulacji ze strony innych ludzi. Dba o siebie i działa w taki sposób, aby troszczyć się o własne potrzeby oraz bliskich sobie osób. Jednocześnie szanuje prawo innych do bycia sobą. Korzysta z własnych praw bez naruszania wolności i godności drugiego człowieka. Jak być asertywnym? 5 zasad Kiedy już wiesz, czym jest asertywność, pora poznać jej pięć podstawowych zasad. Asertywne zachowania w życiu pozwalają czuć się lepiej z samym sobą, a także uniknąć niepotrzebnego stresu czy lęku. Osoby asertywne są szanowane przez innych ludzi i łatwiej jest im w życiu odnosić sukcesy. Potrafią dobrze radzić sobie w sytuacjach konfliktowych. Asertywność to nie agresja ani egoizm Częstym powodem braku asertywności jest obawa, że zostaniemy potraktowani jako osoby agresywne, aroganckie i egoistyczne. W rzeczywistości jednak asertywność nie ma z tym nic wspólnego. Osoba asertywna potrafi otwarcie wyrażać siebie, bez naruszania granic drugiej strony. Wychodzi z założenia, że każdy człowiek ma prawo do godności, wolności i indywidualności. Potrafi rezygnować z własnych planów, jeżeli sama podejmie taką decyzję – nigdy nie podejmuje takiej decyzji motywowana strachem, lękiem czy przymusem. Odmawia innym w sposób, który nikogo nie obraża ani nie krzywdzi. Poczuj swoją wartość Osoba asertywna zna swoją wartość i jest świadoma własnych potrzeb. Dzięki temu potrafi wyrażać siebie bez obaw, że zostanie odrzucona, wyśmiana czy zlekceważona. Odczuwa wewnętrzne przekonanie, że ma innym ludziom sporo do zaoferowania, dlatego nie boi się przedstawiać własnych opinii czy przemyśleń – nawet jeżeli są one odmienne czy kontrowersyjne. Mów wprost o własnych uczuciach i potrzebach Asertywność wymaga wyrażania wprost tego, co się czuje i myśli. Nie polega na wymyślaniu kłamstw czy wymówek, kiedy chcemy komuś odmówić. Należy wtedy powiedzieć prawdę, np. że nie mamy ochoty na jego propozycję, jesteśmy zmęczeni czy wolelibyśmy spędzić czas w inny sposób. Nie tłumacz się, ani nie wdawaj w dyskusję Asertywne zachowania często spotykają się z oporem innych ludzi. Mogą oni wtedy próbować przekonywać nas na siłę do swojego punktu widzenia czy wzbudzać poczucie winy. W takich sytuacjach nie warto tracić siły i czasu na tłumaczenia ani niepotrzebne dyskusje. Należy przedstawić swoje stanowisko w jasny, stanowczy i otwarty sposób. Pomocne może okazać się zastosowanie techniki zdartej płyty. Polega ona na powtarzaniu aż do skutku tego samego komunikatu – bez dodawania nowych argumentów. Bądź świadoma własnej mowy ciała Na asertywność nie składają się wyłącznie wypowiadane słowa, lecz także przyjmowana mowa ciała. Na nic zda się nawet najbardziej bezpośredni przekaz, jeżeli wypowiadając go będziemy pochyleni, niepewni i zdenerwowani. W trakcie sytuacji wymagających asertywności warto przyjąć wyprostowaną, otwartą i stabilną postawę, a także mówić w wystarczająco głośny i pewny sposób. Zobacz też: 6 rodzajów wampirów energetycznych: to oni sprawiają, że brakuje nam energii do działania Asertywność w pracy: przykłady Asertywność najczęściej przydaje się w pracy. Przykłady sytuacji wymagających asertywności to np.: Szef wymuszający zostawanie po godzinach i pracę w weekendy • „Nie zostanę dziś dłużej w pracy. Obiecałem spędzić wieczór z rodziną”, • „W tym miesiącu pracowałam już przez 2 weekendy, tym razem chcę odpocząć”. Współpracownik wykonujący swoje obowiązki w niedbały sposób • „Postaraj się proszę bardziej przykładać do pracy. Nie chcę być zmuszana do poprawiania Twoich błędów”, • „Jest mi przykro, że muszę przejmować Twoje obowiązki. Mógłbyś bardziej się angażować w pracę”. Brak podwyżki przez długi czas • „Jestem uczciwym i sumiennym pracownikiem, zasługuję na podwyżkę”, • „Od roku nie dostałam podwyżki. Zasługuję na nią, ponieważ w dużym stopniu przyczyniłam się do ostatnich sukcesów firmy”. Niesprawiedliwe reprymendy ze strony przełożonego • „Nie życzę sobie takiego traktowania”, • „Nie mów do mnie proszę w ten sposób”, • „To nie była moja wina, nie zgadzam się na tak niesprawiedliwy osąd”. Nieprzyzwoite żarty współpracowników • „Takie żarty mnie obrażają, nie chcę ich słuchać”, • „Nie widzę w tym nic śmiesznego”. Asertywność prywatnie: przykłady Przedstawiamy również przykłady asertywności w życiu codziennym. Asertywność na co dzień przydaje się zwłaszcza w relacjach z partnerem, własnymi dziećmi oraz teściami. Partner zmusza nas do wyjścia na pizzę „Tym razem muszę Ci odmówić. Nie mam dziś ochoty na pizzę” „Nie pójdę dziś z Tobą do pizzerii, umówiłam się już wcześniej z Agnieszką” Dziecko nie sprząta swojego pokoju „Nie będę po Tobie sprzątać, w ciągu 30 minut wszystkie zabawki chcę widzieć w koszu” „Jest mi przykro, że ignorujesz moje polecenia, w tym domu dba się o porządek” Teściowa zbytnio się wtrąca „Wolałabym, aby mama rzadziej nas odwiedzała. Wolelibyśmy mieć więcej prywatności” „Postanowiliśmy nie dawać dziecku słodyczy. Prosimy o uszanowanie naszej decyzji” Ćwiczenia na asertywność Asertywność nie jest czymś, z czym się rodzimy. Można się jej nauczyć, w czym pomoże trening asertywności. Można zapisać się na kurs lub samodzielnie zaplanować ćwiczenia na asertywność. Prezentujemy przydatne techniki asertywności, które pomogą w wyrażaniu siebie i życiu w zgodzie z własnymi potrzebami. Ćwiczenia mowy ciała przed lustrem Proste ćwiczenie asertywności polega na stanięciu przed lustrem i próbie odegrania sytuacji, w której komuś odmawiamy. Warto wtedy obserwować postawę własnego ciała, kontrolować gestykulację i barwę głosu. Wizualizacja obrazów Przywołaj w pamięci sytuacje, w których brakowało ci asertywności i pewności siebie. Zobacz je jako obrazy, które stają się coraz mniejsze. Umieść je za obrazami tych okoliczności, w których zachowujesz się asertywnie. Niech wyobrażanie dawnych sytuacji stają się coraz mniejsze, aż w końcu znikną, a pozytywne obrazy stają się coraz większe. Uświadom sobie korzyści i czynniki blokujące Aby przezwyciężyć swoje obawy przed zachowaniami asertywnymi, warto wypisać na kartce papieru wszystkie korzyści, jakie możesz dzięki temu osiągnąć – np. mniejszy stres, poczucie wolności, więcej czasu dla siebie itp. Obok nich wypisz powody, dla których powstrzymujesz się przed asertywnością, np. lęk przed odrzuceniem, ryzyko zwolnienia z pracy czy obawa przed posądzeniem o egoizm. Wejdź w stan osoby asertywnej Na pewno znasz osobę, którą postrzegasz jako asertywną. Zamknij oczy i wyobraź sobie, że właśnie wcielasz się w nią. Przejmij jej postawę, mowę ciała i barwę głosu. Następnie wróć w wyobraźni do swojego ciała i zachowuj się w identyczny sposób. Poczuj, jak zaczynasz przemawiać spokojnym głosem, czujesz pewność siebie oraz wewnętrzną harmonię. Zobacz też: Gdy czujesz mocniej niż inni. Jak radzić sobie z wysoką wrażliwością? [OKIEM EKSPERTA]
Dlaczego nie potrafimy pozbyć się toksycznych ludzi?
