To zdjęcie wstrząsnęło całym światem. Martyna Wojciechowska zdradza jak potoczyły się losy małego chłopca z Nigerii
Zaledwie 5 lat temu do sieci trafiło zdjęcie, które wstrząsnęło całym światem. Fotografia przedstawiająca zaledwie 3 – letniego, wygłodzonego chłopca z Nigerii w prostolinijny sposób uświadomiła nam prymitywność tego pozornie dalekiego kraju. Dziś Martyna Wojciechowska wraca do historii z 2016 roku – jak potoczyły się losy cudem odratowanego dziecka?
Martyna Wojciechowska pokazała zdjęcie chłopca, o którym mówił cały świat Zatrważające zacofanie krajów Afryki wydaje się być niemożliwe w obliczu postępów naukowych innych krajów świata. Często traktujemy sytuację prymitywnych państw jako odległe historie, o których jedynie słyszy się gdzieś tam w telewizji, wykazując ewentualnie odrobinę skruchy. Martyna Wojciechowska od lat angażuje się społecznie w sytuację ludzi Afryki. Ostatnio przypomniała fanom o zdjęciu, które w 2016 roku wywołało szok na całym świecie. 3 – letni chłopczyk z Nigerii został wygnany z domu z powodu podejrzenia o czary. Jak potoczyła się jego historia? W 2016 roku zdjęcie małego Nigeryjczyka obiegło cały świat. Chłopiec został wygnany z domu za podejrzenie o czary, które miały być powodem klęski nieurodzaju w jego osadzie. Przez 8 miesięcy samotnie błąkał się po ulicach. Nie otrzymał żadnej pomocy. Duńska działaczka charytatywna, Anja Ringgren Loven, jako jedyna przejęła się losem dziecka – przyjęła go do swojej fundacji, dzięki której mógł zaznać choć odrobinę „normalności”. Zdjęcie, na którym poi chłopca wodą wywołało, tak wówczas potrzebną, międzynarodową dyskusję społeczną. Jak dziś ma się już nie taki mały Nigeryjczyk? Zobacz też: Martyna Wojciechowska zdradziła, jak czule zwraca się do męża, Przemka Kossakowskiego Martyna Wojciechowska zdradza, co stało się z chłopcem Zabobony i wierzenia wydają się nam być tak odległe i abstrakcyjne, że niewielu z nas zdaje sobie sprawę z ich ciągłej obecności w niektórych społecznościach. Martyna Wojciechowska od lat podróżuje po całym świecie zajmując się historiami ludzi, które wstrząsają pierwszym światem. Jakiś czas temu podróżniczka opowiadała nam o życiu Kabuli, albinoski, której odcięto rękę w wieku 13 lat. Dziś Kabula sprawdza swoje siły jako piosenkarka! W Afryce wierzy się, że amulety wykonane z ciała albinosów mają magiczną moc. Sytuacja dziecka z Nigerii była podobna – on także został skazany na śmierć z powodu wierzeń w czary. W ostatnim czasie Martyna opublikowała post, który pokazuje z jak wielkim nieuświadomieniem ludzi Afryki walczą wolontariusze. Losy małego Nigeryjczyka na szczęście potoczyły się w dobrym kierunku. Zobacz też: Martyna Wojciechowska o seksualności osób niepełnosprawnych: "To prawo każdej jednostki ludzkiej" 3 – letni Nigeryjczyk miał wiele szczęścia. Spotkanie z duńską działaczką dało mu szansę na życie, o którym kiedyś nigdy nawet nie słyszał. Trafił do fundacji, gdzie zapewniono mu nie tylko bezpieczeństwo i miłość, ale także możliwość kształcenia się, która może być dla niego wielką pomocą w przyszłości. Często wstrząsające historie opowiadane przez podróżników są dla nas w pewien sposób odległe. W rzeczywistości jednak ludzie żyjący w Afryce, w krajach skrajnie prymitywnych są nam bliżsi, niż możemy zdawać sobie sprawę. Pierwszy świat ma wielkie możliwości – wykorzystanie choć naparstka z nich jest wielką szansą dla ludzi, dla których bogactwo nigdy nie istniało. Zobacz też: Poparzona sportsmenka mimo tragicznych doświadczeń motywuje kobiety na całym świecie. Kim jest Turia Pitt?