Naukowcy dowiedli, że otaczanie się toksycznymi ludźmi jest nieuniknione. Sprawdźcie dlaczego!
Dlaczego toksyczni ludzie są wokół nas? Każdy w swoim życiu spotyka osoby, które niekoniecznie dobrze na nas oddziałują. Mogą to być osoby, które sprawiają nam przykrość albo takie, które nie oddają nam pożyczonych pieniędzy lub innych rzeczy. Często są to koledzy z pracy, którzy starają się podważać nasze kompetencje. Każdy z nas ma w swoim otoczeniu jakieś toksyczne osoby. Co powinniśmy z tym zrobić i czy w ogóle można pozbyć się toksycznych ludzi z naszego otoczenia? Naukowcy postanowili bliżej przyjrzeć się temu problemowi i wyciągnęli ciekawe wnioski. Dlaczego nie potrafimy pozbyć się toksycznych ludzi? Najnowsze badania pokazują, że istnieją dwa powody, dla których utrzymujemy kontakt z toksycznymi ludźmi. Według zespołu naukowców z Uniwersytetu Bar-IIan, Tel Avivu i Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley są dwa powody, dla których otaczamy się toksycznymi ludźmi. Pierwszy, bo ich potrzebujemy, drugi: po prostu nie możemy ich uniknąć. Zazwyczaj oznacza to, że ci ludzie są członkami rodziny lub naszymi współpracownikami. Dr Shira Offer i profesor Claude Fischer przeprowadzili badania na ponad 1100 dorosłych, których poproszono o określenie swoich relacji społecznych. Grupa miała za zadanie wymienić osoby, z którymi mieli napięte relacje i opisywać je. Okazało się, że aż 15 procent osób wymienionych przez uczestników to głównie starsi rodzice i bliscy krewni (głównie płci żeńskiej). Chociaż czasami trudno pozbyć się toksycznych ludzi z naszego otoczenia, to możemy wyrobić w sobie zachowania, dzięki którym łatwiej będzie nam z nimi żyć. Pomoże nam w tym zdrowy egoizm i asertywność.
NASZ FELIETON: Czy istnieje ASERTYWNOŚĆ DOSKONAŁA?
Jaka jest asertywność doskonała i czy w ogóle istnieje takie zjawisko?
Od kilku dni nie rozstaję się z książką „Asertywność doskonała” Jan Ferguson. Autorka próbuje przekonać, że można działać według 10 zasad, dzięki którym wzrośnie twój wskaźnik asertywności i osiągniesz więcej... Poza tym poczujesz się ze sobą lepiej i zdecydowanie łatwiej zniesiesz drobne porażki dnia codziennego. Na pierwszy rzut oka nie pisze nic odkrywczego, nic czego nie wiemy, ale kiedy wczytamy się głębiej i zastanowimy, to bilans może nie wyjść zbyt pozytywnie. Dlaczego? Jaki jest powód naszej „półasertywności”, która jak twierdzą psychologowie bardzo często dotyka również kobiety dojrzałe, świadome swojej atrakcyjności i umiejętności. Przyczyn zapewne jest wiele, chęć dobrych relacji z otoczeniem bardzo często przysłania nam priorytety i własne cele. Odkładamy na bok ambicje, chowamy do kieszeni dumę licząc na to, że „dobra relacja” z otoczeniem przełoży nam się w przyszłości na sukces (w szerokim słowa tego znaczeniu). Jan Ferguson twierdzi, że to błąd... Ludzie szybko zapominają dobre uczynki, a asertywność to tak naprawdę baza to dobrego funkcjonowania w grupie i najtrudniejsza "robota", którą należy wykonywać każdego dnia. Asertywność to przede wszystkim praca do wewnątrz, której wyniki widać w najmniejszej nawet decyzji dnia codziennego. Nie jestem przekonana czy wszystko jest takie czarno-białe, jak pisze o tym autorka książki, balans i kompromis, to jednak najlepsze rozwiązanie w każdej relacji. Z drugiej strony, może warto czasami przeanalizować w jakim procencie odpuszczamy... Ile pracy dziennie wkładamy w siebie, ile decyzji dziennie potrafimy świadomie i odważnie podjąć? Nasza asertywność świadczy nie tylko o naszej wiedzy, doświadczeniu, ale jest częścią naszego wizerunku... Chcecie poznać te zasady, o których wspomina Jan Ferguson? Może Wam się przydadzą, kto wie... Wierzę, że tak samo jak inni mam prawo: PROSIĆ O TO CZEGO CHCĘ – co oczywiście nie oznacza, że zawsze to dostanę. Pamiętajmy, że inni również mają prawo mi odmówić. WYRAŻAĆ SWOJE ZDANIE I EMOCJE asertywnie – czyli w sposób odpowiedni do sytuacji. NIE BYĆ DYSKRYMINOWANYM – czyli być ocenianym przez pryzmat: wieku, płci, wiary czy koloru skóry. PODEJMOWAĆ DECYZJE I PONOSIĆ ICH KONSEKWENCJE – tym samym, nie pozwalać żeby inni decydowali za mnie. DECYDOWAĆ SAMODZIELNIE, czy chcę się angażować w czyjeś problemy. Osoba, która jest troskliwa, niekoniecznie musi stale żyć problemami innych osób i brać za nią odpowiedzialność. POPEŁNIAĆ BŁĘDY! To bardzo potrzebne, żeby uczyć się na nich, a nie czuć z ich powodu poczucie winy. DOSTAWAĆ TO ZA CO PŁACĘ ZMIENIAĆ ODWAŻNIE SWOJE DECYZJE – w ramach naszego rozwoju, zmieniają się również nasze poglądy, dlatego nie bójmy się zmieniać zdania, to świadczy przede wszystkim o tym że się rozwijamy i potrafimy asertywnie zmieniać swoje decyzje. DO PRYWATNOŚCI MYŚLI – to co prywatne jest zawsze twoje... ODNIEŚĆ SUKCES – w społeczeństwie jest często tendencja do „pomniejszania siebie”, czasami nawet przepraszania za swój sukces, naturalna radość z sukcesu nie jest dobrze postrzegana przez otoczenie. A przecież mamy do tego prawo, nie ma nic złego w cieszeniu się z własnego sukcesu. Powodzenia! Agata Zych-Zielińska - Redaktor Prowadząca fot. Marta Mrugacz
Masz szczere intencje i dobre zamiary ale i tak nie potrafisz przekonać innych do swoich pomysłów? Skorzystaj z prostych i skutecznych metod negocjacji i wywierania wpływu.
Stosowanie technik wywierania wpływu opartych na manipulacji, czyli oszukiwaniu drugiej osoby, przynosi szybkie, ale bardzo krótkotrwałe efekty. Jeżeli pani w sklepiku osiedlowym sprzedaje ci nieświeże gruszki, to choć pozbywa się w danym momencie towaru, ryzykuje, że najprawdopodobniej więcej nie pojawisz się w jej sklepie. Co zrobić, aby wywierać wpływ na dłużej i zbudować trwalszą relację? NIE NARZEKAJ! Wynajęłaś wymarzone mieszkanie, ale właściciel „zapomniał” cię powiadomić, że za 2 miesiące zaczyna się w sąsiedztwie budowa nowego osiedla?O 6 rano budzi cię odgłos młota pneumatycznego i nie wiesz, jak doprowadzić do obniżenia czynszu? Po pierwsze, nie marudź! – Narzekanie dotyczy przeszłości i obniża energię. Czynnikami, które pomagają w wywieraniu wpływu, są właśnie energia i jasność celu! Powiedz jasno, o co ci chodzi, podając rozwiązanie, w tym wypadku zmniejszenie czynszu – tłumaczy Ewa Kastory, prezes Grupy training & consulting, która założyła Szkołę Negocjacji. – Zastosuj następującą technikę: na początek podaj dobrą informację (świetnie mieszka ci się w tym mieszkaniu), następnie złą (przeszkadza ci hałas), a na koniec dobrą z rozwiązaniem (uwielbiasz to mieszkanie, ale prosisz o obniżenie czynszu). W relacjach międzyludzkich istnieje pojęcie tzw. trójkąta satysfakcji. Jedno jego ramię reprezentuje to, co chcesz osiągnąć (interesy rzeczowe). Drugie to dobre samopoczucie rozmówcy (interesy psychologiczne). Trzecie ramię to m.in. miejsce, w którym rozmawiacie, sposób, w jaki mówisz etc. (interesy proceduralne). Każda relacja składa się z tych trzech ramion. Dobre proporcje ramion gwarantują sukces. Im więcej chcesz osiągnąć, tym lepiej musi się poczuć rozmówca! Bądź miękka wobec ludzi, ale twarda wobec problemu! PRZEJDŹ NA DRUGĄ STRONĘ... Wiesz, jakie jest najprostsze ustępstwo, na które możesz pójść, kiedy chcesz na kogoś wpłynąć? Pozwolić mu się wygadać. – Słuchanie nic nie kosztuje, a dla drugiej strony jest informacją o tym, że nie zależy nam tylko na osiągnięciu celu, ale również na budowaniu długotrwałej relacji. Słuchajmy empatycznie – wyjaśnia Ewa Kastory. – W praktyce oznacza to tzw. przejście na drugą stronę. Wyobraźmy sobie dwie osoby, które stoją po przeciwnych stronach cyfry „6”. Jedna widzi 6, a druga 9. Jeżeli żadna nie zdecyduje się przejść na drugą stronę i zobaczyć rzeczywistości widzianej oczami rozmówcy, mogą się kłócić bez końca. Chcesz otworzyć okno, ale kolega w pracy protestuje? Zamiast kłócić się i walczyć o swoje, pytasz, dlaczego jest mu tak zimno. Okazuje się, że jest przeziębiony. Proponujesz mu więc gripex, ciepły szal oraz otwarcie okna na pół godziny. Ty chcesz jechać na wakacje nad morze, a twój ukochany w góry? Wysłuchaj jego argumentów, postaraj się zrozumieć jego motywację. Zamiast jechać na Mazury, które są w połowie drogi i być umiarkowanie zadowolonymi, znajdźcie miejsce, np. w Portugalii, które łączy w sobie obie te opcje. Dojście do rozwiązania, jakie usatysfakcjonuje zarówno ciebie, jak i twojego mężczyznę, zajmuje więcej czasu, ale zdecydowanie bardziej się opłaca. ODPOWIADAJ, NIE REAGUJ! Wyobraź sobie następującą sytuację: długo nie widziana koleżanka na wspólnej kolacji u znajomych jest dla ciebie nieprzyjemna (złośliwie komentuje twoją fryzurę, zauważa, że przybrałaś na wadze). Jaka jest twoja natychmiastowa reakcja? Najprawdopodobniej: odpowiedzieć tym samym! – Po pierwsze, nie daj się ponieść złości i nie interpretuj pod wpływem emocji jej zachowania. Wydaje ci się, że koleżanka chce cię sprowokować, a być może ona czuje się skrępowana w twoim towarzystwie i broni się, atakując. Najpoważniejszym narzędziem wywierania wpływu jest świadomość – opowiada Ewa Kastory. – Jesteśmy przyzwyczajeni do modelu akcja-reakcja. Jest on jak najbardziej słuszny w świecie fizyki, ale w świecie relacji społecznych ten model się nie sprawdza. Akcja adresowana jest do konkretnego odbiorcy (z jego systemem wartości, tym, co lubi etc.), dlatego reakcja nie powinna być automatyczna. Kiedy ktoś ci dokucza, zamiast zachowywać się tak samo, zwyczajnie nie odpowiadaj. Nie obracaj również wszystkiego w żart, to nie rozwiązuje problemu, tylko odracza moment, kiedy rzeczywiście będziesz się z nim musiała zmierzyć. Stwierdzeniem, że musisz się zastanowić nad jej uwagami, zamkniesz temat. A po powrocie do domu przeanalizuj, czy mogłaś zrobić coś (np. zapomnieć o spotkaniu), co wpłynęło na tak mocne słowa koleżanki – radzi Ewa Kastory. – Kiedy już na spokojnie przemyślisz sprawę, zadzwoń i umów się na spotkanie. W jego trakcie najprawdopodobniej ustalicie, dlaczego doszło do tej sytuacji i zerwiecie ze sobą kontakt lub zaczniecie normalnie rozmawiać. Tak czy inaczej atmosfera się oczyści. Odpowiadaj po czasie, nie reaguj emocjonalnie. To daje ci większą kontrolę nad sytuacją, a dzięki temu lepszą możliwość wywierania wpływu, niż ma osoba, która działa raptownie. W negocjacjach opóźniona reakcja nazywa się techniką słonia. Dlaczego? Słoń jest silnym zwierzęciem, ale rozpędza się bardzo powoli. WEJDŹ NA GALERIĘ! Straciłaś pracę w klinice weterynaryjnej (kierowałaś biurem) i jesteś załamana? Fakt, że nie byłaś w niej szczęśliwa, nie cierpiałaś swojego szefa, ale przynajmniej wiedziałaś, że na początku każdego miesiąca dostaniesz pensję? W tej trudnej sytuacji zastosuj technikę tzw. wejścia na galerię. Na czym ona polega? – Wyobraź sobie, że stoisz przed murem i wydaje ci się, że jedynym sposobem, aby przejść na drugą stronę, jest rozbicie go głową – tłumaczy Ewa Kastory. – Ty uderzasz, ale mur ani drgnie. Cofasz się dwa kroki i wtedy okazuje się, że mur wcale nie jest taki wysoki i można go przeskoczyć. Stoisz już za daleko, aby atakować go głową. Robisz kolejne trzy kroki do tyłu i widzisz, że mur jest tak wąski, że bez problemu uda ci się go obejść. Jak ta analogia z murem przekłada się na twoją pracę? Zamiast płakać lub lamentować, przejrzyj gazety z ofertami pracy. Jednym kolorem zakreśl te, które ci odpowiadają, a drugim mniej atrakcyjne. Potem obdzwoń również swoich znajomych, by dowiedzieć się, czy ktoś nie słyszał czegoś o interesującej cię ofercie pracy. Wszystkie informacje, które zgromadzisz, pozwolą ci spojrzeć na tę sytuację z szerszej perspektywy. Nagle okaże się, że długo nie widziany kolega poszukuje wspólnika do internetowego sklepu zoologicznego. Szuka kogoś, kto ma duże doświadczenie w pracy ze zwierzętami. Rozpoczniecie owocną współpracę i w końcu dojdziesz do wniosku, że dzień, w którym otrzymałaś wymówienie, był prezentem od losu. CZTERY KROKI Twój sześcioletni syn jest bałaganiarzem i nie reaguje na prośby o posprzątanie pokoju? Zastosuj technikę czterech kroków. Na czym ona polega? – Na początku opisz stan rzeczywisty: „Od tygodnia w twoim pokoju jest bałagan. Proszę cię, abyś posprzątał”. Jeżeli to nie przyniesie skutku, następnego dnia wejdź do pokoju i opisz swoje uczucia: „Złości mnie, że w twoim pokoju jest bałagan” – tłumaczy Ewa Kastory. – Jeżeli syn nadal nie reaguje, wyznacz mu limit czasowy: „Oczekuję, że do jutra zorganizujesz sobie 2 godziny na to, żeby posprzątać”. Wciąż nie widać rezultatów? Postaw mu ultimatum: „Jeżeli do soboty nie posprzątasz swojego pokoju, to nie pójdziemy w weekend do kina!”. Bądź konsekwentna. I pamiętaj: kiedy chcesz na kogoś wpłynąć, nie stosuj negacji. Zamiast mówić, czego ma nie robić (np. „Nie przechodź na czerwonym świetle”), powiedz, co ma zrobić („Przejdź na zielonym”). Mów zawsze w pierwszej osobie o swoich uczuciach i konsekwencjach, które wywołuje czyjeś postępowanie. Tłumacząc dziecku, że ma posprzątać pokój, nie pytaj: „Czy nie przeszkadza ci ten bałagan?”. Powiedz: „Przeszkadza mi ten bałagan”. Pamiętaj, że z twoimi uczuciami i ze sposobem, w jaki je przedstawiasz, nie można polemizować... Bo kiedy zapytasz: „Czy nie przeszkadza ci ten bałagan?”, ryzykujesz, że syn odpowie: „Nie!”. I co wtedy? MODEL KRĘGU WPŁYWÓW Trzy godziny podróży w pociągu spędziłaś, wysłuchując narzekania współpasażera na temat dzisiejszej młodzieży i niskiego poziomu nauczania? Ów przypadkowy towarzysz postępował jak statystyczny Polak, który nie zna założeń tzw. modelu kręgu wpływów. – Największy jest krąg spraw ważnych, ale takich, które nas na co dzień nie interesują, np. wybuchów na Słońcu czy efektu cieplarnianego – objaśnia Ewa Kastory. – W nim zawiera się mniejszy krąg spraw ważnych, które nas interesują, ale na które nie mamy wpływu, np. polityka, najnowsze regulacje UE dotyczące euro etc. Najmniejszy krąg to sprawy, na które mamy wpływ. Gdzie najczęściej lokujemy energię? Na drugim obszarze. Narzekamy, podsumowujemy, konkludujemy i zwyczajnie marnujemy siłę oraz czas. Tę energię powinniśmy zainwestować w sprawy, które są od nas zależne. Jeżeli jesteś nauczycielką, to zamiast wieszać psy na złym systemie edukacyjnym, przygotowuj się lepiej do własnych zajęć, dokształcaj się, wykonuj swoją pracę rzetelnie i nie spóźniaj się. Kto wie, być może dzięki temu zostaniesz dyrektorką szkoły. Następnie rada miasta przyzna ci tytuł najlepszej dyrektorki w całym regionie. Twój krąg wpływu zwiększy się. Pamiętaj, że ramy wyznaczające rzeczy, na które mamy wpływ w swoim życiu są bardzo plastyczne...