Tomek Michniewicz i Basia Rajkowska pomagają Afryce: Zimbabwe to nie tylko "słonik", ale też kobiety, które rodzą w baraku i nie mają za co wykarmić dzieci
- Turystyka to teatr wyobraźni. Cały ten przemysł karmi się sprzedawaniem wyobrażeń - mówi znany polski podróżnik Tomasz Michniewicz, który Zimbabwe nazywa drugim domem. Dla niego podróż do Afryki to nie tylko spotkanie ze słoniem czy niebezpieczeństwem dżungli, ale przede wszystkim z drugim człowiekiem - wyniszczonym, głodnym, często bez matki i ojca. Choć Tomasz Michniewicz ostatnio mocno jest zaangażowany w tworzenie Radia 357, nie zapomina o ludziach z biednego afrykańskiego kraju, którzy żyją na skraju katastrofy humanitarnej. Wraz z Basią Rajkowską - dyrektor Krajowego Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce - prowadzą program dożywiania dla 999 dzieci w Zimbabwe. Poznajcie historię ich spotkania i dowiedzcie się więcej o miejscu, które - choć biedne - nosi w sobie prawdę i piękno!
Tomek Michniewicz i Basia Rajkowska poznali się całkiem niedawno, podczas jednej z wypraw Tomka do Zimbabwe w Afryce. To dzięki temu spotkaniu powstał program dożywiania dzieci koordynowany przez SOS Wioski Dziecięce. Jak mówią Basia i Tomek, dożywianie 999 dzieci w tak biednym i doświadczonym złem kraju, jest jak ratowanie jednej rozgwiazdy spośród milionów wyrzuconych na brzeg, ale - jak mówi Tomek Michniewicz - "jeśli nie możemy nic robić, lepiej zrobić cokolwiek"! Aleksandra Nagel - Kobieta.pl: Wyruszyliście do Zimbabwe. Ty – doświadczony podróżnik, Basia – na początku tej afrykańskiej przygody. Jak zaczęła się Wasza wspólna podróż? Tomek Michniewicz: Dla Basi to była pierwsza tego typu wyprawa, ale dla mnie to było jak powrót do domu. Może zacznijmy od scenografii. Zimbabwe - kraj, w którym najpewniej dojdzie do katastrofy humanitarnej. W ciągu 2-4 lat oczy całego świata zwrócą się w stronę Zimbabwe, czyli dawnej Rodezji Południowej, kraj rządzony przez wojskowy reżim, który od 1980 roku rozkradł wszystko, co mógł rozkraść. Jest taka wschodnia prowincja, która była nazywana spichlerzem Afryki. Była tam produkowana żywność dla całego Zimbabwe i innych krajów. Dziś, gdy przejeżdżasz prze te tereny, widzisz ugór, pustkę. Wszystko zostało zniszczone i rozkradzione. W Zimbabwe bezrobocie jest na poziomie 95 proc. Masz szczęście, jeśli pracujesz i możesz zarabiać - około 80 dolarów miesięcznie. Mówimy raczej o przeżywaniu niż o życiu według standardów naszego świata. Basia, która czytała moje książki, szukała dla SOS nowego kierunku. Zapisała się na moją wyprawę do Zimbabwe, ale ja nie wiedziałem, że to ona. Przeczytaj też: Dziewczynki w Somalii są najbardziej narażone na skutki kryzysu humanitarnego Niewidzialne rany bolą najbardziej Nie lubią, nie akceptują, nienawidzą siebie = przerażające badania na temat polskich dzieci Wyprawy do Afryki: "Co to za facet ten Michniewicz?" Jak wyglądają takie wyprawy? Przed pandemią organizowałem je 2 razy w roku. Zabierałem tam ludzi, którzy z wyprawami reporterskimi czy wyczynowymi nie mają nic wspólnego. Wyprawa trwa około tygodnia. Podglądamy zwierzęta w ich naturalnym środowisku, maszerujemy przez busz, śpimy pod gwiazdami, między florą i fauną. Basia byłą jedną z uczestniczek. Chyba chciała mnie sprawdzić – „Co to jest za facet, ten Michniewicz?”. Ujawniła się dopiero pod koniec wycieczki. Powiedziała, że jest dyrektorem krajowym Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce, a mi para poszła uszami! To była dla mnie gwiazdka, która przyszła pół roku wcześniej! Szefowa gigantycznej międzynarodowej organizacji chce pomóc ludziom w Zimbabwe, na które nałożone są embarga międzybankowe i nie można nawet wysłać im pieniędzy. Embarga są zresztą na wwóz wszystkiego – leków, tekstyliów, butów, elektroniki, wszystkiego. A ona chce pomóc! Basia, dlaczego nie chciałaś się ujawnić podczas wyprawy? Rzeczywiście sprawdzałaś Tomka? Basia Rajkowska: Pojechałam tam prywatnie, chciałam pobyć i poczuć to miejsce – obiektywnie. W Afryce jestem zakochana od dziecka i zakochałam się w książkach Tomka Michniewicza. Czytając jego książki - „Gorączkę”, „Świat równoległy” i „Chrobot”, bez pamięci zafascynowali mnie bohaterowie z Imire, zwłaszcza Reilly Travers i jego mama Judy. Postanowiłam, że koniecznie muszę tam pojechać i ich poznać. Oczywiście przywilej pracy w SOS Wioski Dziecięce nie jest bez znaczenia. Jakiś czas temu organizacja uchwaliła nową strategię, w której ważnym elementem jest rozwój i pomoc na terenach Afryki. Pomyślałam, że dobrze byłoby odwiedzić to fascynujące, a jednocześnie tak trudne miejsce i poznać ludzi, którzy tak o nie walczą. Nie ukrywam, że miałam też taki plan, że gdyby się udało, to może Tomek Michniewicz zostałby naszym ambasadorem i pośrednikiem, bo zna tych ludzi i to miejsce jak mało kto! Jak zareagowałeś Tomek na wiadomość, że Basia z Twojej wyprawy, to „ta Basia”? Ludzie, których przywożę do Zimbabwe bardzo często są zauroczeni tym miejscem, widzą biedę tych ludzi i obiecują pomoc, ale zwykle kończy się na deklaracjach. Po powrocie do Polski szybko zapominają. Względem deklaracji zawsze więc jestem trochę sceptyczny, ale przekonałem się, że Basia Rajkowska mówi poważnie. Wróciła do kraju i zaczęła działać. Pewnie cieszyłeś się jak dziecko? Zimbabwe to jest kraj tak zniszczony, tak rozkradziony, o tak nieszczęśliwej historii… I znikąd pomocy. Do tego twardy reżim wojskowy, który robi, co chce, lata prywatnymi samolotami do swoich kopalni diamentów, a pod trasą tego przelotu żyje parę milionów ludzi, którzy nie mają czego do gara włożyć. Mają na przykład pięcioro dzieci a stać ich na edukację jednego. Jak się nie cieszyć, gdy ktoś chce pomóc? Z drugiej strony, w projektach pomocowych jest tak, że raczej to nie ty wybierasz projekt, tylko projekt wybiera ciebie. Ja miałem to „nieszczęście”, że mnie akurat wybrało Zimbabwe, gdzie się leci długo, kosztownie i nie jest to szczególnie wygodne miejsce do pracy. Gdyby to była Lubelszczyzna, byłoby dużo łatwiej, niemniej jednak tak się poskładało i tak już zostaje. (śmiech) Ciekawe, podróżnik, który nie lubi podróży samolotem… Już się przyzwyczaiłem, ale jeśli masz dwa metry wzrostu, każdy długi lot jest koszmarem. Gdy zabieram grupę, już na lotnisku im mówię: „Widzicie, ile mam wzrostu, więc zrozumcie, ale będę gburem aż do lądowania w Harare”. Co zapamiętałaś