Wydaje ci się, że drobne kłamstwo w dobrej wierze jeszcze nikomu nie zaszkodziło? Nic bardziej mylnego! Jakie następstwa może mieć oszukiwanie?
Najczęściej kłamiemy, bo nie potrafimy być asertywni. Koleżanka zaprasza cię na kolację, na którą nie masz ochoty pójść. Zamiast powiedzieć, że nie jesteś w nastroju, wymyślasz bajkę o przyjeździe siostry. Lęk przed stratą i pragnienie zysku to dwa podstawowe mechanizmy, które powodują, że mówimy nieprawdę. Badania Paula Ekmana, autora książki „Kłamstwo i jego wykrywanie w biznesie, polityce i małżeństwie”, wyodrębniają dwa rodzaje kłamstwa: zorientowanego na kłamiącego i na innych. Pierwsze występuje, kiedy dbamy o własne interesy. Drugie, gdy nie chcemy komuś sprawić przykrości. Nieważne, jakie masz powody, kłamstwo w dłuższym rozrachunku się nie opłaca. Dlaczego? POCZUCIE WINY Prędzej czy później dopadnie cię poczucie winy! I kobiety mają z tym gorzej. Bella DePaulo, amerykańska psycholożka, wykazuje, że trapią je większe niż mężczyzn wyrzuty sumienia, niepokój i strach przed zdemaskowaniem. Pamiętaj, że kłamstwo uruchamia reakcję lawinową. Jedno pociąga za sobą drugie. Jeżeli raz udało ci się osiągnąć zamierzone korzyści, zrobisz to znowu. Im częściej będziesz korzystać z tej furtki/ wymówki, tym większe poczucie winy i niepokój odczujesz... DYSONANS Wydaje ci się, że „białe kłamstwo” jest nieszkodliwe? W USA przeprowadzono badania wśród klientów restauracji. Aż 85% przyznaje, że gdy nie smakuje im posiłek, kłamią! Okazuje się, że niezadowoleni i nie mówiący prawdy klienci najczęściej zostawiają wysokie napiwki. Jak to się dzieje? Każdy ma akceptowalną granicę nieszczerości. Kiedy ją przekraczamy (coś nam bardzo nie smakuje, ale mimo to kłamiemy), pojawia się tzw. dysonans poznawczy, który wywołuje uczucie dyskomfortu. Aby go złagodzić, albo zmieniamy stan rzeczy (mówimy prawdę), albo kłamiemy, że zupa była wyśmienita. Następnie, z poczucia winy, że kłamiemy, dajemy kelnerowi wysoki napiwek. Nietrudno ustalić, co nam się bardziej opłaca?! SEN I ODDECH Z badań wynika, że osoby mające obniżone poczucie własnej wartości kłamią częściej. Stwarzamy fikcję na swój temat, aby poczuć się lepiej. Często już małym dzieciom tłumaczymy, że można skłamać, np. aby nie sprawić komuś przykrości. Błąd! Wychowanie powinno opierać się na przekonaniu, że tylko stawianie czoła problemom pozwala je rozwiązać, a nie uciekanie się do nieszczerości. Tak samo często, jak okłamujemy innych, oszukujemy samych siebie. Pomaga nam w tym m.in. mechanizm wyparcia, gdy nie uważamy kłamstwa za problem, odtrącamy swoje uczucia. Życie w fikcji może okazać się niebezpieczne. Nie tylko dla naszego wizerunku, ale również dla nas samych, ponieważ oszukiwanie siebie często prowadzi do depresji.
Tyle się mówi i pisze o asertywności. Uczymy się jej, staramy się wcielać jej zasady w życie. Co jednak zrobić, gdy nie wystarcza kulturalne mówienie „nie”? Czasem ktoś jest wyjątkowo natrętny i nie daje za wygraną. Próbuje wymusić na nas to, na co nie chcemy się zgodzić. Wtedy nie mamy innego wyjścia, jak uciec się do sztuczek. Jakich? Na pewno skutecznych.
Odmawianie przychodzi nam zwykle z trudem. Boimy się, że jeśli odrzucimy czyjąś prośbę, ten ktoś przestanie nas lubić. Sytuacja jeszcze się komplikuje, gdy trafimy na osobę nieustępliwą, która namawia nas do zrobienia danej rzeczy. W obliczu takiego przypierania do muru jesteśmy bezsilni. Godzimy się, chociaż czujemy wewnętrzny opór przed spełnieniem danego oczekiwania. A to rodzi frustrację i poczucie wykorzystania. Dlatego pozwólmy sobie czasem na sprytne wymiganie się od niewygodnej prośby. GRA NA ZWŁOKĘ NA CZYM POLEGA METODA: Kiedy ktoś oczekuje od ciebie kłopotliwej przysługi, nie mówisz ani „tak”, ani „nie”, lecz prosisz o czas do namysłu. Zaznaczasz, że chcesz rozważyć swoje możliwości, zanim coś obiecasz. I sama absolutnie nie wracasz do tematu. Jeśli po jakimś czasie znów zostajesz zagajona o daną sprawę, mówisz: „Nie gniewaj się, ale jeszcze nie wiem…”. I dalej unikasz tematu. Na tym etapie większość naprzykrzających się osób odpuszcza, daje spokój (jeśli nie zrobiły tego wcześniej). Gdy więc np. znajoma chce, byś podczas wakacji zaopiekowała się jej kotem, odpowiadasz: „Przykro mi, ale nie mogę dać ci teraz odpowiedzi. Nie jestem pewna, czy będę w tym czasie w domu. Być może dostanę urlop wtedy, co ty”. Kiedy niezrażona koleżanka za parę dni ponawia pytanie, przepraszasz, ale jeszcze nie wiesz, kiedy dostaniesz urlop, bo szef nie miał czasu na rozmowę. Znajoma w końcu prosi kogo innego, skoro z tobą tak trudno się umówić. DLACZEGO JEST SKUTECZNA: Proszący najzwyczajniej w świecie się zniechęca. Większość ludzi chce bowiem uzyskać jasną, konkretną odpowiedź; lubi wiedzieć, na czym stoi. Czekanie na twoją decyzję jest dla nich bardziej męczące niż poszukanie pomocy gdzie indziej. Dlatego wcześniej czy później zwracają się do kolejnej osoby. Ty wychodzisz z sytuacji z twarzą, bo każdy ma prawo do namysłu przed podjęciem zobowiązania. ZDARTA PŁYTA NA CZYM POLEGA METODA: Jak sama nazwa wskazuje – na powtarzaniu w kółko tego samego, a dokładnie słów odmowy: „nie, nie, nie…”. Bez wdawania się w szczegóły, bez tłumaczenia powodów swojej niezgody. Musisz się tu pilnować, bo jeśli zaczniesz kontrować argumenty rozmówcy, jego racje zaczną się mnożyć i trudno ci będzie obronić się pod ich naporem. Taktyka ta sprawdza się w kontaktach z osobami wyjątkowo namolnymi. Takimi, które nie zrażają się odmową i próbują skłonić cię do zrobienia tego, na co nie masz ochoty. Przypuśćmy, że do twoich drzwi puka domokrążca i chce namówić cię na rolety okienne. Kiedy grzecznie dziękujesz, niezrażony przekonuje cię o zaletach oferowanego przez siebie towaru. Wtedy ty na każdą jego kolejną zachętę odpowiadasz tak samo: „nie, dziękuję”. Mówisz to uprzejmie i spokojnie, ale stanowczo i jednoznacznie. Dana osoba orientuje się w końcu, że niczego nie wynegocjuje, i się poddaje. DLACZEGO JEST SKUTECZNA: Ponieważ nie dajesz się wciągnąć w dyskusję. Swoim lakonicznym, konsekwentnie powtarzanym „nie” ucinasz możliwie szybko natrętne przekonywanie. Wytrącasz natarczywej osobie wszelkie argumenty NA OTARCIE ŁEZ NA CZYM POLEGA METODA: Odmawiasz, ale dajesz coś w zamian – najlepiej to, co możesz obiecać bez większego obciążenia, co jest dla ciebie zdecydowanie łatwiejsze. Czyli osładzasz puchar goryczy (odmowę) kroplą miodu (ofertą zastępczą). Jeśli jeszcze robisz to w sposób przekonujący, osoba, którą zbywasz, jest przekonana, że wyświadczasz jej przysługę! Przykład: siostra próbuje pożyczyć od ciebie ukochaną bluzkę, którą oszczędzasz na specjalne okazje. Ty nie chcesz, by bluzka opuściła twoją szafę, bo jest bardzo delikatna, a poza tym wiesz, że siostra nie bardzo szanuje rzeczy. Zanim jednak odmówisz, badasz teren – wypytujesz, na jaką okazję bluzka jest jej potrzebna. Przypuśćmy, iż dowiadujesz się, że siostra idzie na randkę i chce szałowo wyglądać. Wyjmujesz więc z szafy sukienkę (odporną na niedbałe traktowanie) i przekonujesz: „W tej kiecce to dopiero będziesz wyglądała zjawiskowo! Rozbłyśnie cała twoja uroda”. Efekt? Siostra wychodzi od ciebie z sukienką pod pachą i uśmiechem na twarzy. DLACZEGO JEST SKUTECZNA: Taka odmowa z nagrodą pocieszenia jest łatwiejsza do przełknięcia niż zwykłe „nie”. Strona, którą zbywasz, nie czuje się odprawiona z kwitkiem, wręcz przeciwnie – ma wrażenie, że zadbałaś o jej potrzeby. A i ty nie wydajesz się sobie bez serca. Możesz mieć nawet satysfakcję, że siostra wyszła na twojej odmowie lepiej, niż gdybyś przystała na jej pierwotną prośbę. NIEŚWIEŻA RYBA NA CZYM POLEGA METODA: Pozornie się zgadzasz, ale do swojej zgody dorzucasz coś, co na proszącego działa jak zapach zepsutej ryby, czyli wywołuje gwałtowny odwrót. W efekcie dana osoba sama wycofuje się ze swojej uciążliwej prośby. Przykład: koleżanka z pracy – słynąca z tego, że nie przykłada się do obowiązków i codziennie umyka z biura przed czasem – zwraca się do ciebie z prośbą o pomoc. Chce oczywiście, byś ty nadrobiła jej zaległości. Wiesz doskonale, że dziś znowu zamierza wyjść wcześniej, dlatego odpowiadasz: „To się da załatwić. Zostaniemy razem po godzinach i pomogę ci zrobić ten raport”. Zaproszenie do nadliczbowej pracy jest właśnie tą cuchnącą rybą, która sprawia, że osoba lubiąca wyręczać się innymi wykonuje w tył zwrot. Woli poprosić o pomoc kogoś, kto rzeczywiście oszczędzi jej czasu i trudu. Nie po to przecież próbuje zrzucić na innych robotę, by sama ją wykonywać. DLACZEGO JEST SKUTECZNA: Działanie tej metody polega na prostym manewrze – doprowadzeniu do tego, że ty nie musisz odmawiać pomocy, ponieważ twój rozmówca sam z niej rezygnuje. W dodatku wciąż ma poczucie kontroli nad sytuacją – wydaje mu się, że samodzielnie dokonał wyboru (odrzucając twoje wsparcie). Dzięki temu nawet się nie zorientuje, że dotarliście do miejsca, które tak naprawdę ty z góry zaplanowałaś (czyli do uwolnienia się od niewygodnej prośby). Metoda ta ma dodatkowy plus: działa bardzo szybko. „Zapach nieświeżej ryby” jest na tyle przykry i odstręczający, że nie musisz w zasadzie robić nic więcej, by zbyć daną osobę. ZGODA WARUNKOWA NA CZYM POLEGA METODA: Wstępnie przystajesz na czyjąś prośbę, ale zastrzegasz, że na twoje „tak” można liczyć tylko na pewnych warunkach. Jeśli nie zostaną spełnione, odpowiedź zmieni się w „nie”. Na przykład kuzynka z partnerem i dzieckiem chcą przyjechać do ciebie na całe ferie, a ty akurat planujesz malowanie. Wtedy mówisz: „Dobrze, ale mogę was gościć tylko przez trzy dni i tylko w tym a tym terminie, bo mam remont”. DLACZEGO JEST SKUTECZNA: Stawiasz konkretne ultimatum. Jego przesłanie jest jasne: „Albo się dostosujesz, albo będę zmuszona odmówić”. Dzięki temu proszący nie powinien naciskać. Ty nie musisz czuć się winna – przecież się zgodziłaś. A że zadbałaś przy tym o swoje interesy? Masz do tego prawo. À LA PORUCZNIK COLUMBO NA CZYM POLEGA METODA: Odgrywasz nieporadną i ogólnie pogubioną. Czyli wcielasz się w pamiętnego porucznika Columbo – roztrzepanego, mylącego fakty policjanta w pomiętym płaszczu. Jego pełna bezradności postawa sprawiała, że nawet ścigani przez niego przestępcy zamieniali się w niańczących go opiekunów, pomagających mu w śledztwie. Oczywiście, jego bezradność była tylko pozorna, bo w rzeczywistości Columbo miał przenikliwy umysł i osiągał swój cel – posyłał za kratki wrogów prawa. Ty, chociaż chcesz osiągnąć co innego, też możesz skorzystać z jego triku. Załóżmy, że sąsiadka (która bez przerwy kogoś o coś prosi) pyta cię, czy nie kupiłabyś jej miksera na Allegro, bo podobno tam jest taniej, a ona nie ma dostępu do internetu. Powiedz wtedy np.: „Nie ma sprawy, chyba uda mi się uzyskać połączenie z siecią, choć mój modem często szwankuje”. Po chwili dodaj: „Mam nadzieję, że uda mi się ten mikser wylicytować na czas, bo nie poruszam się po internecie zbyt sprawnie”, itp. itd. DLACZEGO JEST SKUTECZNA: Mając w perspektywie pomoc takiego „fachowca”, większość rozsądnych osób szuka wsparcia gdzie indziej. Poza tym twoje „przyznanie się” do braku doświadczenia i zagubienie sprawia, iż rozmówca nie ma ci za złe, że nie spełniłaś jego prośby.