Basiu najbardziej z wyprawy do Zimbabwe. Rozumiem, że nie naburmuszonego Tomka Michniewicza? Zapach piachu, rozgrzanej pustyni, ale też pożarów, które niestety często nawiedzają Zimbabwe. Przed oczami wciąż mam te ściany dymu na horyzoncie. Zimbabwe to miejsce, w które albo człowiek wpada, albo nie ma go tam wcale. Ja przepadłam – ta przestrzeń, ci ludzie, ten świat – totalnie mnie zauroczył. Tomku co się dzieje z klasycznym europejskim turystą, który wysiada z samolotu w Zimbabwe? Jest szok? Turystyka to teatr wyobraźni. Cały ten przemysł karmi się sprzedawaniem wyobrażeń i marzeń. To, jak odbierzesz dane miejsce, w dużej mierze zależy od przewodnika czy firmy, z którą tam lecisz. Albo pokaże ci fasadę przygotowaną pod turystów - żyrafki, bawołki, słonika, albo pokaże ci prawdę. Ja iluzją się nie zajmuję. Na moich wyprawach możesz zobaczyć i tego bawołka, i słonika, ale też pojedziesz do wioski, w której bieda aż piszczy. Poznasz tam na przykład matkę, którą zostawił facet z szóstką dzieci i musi je wykarmić, a ma jedne plecy i jedno poletko kukurydziane za domem. Na moich wyjazdach nie traktujemy ludzi jak obiektów do oglądania, tylko z nimi przebywamy, poznajemy. Szacunek i nieuprzedmiatawianie są dla mnie bardzo ważnymi wartościami. Gdy jedziesz do Afryki, by zobaczyć fasadę, raczej nie jesteś zaskoczony. Wyobrażenia pokrywają się z „rzeczywistością” 1 do 1. Na moich wyprawach jednak ludzie reagują różnie. Czasami są mocno zszokowani. Mówią, że nie za to zapłacili. Miało byś fajnie, miały być super wakacje, a jest… życie. Jeśli pytasz o to, czy ja przeżyłem szok, gdy pierwszy raz trafiłem do Zimbabawe, to raczej nie. To była moja trzymiesięczna wyprawa przez Afrykę. Wiele miejsc wcześniej wyglądało podobnie, tam granice krajów są bardzo umowne. Starałem się też nie projektować w głowie sobie żadnych oczekiwań. Nie jechałem po to, by jeść rękami z liścia bananowca, ale zobaczyć, jak tam naprawdę jest. Basia Rajkowska podczas podróży do Zimabwe I pokazałeś Basi, jak naprawdę jest w Zimbabwe. W którym momencie Basiu zdecydowałaś, że to jest właśnie miejsce, któremu warto pomóc? Taka akcja to nie jest w końcu przekazanie komuś 10 zł na ulicy, ale skomplikowany proces! Musisz być pewna, że to ma sens! Z pomaganiem jest taki problem, że ma ono pomóc, a nie skrzywdzić. Jeżeli więc zaczynamy myśleć o pomaganiu, to musimy mieć długofalowy plan i wizję, co chcemy osiągnąć. To nie może być jednorazowe. Przekonałam się do Zimbabwe po zobaczeniu kilku miejsc. Poznałam Candice i Raillyego, których znałam już z książki. Zobaczyłam świetlicę, w której uczą dzieci – kilka książek w języku angielskim, kilka komputerów, kilka skamielin, mapa – bezpieczne miejsce do nauki. Taką drugą chwilą był moment, gdy jechaliśmy przez rezerwat. Dzieci szły do szkoły w mundurkach kilka kilometrów, czasem nawet więcej niż 5. Był ranek, a już było gorąco. Wracamy po całym dniu i znów widzimy te dzieci. Idą, tylko w drugą stronę. W mojej głowie zaczęła pracować maszynka – co można zrobić, jak pomóc, kogo prosić o wsparcie. Szybko okazało się, że na pytanie: „co jest potrzebne?”, w Zimbabwe jest tylko jedna odpowiedź: „wszystko”. Są susze, w studniach nie ma wody. Dziewczynki i kobiety wędrują pół dnia, by napełnić wodą mały baniak. Najważniejsze jest przeżycie. Nie ma mowy o jakimś rozwoju, edukacji dzieci. Gdy tylko dostałam zgodę od Zarządu Stowarzyszenia, zaczęłam działać. Tomek dał nam swoje kontakty do osób, które działają na miejscu. Zapytaliśmy, co możemy zrobić i otrzymaliśmy krótką odpowiedź: „Nakarmcie te dzieciaki”. Zobacz także: Sprzedali wszystko, co mieli i zamieszkali w starym autobusie Joanna Pajkowska: "Każdy sztorm kiedyś się kończy" Sudan wprowadza zmiany w prawie. Koniec z okaleczaniem kobiet Nakarmić Afrykę, czyli 70 groszy na posiłek dla głodnego dziecka kontra kawa za 16 zł Czy, widząc jak wiele tam potrzeba, nie mieliście poczucia „syzyfowej pracy”? Co zrobić, by widząc głód, biedę, problemy polityczne, śmierć, nie poddać się i walczyć? Tomek: Jest taka suficka przypowieść, która towarzyszy mi od bardzo dawna: facet stoi na plaży na wyspie i wrzuca do wody rozgwiazdy, które morze wyrzuciło na brzeg. Ratuje im życie, bo inaczej uschłyby na słońcu. Wrzuca jedną, drugą, trzecią, czwartą. Podchodzi do niego mężczyzna i pyta: „po co pan to robi, przecież na tej plaży takich rozgwiazd jest 5 tysięcy a tych plaż tutaj jest 20, a takich wysp jak ta jest 100 tys. Przecież wszystkich Pan nie uratuje?”. Facet odpowiada: „ale tę, którą mam w dłoni uratuję”. I ja wychodzę właśnie z tego założenia - jeśli nie mamy nie robić nic, lepiej zrobić cokolwiek. Mam to szczęście, że jestem osobą publiczną, że pracuję w mediach, mam zasięgi, wydaję książki, prowadzę programy w telewizji, radiu i mogę uratować więcej niż jedną rozgwiazdę. Projekt dla Imire z Zimbabwe prowadzę od 10 lat, ale kiedy wchodzi taki partner jak SOS Wioski Dziecięce, masz wrażenie, że awansujesz o ligę w górę. Nie zdajemy sobie sprawy, jak bardzo inną wartość mają pieniądze w Zimbabwe. Tam posiłek dla dziecka kosztuje 70 groszy. My w Polsce potrafimy wydać 16 złotych na kawę. Często ten posiłek za 70 groszy to jedyny posiłek, jaki ten dzieciak je w ciągu dnia. To nie jest tak, że jedzą pięć razy dziennie i śledzą bilans kaloryczny - tyle węglowodanów, tyle białeczka, tyle tłuszczu. To jest nasz świat. Tam jesz raz dziennie – kukurydzianą polentę o piątej rano, i to wszystko. Następny posiłek zjesz jutro o tej samej porze. Obecnie karmimy 999 dzieci. To już nie jest jedna rozgwiazda, to całe morze rozgwiazd. Basia: Wychodzimy z założenia, że jeśli dzieci będą najedzone, to pójdą do szkoły. Będą miały siłę, by się uczyć. Jeśli jedzą raz dziennie, potem zasuwają kilka kilometrów do szkoły, potem siedzą w szkole i wracają tą samą drogą, to jak mają się rozwijać? One nie mają siły iść, a co dopiero się uczyć s. Często po szkole idą jeszcze w pole, by mieć kukurydzianą papkę na śniadanie. Zimbabwe - pracownicy zakładu pogrzebowego chowają ofiary COVID-19. W Zimbabwe odnotowano wzrost zgonów Covid-19 w ciągu ostatnich kilku tygodni / Getty Images Koronawirus w Afryce Jak koronawirus wpłynął na to, co dzieje się w Zimbabwe? Tomek: W Zimbabwe co pół roku jest gorzej. Za każdym razem myślisz, że już gorzej być nie może, a potem jednak jest. Trzy lata temu gotówka zniknęła z obiegu, nie