Przysłowie mówi: dobry zwyczaj, nie pożyczaj. Jednak co zrobić, jeśli to nas prosi ktoś o pożyczenie czegoś, a my zupełnie nie mamy na to ochoty? Psycholog zapewnia: z każdej takiej sytuacji da się wybrnąć.
Pierwsza ważna sprawa, jaką warto sobie uświadomić: to my sami ustalamy, co chcemy, a czego nie chcemy pożyczać. A jeśli już pożyczamy – to na jakich warunkach. Każdy ma nieco inny zestaw przedmiotów, do których ma osobisty stosunek, które są mu niezbędne i zawsze pod ręką. Odmowa pożyczki nie powinna być powodem do urazy: należy uszanować to, że różnimy się w sprawie podejścia do własności. Choć czasem trudno nam powiedzieć: „Nie pożyczę” – warto się tego uczyć. MASZ KOLEKCJĘ KRYMINAŁÓW JOANNY CHMIELEWSKIEJ Lubisz widzieć, jak wszystkie stoją sobie na półce i mieć świadomość, że w każdej chwili możesz sięgnąć po jeden z nich i przeczytać ulubiony kawałek. Koleżanka chce od ciebie pożyczyć „Całe zdanie nieboszczyka”, którego nigdy nie czytała. Jak odmówić? Wyjaśnij jej, że akurat te książki są twoim oczkiem w głowie. Powiedz, że zrobiłabyś to wbrew sobie, że czułabyś się źle, wiedząc, że czegoś brakuje w twojej kolekcji. Nie przepraszaj: taka odmowa jest ludzka. Tym bardziej jeśli chętnie dzielisz się z nią innymi rzeczami. MASZ APASZKĘ, KTÓRA KOLEŻANCE Z BIURA PASUJE DO SUKIENKI Ty nie pożyczasz ubrań – bo uważasz, że to niehigieniczne. Powiedz jej, że wiesz, iż niektóre dziewczyny chętnie wymieniają się rzeczami. Ale ty masz opory. Nie umiesz i nie lubisz. Sama też od nikogo nie pożyczasz ciuchów. Zaproponuj wspólną wyprawę do sklepiku, gdzie kupiłaś swoją apaszkę. MASZ FORMĘ DO PIECZENIA I POŻYCZYŁABYŚ JĄ, ALE... ...Teresa zwlekała z jej oddaniem i musiałaś się o nią upominać. W dodatku, zwróciła formę podrapaną. Teraz chce ją pożyczyć ponownie. Powiedz, że jest ci przykro, ale poprzednim razem czułaś się bardzo niekomfortowo, kiedy musiałaś dopominać się o zwrot. Nie lubisz tego. W dodatku w jakiś sposób twoje zaufanie zostało nadwerężone, bo otrzymałaś formę w gorszym stanie, niż ją powierzyłaś. Zatem, nie jesteś skłonna pożyczyć jej ponownie – chyba to jest zrozumiałe. Nie odmawiaj koleżance przy osobach trzecich, powiedz jej to cicho, w cztery oczy. Nie chodzi o to, by ją upokorzyć, tylko odmówić z taktem. I nie wymawiaj się, że „nie możesz” albo „nie masz”. Powiedz, jak było – być może dzięki temu Teresa zastanowi się nad swoim postępowaniem. MASZ PŁYTY, KTÓRE CHĘTNIE POŻYCZASZ PRZYJACIOŁOM Koleżanka, za którą nie przepadasz, prosi, byś i jej pożyczyła któryś ze swoich krążków. Powiedz jej po prostu: Jadziu, swoje płyty pożyczam osobom, z którymi jestem zaprzyjaźniona. Ja mam bzika na punkcie moich płyt, dlatego w zasadzie udostępniam je tylko kilku osobom. Jednak jeśli chcesz, mogę ci coś przegrać, jeśli przyniesiesz mi czystą płytę. Nie musimy dawać z siebie więcej, niż chcemy osobie, do której nie czujemy sympatii. Ale prosta, ludzka życzliwość sprawia, że żyje się milej – dlatego warto odnosić się serdecznie nawet do nielubianej Jadzi. Jeśli pada, a ty masz dwa parasole – pożycz go nawet tej osobie, do której nie pałasz sympatią. MASZ NOTATKI, KTÓRYM POŚWIĘCIŁAŚ WIELE GODZIN Elżbieta chce je pożyczyć, nie ma własnych, bo podczas szkoleń nie chciało jej się notować. Powiedz: Nie gniewaj się, ale to moje narzędzie pracy. Są dla mnie niezastąpione. Chętnie natomiast polecę ci podręcznik, który był podstawą szkoleń.
Zbyt często pozwalamy, by potrzeby i problemy innych przesłaniały nasze sprawy. W ten sposób sami podstawiamy sobie nogę. Czas to zmienić. Od dziś zasada jest jedna: najpierw troszczymy się o siebie, a dopiero potem o resztę świata!
Dlaczego pozwalamy, by inni nadużywali naszego czasu i wysiłku? W dużym stopniu wynika to z braku pewności siebie. Spełniamy prośby i oczekiwania innych osób (nawet te wygórowane), bo w cudzych oczach szukamy potwierdzenia własnej wartości. Boimy się, że inni nie będą nas lubić, kochać, szanować, jeżeli w relacji z nami nie odnajdą żadnych korzyści. Staramy się więc dawać z siebie jak najwięcej, by zasłużyć na miłość, przyjaźń, uznanie. Szef nakłada na mnie za dużo obowiązków Znowu spędziłam w biurze 12 godzin – wzdycha 35-letnia Katarzyna pracująca w dziale marketingu. – Tylko ja siedzę po godzinach. Wszyscy inni wyrabiają się z robotą i po ośmiu godzinach zmykają do domów, podczas gdy ja ślęczę po nocy nad analizami i prezentacjami. Do niedawna myślałam, że jestem po prostu źle zorganizowana, ale problem chyba leży gdzie indziej. Pokazałam, że dużo potrafię Kiedy byłam nowa w firmie (czyli rok temu), wydawało mi się normalne, że muszę poświęcić więcej czasu na wykonanie pewnych zadań. Chciałam pokazać się z jak najlepszej strony. Zwłaszcza że przyjmując mnie, szef zasugerował, iż nie wyklucza awansu, jeżeli się sprawdzę (bo właśnie przygląda się pracownikom w poszukiwaniu swojego zastępcy). Zależało mi, by awansować, piąć się w górę, więcej zarabiać. Wykonywałam więc swoją pracę najlepiej jak umiałam, udowadniałam na każdym kroku, że jestem dobra. Wyrywałam się też pierwsza, kiedy przełożony zlecał dodatkowe prace. Starałam się pomagać kolegom, po to, by pokazać, że wiem, na czym polega praca zespołowa. Minął jednak jakiś czas, a o podwyżce i nowym stanowisku nic nie słychać. Któregoś dnia zdobyłam się na odwagę i zapytałam szefa, jak mnie ocenia i czy mam jakieś szanse na awans. Stwierdził, że pracuję dobrze, ale to jednak wciąż za mało, by zostać zastępcą kierownika działu. Kiedy dopytywałam, na jakim polu mam się poprawić, zbył mnie ogólnikami. Byłam załamana. Godzinami analizowałam, gdzie popełniłam błąd i co jeszcze mogę zrobić, by spełnić oczekiwania przełożonego. Zaczęłam się bać, że skoro nie jest ze mnie do końca zadowolony, to może będzie chciał mnie zwolnić. Muszę się potwierdzać Teraz pracuję jeszcze więcej, czasami nawet w weekendy. Nie tylko dlatego, że boję się utraty pracy. Wszyscy zobaczyli, że jestem sumienna i na dużo mnie stać, stąd więcej ode mnie oczekują. Szef stale podnosi mi poprzeczkę, a koledzy nie krępują się prosić mnie o wyrękę (skoro wcześniej byłam taka chętna do pomocy). Kiedy tylko