ma w ogóle pieniędzy. To są rzeczy, które nam nie mieszczą się w głowie. Miałaś kiedyś konto, a na tym koncie uzbierane przez 20 lat 300 dolarów amerykańskich, i nagle rząd zmienił znaczek z USD na jakiegoś innego dolara i nie wiesz, co to jest. Zniknęły wszystkie twoje pieniądze. Koronawirus to kolejna „niespodzianka”. Co prawda dostęp do informacji jest bardzo utrudniony i dlatego trudno to oceniać, ale moi przyjaciele, z którymi mam regularny kontakt, mówią, że te 5 proc. ludności, które miało szczęście z pracą, już go nie mają. Wszystkie kraje Afryki Subsaharyjskiej poszły śladami Europy i wprowadziły lockdown, a co za tym idzie, zwiększyło się bezrobocie. Do Zimbabwe tuż po wybuchu pandemii wróciło 100 tys. ludzi z migracji. Testy zrobiono może 15 z nich. Nie wygląda to zbyt ciekawie, a przecież nie było ciekawie już wcześniej. Skąd czerpiecie energię, by pomagać mimo wszystko? Basia: Bo widzimy zmiany! Z tej zmiany czerpiemy energię. Dostajemy raporty ze zdjęciami uśmiechniętych dzieciaków i ich rodzin. Koronawirus spowodował, że zamknięto szkoły, w których dzieci dostawały nasze posiłki, więc znaleźliśmy inny sposób. Zrobiliśmy szkolenie dla rodziców, jak przygotowywać nasze posiłki. W tej chwili Zimbabwe jest na drugim miejscu potrzeb humanitarnych. To jest kraj, który bez pomocy humanitarnej nie przetrwa. Cieszą nas nawet małe zmiany na lepsze. Ten nasz tysiąc dzieciaków, a dokładnie nasze999, z nadzieją na jeszcze więcej rozgwiazd. Planujemy wybudować studnię w Imire. Zobacz też: To jeden z najbardziej ekologicznych krajów na świecie. Jak Finowie dbają o przyrodę? Afryka a kobiety. Ciężarna idzie 15 km pieszo do porodu Nie byłabym sobą, gdybym nie zapytała o sytuację kobiet. Czy hasło „prawa kobiet” w ogóle w Zimbabwe jakiekolwiek znaczenie? Tomek: Nie. Opowiem o Imire. To spory teren, który jest rezerwatem dzikiej przyrody, ale też w pewnym sensie reguluje tkankę społeczną. Wiele organizacji działa właśnie w Imire. Jest tam m.in. klinika porodowa. Jej budowa trwała sześć lat. Jak wchodzisz do środka, to ręce ci opadają. Wygląda to jak barak z dziurawym dachem, a nie klinika porodowa, a to i tak jest wysoki standard. Wcześniej, kobieta w pierwszej fazie porodu szła 15 km z workiem na plecach, z rzeczami, które będą jej potrzebne na porodówce, rodziła, po czym łapała becik z dzieckiem i tego samego dnia wracała te 15 km. Nie miała gdzie spać, nie miała czego jeść, nie miała czego pić. Więc jeśli pytasz o prawa kobiet, to owszem - masz prawo do butów na nogach podczas marszu 15 km i wiadra podczas porodu. To jest twoje prawo. Basia: Ta klinika to kolejny temat dla SOS Wioski Dziecięce. Klinika potrzebuje nowego ujęcia wody, paneli słonecznych, prądu. Jedna z pielęgniarek po spotkaniu z nami zapytała mnie tylko o jedno: „Czy wrócisz?”. Obiecuję, że wrócę. Skoro mowa o kobietach, Tomku czy na twoich wyprawach jest ich coraz więcej? Tomek: Moje wyprawy w większości składają się z kobiet! (śmiech) Choć ostatecznie w przypadku moich wypraw płeć nie ma żadnego znaczenia. Mogę wymienić Ci co najmniej 10 kobiet, które robią trudniejsze rzeczy w terenie niż ja, i ja je podziwiam. Kobiety są niesamowite! Ostatnio moja koleżanka Justyna Soja, która trenuje kulturystykę, pokazała mi obciążenia z jakimi pracuje. Nie byłbym w stanie tego podnieść z ziemi. Wracając do wypraw i projektów podróżniczych, które prowadzę od 15 lat. Z moich doświadczeń wynika, że kobiety zdecydowanie lepiej znoszą niesprzyjające okoliczności – busz, dżunglę, pustynię, sytuacje wymagające szybkiej reakcji, zmienianie planów w locie itp. Być może to tylko uogólnienie, ale moim zdaniem kobiety pozbawione są takiego prymitywnego elementu rywalizacji, który mężczyznom jest wtłaczany do głowy od dziecka. „Co? Ja nie dam rady? Dam radę!”. Wyścig na testosteron. Taki facet będzie szedł w tej dżungli, aż padnie na pysk. Zamiast powiedzieć, że czuje się źle i kręci mu się w głowie. Czyli kobiety znają swoje granice i sygnalizują, gdy coś jest nie tak. Nie boją się porażki? Ja od samego początku wyprawy powtarzam moim uczestnikom, że w dżungli nie ma bohaterów. W górach to samo - możesz być komandosem a choroba wysokościowa i tak cię zje, albo się odwodnisz i padniesz. W dżungli, gdy jesteś w grupie, nie chodzi o to, by pokazać, jaki jesteś twardy, ale o to, by nie narobić kłopotów całej reszcie. W tym aspekcie kobietom jest łatwiej przyznać się, że nie dają rady. Zauważają też innych wokół siebie i potrafią przyjść i powiedzieć: „Tomek zwolnij, bo Asia na końcu nam puchnie”. Dbają o całą grupę. Moja wyprawa to nie kadr z filmu Rambo. Tu nie musisz z nożem w zębach czołgać się przez węże. Wielu facetów właśnie po to przyjeżdża. Potem, gdy zajeżdżamy do jakiejś wioski, siedzą w samochodach, palą papierosy i się nudzą. Kobiety idą do ludzi. Są ciekawe tego świata. Basia: Imire stoi kobietami. Na ich czele stoi Judy i jej synowa Candice. To kobiety pełne energii, które mobilizują wszystkich wokół. To, co mnie zaskoczyło, to fakt, że mieszkanki Zimbabwe są zawsze uśmiechnięte, mimo tak wielu trudności i walki o życie na co dzień. Radosne, piękne, kolorowe! Tomek: Właśnie za tym najbardziej tęsknię! To ludzie, którzy żyją pełnią życia. Całym sobą są oddani idei, jaką jest ochrona dzikiej przyrody i poprawa życia ludzi – porodówka, klinika, szkoły, nowa pompa do wody, projekt pszczelarski, warsztaty – czego oni nie wymyślą. I wszystko robią z niczego. Zimbabwe i zapach nagrzanego piekarnika A czym dla Ciebie Tomku pachnie Zimbabwe? Buszem. To bardzo charakterystyczny zapach, nie przypomina niczego, co znałem wcześniej. To zapach w pół drogi między pustynią a dżunglą. Pachnie kurzem, słońcem, eukaliptusami, kwiatami, zwierzętami – wszystkim na raz. Ten zapach niesie wiatr, który sam w sobie jest ciekawym doświadczeniem. Kiedy zrywa się północno-wschodni wiatr, to tak jakby ktoś otworzył ci przed oczami nagrzany piekarnik. W tym wietrze jest ten zapach buszu. Do tego widoki. W Afryce jest dużo rzadsze powietrze i wydaje Ci się, że widzisz dużo dalej. Jak jest bezchmurne niebo, nie ma pełni księżyca i wychodzą wszystkie gwiazdy masz wrażenie, że możesz je zdejmować z nieba. Jesteś na końcu świata, wokół pustka, a ty możesz zdejmować sobie gwiazdki z nieba i pakować na pamiątkę do kieszeni. Tego doświadczenia nie jesteś w stanie oddać na żadnym zdjęciu. Zdarzało mi