pojawia się jakiś problem czy dodatkowa robota – wiadomo, do kogo się zwrócić: do ambitnej, pracowitej Kasi. Mam tego dosyć! Co na to PSYCHOLOG Mówi Tatiana Ostaszewska-Mosak: Z nową pracą często wiążemy duże nadzieje. Musimy jednak uważać, by nasz apetyt na sukces nie został wykorzystany przez pracodawcę czy współpracowników. Bardzo łatwo jest bowiem manipulować ambitnymi osobami, które pragną piąć się po szczeblach kariery. Wystarczy wspomnieć raz czy drugi, że odpowiednie zaangażowanie zostanie nagrodzone. Zanim więc rzucimy się, by udowadniać swoją wartość, przyjrzyjmy się, jak zorganizowana jest nowa firma. Zobaczmy, kto ile czasu spędza w biurze, co jest szczególnie nagradzane przez szefa itp. Bez takiej wiedzy trudno realnie ocenić swoje szanse na zaistnienie w nowym otoczeniu. Przed pretensjami przełożonego, że za mało angażujemy się w pracę, uchroni nas zakres obowiązków. Podpisując umowę, ustalmy dokładnie, czego się od nas oczekuje. Jeśli na początku zadbamy o własne interesy, podczas późniejszych rozmów z kierownikiem będziemy mieć jasny punkt odniesienia w postaci spisanego dokumentu. Jeśli wypełniamy swoje obowiązki zgodnie z nim, jesteśmy chronieni przez prawo. Rodzina mną się wyręcza Fakt, jestem dobrze zorganizowana, energiczna. Słynę z tego, że nie ma dla mnie rzeczy niemożliwych. W rodzinie wszyscy powtarzają: gdzie diabeł nie może, tam Ankę pośle – opowiada 45-letnia Anna z Pułtuska. – Pewnie dlatego zwracają się do mnie z najmniejszym nawet problemem. Mamie zalało łazienkę? Dzwoni do mnie (choć ma troje dzieci). Siostra lub brat muszą pilnie coś załatwić i nie mają z kim zostawić swoich maluchów? Wiadomo, kto pomoże. Jestem jak pogotowie rodzinne gotowe na każde wezwanie. Ekipa do zadań specjalnych to ja Dom, w którym mieszkam z mężem, właściwie wybudowałam sama. Piotr jest nauczycielem polskiego i zawsze podkreśla, że zna się na słowie, a nie na budowlance. Ja też mam wykształcenie humanistyczne, a jednak musiałam użerać się z robotnikami, wybierać dachówki, okna, parkiet. Nie powiem, lubię takie wyzwania i doskonale się w nich realizuję. Ale i ja mam swoje gorsze momenty, kiedy chciałabym zrzucić z siebie odpowiedzialność za każdą sprawę. Moi bliscy jednak tego nie rozumieją. Ostatnio siostra poprosiła, żebym zorganizowała urodziny jej 2-letniej córeczki. „U ciebie zawsze jest tak miło, pysznie gotujesz. A poza tym wasz dom pomieści więcej osób niż nasze małe mieszkanko” – powiedziała przymilnie. Może i tak, ale przecież Weronika jest jej dzieckiem i to matce powinno zależeć na odpowiednim uczczeniu takiej rocznicy. Łatwiej jednak zrzucić na kogoś odpowiedzialność i nie martwić się, co będzie dalej. Tak właśnie zachowali się zimą członkowie mojej rodziny. Planowaliśmy wyjazd w Bieszczady na Boże Narodzenie i sylwestra. Oni ograniczyli się do stwierdzenia, że fantastycznie byłoby wynająć góralską chatę i tam właśnie wspólnie spędzić święta. A cała organizacja spadła – oczywiście – na mnie. Zero wdzięczności Najpierw więc umyli ręce, a potem tylko narzekali. Na miejscu okazało się bowiem, że dom nie odpowiada rodzince, gdyż jest zbyt prosty i surowy, jak się wyraziła siostra. „Za tę cenę mogłaś znaleźć coś lepszego. Następnym razem to ja będę musiała wziąć sprawy w swoje ręce” – skwitowała. Zrobiło mi się bardzo przykro. Chata może i była prosta, ale miała naprawdę niesamowity klimat. Po kilku dniach wszyscy to docenili i piali z zachwytu nad urokiem tego miejsca. Co z tego, skoro najpierw niewdzięcznie skrytykowali mój wybór, a potem nie powiedzieli nawet „dziękuję”. Co na to PSYCHOLOG Mówi Tatiana Ostaszewska--Mosak: Niestety, często bywa tak, że im więcej z siebie dajemy, tym mniej dostajemy w zamian. Rodzina szybko przyzwyczaja się do wygodnej sytuacji, w której to my rozwiązujemy wszelkie problemy. Nie ma sensu jednak obrażać się na bliskich, skoro przez lata pozwalaliśmy im nadużywać naszego czasu i energii (a często sami oferowaliśmy się z pomocą). Zmianę tej sytuacji powinniśmy zacząć od siebie. Po pierwsze, przyznajmy się przed sobą, że godzimy się na wykorzystywanie, bo nasze potrzeby są dla nas mniej ważne niż potrzeby innych. Wbrew pozorom takie nazwanie rzeczy po imieniu nie jest łatwe. Jeśli to się nam uda, być może odważymy się na następny krok: wyłączymy na parę dni telefon, zrobimy coś dla siebie. Powinniśmy się tego nauczyć, jeśli chcemy, by inni zauważyli nasze potrzeby. Chcąc zmienić relacje z bliskimi, dajmy im też do zrozumienia, że i my czegoś od nich oczekujemy; poprośmy czasem o coś. Dziecko wchodzi mi na głowę Głupio narzekać na własne dziecko, ale Patrycja bywa tak nieznośna, że chwilami trudno z nią wytrzymać – załamuje ręce 45-letnia Basia, urzędniczka. – Odkąd się urodziła, była naszym oczkiem w głowie. Po długich staraniach o dziecko już pożegnaliśmy się z marzeniami o rodzicielstwie, a tu nagle taki cud! Dlatego Pati zawsze miała wszystko, co najlepsze. Nie umiem jej odmówić Rozpieszczaliśmy ją, i to był nasz błąd. Teraz mamy w domu tyrana! Gdy czegoś córce odmawiamy lub zakazujemy, płacze, obraża się, trzaska drzwiami. Na mężu jej histerie powoli przestają robić wrażenie (postanowił nadrabiać braki wychowawcze i nie ulegać jej kaprysom), ale mnie ona nadal umie podejść. Gdy nie chcę jej czegoś kupić (ostatnio np. koszmarnie drogiego plecaka na kółkach), zaczyna opowiadać ze zbolałą miną: „Mami, wszystkie koleżanki mają wypasione, jeżdżące plecaki. Wiesz, jaki to obciach nosić taki zwykły?”. Czuję się wtedy winna, że moje dziecko jest gorsze, i mięknę. Córka podobnie gra na moich emocjach, gdy chce, bym jej na coś pozwoliła. Kiedy np. nie zgodziłam się, by nocowała u koleżanki, zaczęła mnie szantażować: „Zobaczysz, ucieknę z domu!”. Przez cały dzień nie chciała wyjść z pokoju, nie odzywała się do mnie ani ojca, nie reagowała na pytania. Przestraszyłam się i znów uległam. Niestety, ta mała spryciula umie sprawić, że moje „nie” przestaje być ostateczne. Przekonała się, iż wystarczy trochę popłakać, pokrzyczeć, pogrozić, a dostanie to, czego chce. Nie pomaga w domu Mąż zarzuca mi także, że przeze mnie Patrycja ma dwie lewe ręce. Nie umie niczego zrobić w domu, bo we wszystkim ją wyręczam, wszystko podsuwam jej pod nos. „Nawet talerza czy kubka nie włoży do zlewu, tylko zostawia na stole. Po co, skoro przyjdziesz i zrobisz to za nią. A jaki ma bałagan w pokoju! Pewnie liczy, że posprzątasz. Traktuje cię jak służącą!” – złości się na mnie Paweł. Zawsze w takich sytuacjach odpowiadam, że dziewczyna jeszcze w życiu się narobi. Może jednak popełniam błąd? Może powinnam od niej więcej wymagać? Co na to PSYCHOLOG Mówi Tatiana Ostaszewska-Mosak: Spełnianie wszystkich zachcianek dziecka wcale go nie uszczęśliwi. Kolejna markowa rzecz czy brak obowiązków nie dadzą mu poczucia bezpieczeństwa i spokoju. To poczucie dadzą mu – paradoksalnie – sztywne ramy i granice, których młody człowiek jednak potrzebuje. Rodzice jak skała stojący na straży pewnych zasad są kimś, do kogo dziecko może się odwołać, gdy czuje się zagubione w świecie. Dlatego nie bójmy się odmawiać córce czy synowi. Nie czujmy się winni, kiedy nakazujemy powrót do domu przed godz. 22. Starajmy się być konsekwentni, pokażmy potomstwu, że nie działają na nas jego „chwyty”. Dziecko nie będzie dyskutować z naszymi decyzjami, jeśli przyzwyczaimy je, że żadne płacze i krzyki nie wpłyną na zmianę naszego stanowiska. Znajomi traktują mnie jak chłopca na posyłki Kiedyś myślałam, że ludzie tak się do mnie garną, bo naprawdę mnie lubią – mówi 30-letnia Aleksandra, tłumaczka. – Teraz mam wrażenie, że dla moich znajomych jestem kimś w rodzaju „przynieś, podaj, pozamiataj”. Wszyscy ciągle czegoś ode mnie chcą. Pożyczają książki, torby podróżne, pieniądze (oczywiście „na wieczne nieoddanie”)… Zrzucają mi na głowę swoje kłopoty, dopraszają się pomocy. Utarło się, że Ola to taki dusza człowiek. Zawsze pomoże, poda rękę i nie chce nic w zamian. Dlaczego jednak ludzie tak bezczelnie wykorzystują moją serdeczność i dobrą wolę? To, że obchodzą mnie cudze problemy, nie znaczy, że jestem frajerką, od której można pożyczyć 300 zł i przez resztę życia udawać, że to był prezent. Najgorszy jest moment, kiedy zaczynam upominać się o swoje. Słyszę wtedy, że jestem małostkowa, fałszywa. Koledzy się obrażają, mówią, jak bardzo zawiedli się na mnie. Przejrzałam na oczy Na szczęście trochę zmądrzałam i postanowiłam nie dać się tak wykorzystywać. Kiedy trzeba zorganizować zbiórkę pieniędzy dla kumpla po wypadku czy znaleźć wsparcie prawne dla mobbingowanej przyjaciółki, nigdy nie odmawiam. Ale gdy naszej paczce zachciewa się imprezy i wszystkie oczy zwracają się w moją stronę, mówię wprost, że krucho u mnie z czasem. To jednak zraża ludzi do mnie. Z dużego grona tzw. prawdziwych przyjaciół zostało mi niewielu. Boli mnie to. Co na to PSYCHOLOG Mówi Tatiana Ostaszewska-Mosak: Zdrowa przyjaźń polega na wymianie: dawaniu, ale i otrzymywaniu. Jeśli ktoś dzwoni do nas tylko wtedy, kiedy czegoś potrzebuje, to traktuje nas użytkowo i wcale nie jest naszym przyjacielem. Zanim jednak osądzimy znajomych, przyjrzyjmy się, jak my sami odnosimy się do siebie. Jeżeli myślimy o sobie: „jestem mało ważna/y”, otoczenie odbiera ten sygnał i przyjmuje, że tak właśnie jest. Spróbujmy to zmienić. Następnym razem, kiedy trzeba będzie wybierać między sobą a innymi, postawmy na siebie. A jeśli ktoś się z tego powodu obrazi, machnijmy ręką. Zaakceptujmy fakt, że nie jesteśmy w stanie zadowolić wszystkich. Lepiej mieć jednego prawdziwego przyjaciela niż stado udawanych. Konsultacja psychologiczna: Tatiana Ostaszewska-Mosak
Naucz się odmawiać. Asertywnym żyje się lżej.
Bywasz proszona o coś, co jest ci nie na rękę. Nie wiesz, jak odmówić, więc się zgadzasz. Poznaj sposoby odmawiania z wdziękiem i bez poczucia winy.
Nie musisz zgadzać się na coś, co ci nie odpowiada. Dla własnego dobra czasem trzeba odmówić. Jak to zrobić? Zawsze łagodnie, ale stanowczo. Nie tłumacz się, nie wdawaj w szczegóły, nie zmieniaj zdania. Jak raz odmówisz, pozostań przy tym. A odmowę możesz osłodzić słowami: „Chciałabym ci pomóc, ale, niestety, nie mogę”. Pożyczka Znajoma prosi cię o pożyczkę. Wiesz od innych, że często nie oddaje. Co możesz jej odpowiedzieć? „Niestety, nie mogę ci pożyczyć pieniędzy. Ledwo wystarczy mi do końca miesiąca”. Jeśli o pożyczkę prosi osoba, której już raz pożyczyłaś pewną kwotę i ci jej nie oddała, powiedz szczerze: „Przepraszam, ale nie oddałaś mi jeszcze poprzedniego długu. Jeśli to zrobisz, zastanowię się, czy ci pożyczyć”. Możesz też powiedzieć: „Wiesz, mam taką zasadę, że ani od nikogo, ani nikomu nigdy nie pożyczam pieniędzy”. W ten sposób jasno określisz swoje stanowisko i nikogo nie obrazisz. Goście Mieszkasz w domu w ładnym miejscu. Dlatego czasem przyjeżdża do ciebie na tydzień znajoma z dziećmi. W tym roku chciałabyś tego uniknąć. Jeśli zadzwoni do ciebie, powiedz: „W tym roku planuję wyjazd na wczasy podczas swojego urlopu. Nie będę mogła cię gościć”. Nie możesz czuć się winna, że komuś odmówisz. Twój dom to twoja twierdza, jak mówi angielskie przysłowie. Opieka nad dziećmi Twoja kuzynka ma małe dzieci, a ty jesteś samotna. Lubisz jej dzieci, już zajmowałaś się nimi, ale ostatnio robisz to często i czujesz się wykorzystywana. Kiedy więc znów poprosi cię o pomoc, powiedz: „Niestety, nie mogę zostać z dziećmi. W tym czasie jestem umówiona z przyjaciółkami”. Pasażer na gapę Twoja koleżanka mieszka w tej samej części miasta co ty. Pewnego razu podwiozłaś ją do domu samochodem, a teraz nie możesz się od niej opędzić. Liczy na codzienne podwożenie. Otwarcie jej powiedz: „Dziś muszę coś załatwić. Dam ci znać, kiedy znów cię zabiorę”. I nie przepraszaj. ZAPAMIĘTAJ! Obiecałaś już coś zrobicć ale przemyslałaś sprawę i stwierdzasz, że twoje „tak” było zbyt pochopne? Jak najprędzej wycofaj się z danej obietnicy. Każdy ma przecież prawo zmienić zdanie. Powiedz: „Przepraszam, ale nie mogę tego zrobić. Wiem, że na mnie liczyłaś, ale tym razem, niestety, muszę odmówić”. Nie tłumacz się i nie przepraszaj bez końca. Nie wycofuj się z raz podjętej decyzji i nie miej poczucia winy. Jeśli twoja odmowa stanowi dla kogoś poważny kłopot (np. obiecałaś zostać z dzieckiem), zaproponuj zastępstwo.