się siedzieć całą noc do świtu, bo nie byłem w stanie odmówić sobie tej przyjemności. Siedziałem jak głupi i patrzyłem na te gwiazdy, bo nie umiałem inaczej. Brzmi jak bajka, a przecież to takie trudne miejsce… Wiesz, myślę sobie, że twoja wyprawa przydałaby się niejednej korporacji. Tak, zamiast szkolenia dla wysoko postawionych menadżerów. Co dla Ciebie było najtrudniejsze w podróży po Afryce? Cóż, jest taka pula doświadczeń, o której podróżnicy nie lubią mówić publicznie. Wolą być jak Indiana Jones – zarośnięty, twardy, brudny i śmierdzący bohater. Jednak pod twardą skorupą jest mnóstwo strachu. Też często ogromne poczucie samotności i bezradności. To było dla mnie najtrudniejsze, o wiele trudniejsze niż treki, rafting, czy inne sporty ekstremalne. Jesteś w Zimbabwe i na twoich oczach dzieje się ludziom straszna krzywda, jesteś bezradny i nic nie możesz zrobić – to jest najgorsze. Gdybyś nawet rozdał tam wszystkie swoje pieniądze, co do dolara, nic to nie zmieni. Czujesz się jak ten facet na plaży pełnej usychających rozgwiazd. A jednak z Basią te rozgwiazdy podnosicie i wrzucacie do morza… Tak, im więcej takich ludzi, jak Basia, tym większa nadzieja. To życzę wam byście ją mieli zawsze i by tych uratowanych rozgwiazd było jak najwięcej! A kto wie, może uda się kiedyś złapać i tę gwiazdkę z nieba! Basia: Dziękujemy! Dowiedz się więcej o projekcie SOS Wioski Dziecięce dla Zimbabwe
Jeśli chcesz zobaczyć Afrykę, dotknąć jej i posmakować, a na ten kontynent możesz pojechać tylko raz, koniecznie wybierz Zanzibar. Ta wyspa – jak soczewka – skupia wszystko, co na Czarnym Lądzie najpiękniejsze: bajkowe plaże, niezwykła przyroda, piękni ludzie. I poczucie, że tu wszechświat jest przyjazny i bliski.
Karibu Zanzibar! – witamy na Zanzibarze – miejscowy urzędnik uśmiecha się od ucha do ucha, z namaszczeniem wbijając do paszportu pieczęć. Chociaż wschodnioafrykański archipelag Zanzibar to terytorium Tanzanii, ma zagwarantowaną autonomię: własny parlament, rząd, prezydenta, konieczne są też odrębne formalności wizowe. Przed chwilą dotarłam tu boeingiem 787, słynnym dreamlinerem: komfortowo, nowocześnie i prosto do celu, bez międzylądowania i przesiadki. Dzięki temu podróż trwała kilka godzin krócej. Zgodnie z tym, co mówił kapitan, w dreamlinerach ciśnienie nie spada tak bardzo, a wilgotność jest wyższa niż w innych typach samolotów. Mimo to po wyjściu na płytę lotniska ledwo udaje mi się zaczerpnąć tchu. Zwrotnikowe powietrze owija mnie jak mokre prześcieradło. Gęste od upału i pełne zapachów rozgrzanego drewna, nieokreślonej słodyczy, stoi bez ruchu. Rozglądam się – nikt się nie spieszy, nie denerwuje. Jest przedpołudnie, ale wygląda, jakby trwała sjesta. Życie toczy się leniwie. Jestem więc w Afryce. Pochwała różnorodności Prowadząca z lotniska droga Nyerere po kilku kilometrach skręca ostro w prawo i zmienia się w portowe nabrzeże. Czas tu się zatrzymał – od setek lat nic się nie zmieniło: ani pył unoszący się na żwirowych ulicach, ani budynki, ani ludzie. Okolice portu to wielkie targowisko. Jeszcze sto lat temu handlowano na nim niewolnikami, dziś rozłożyły się stragany pełne ryb i owoców. W workach, beczkach i słojach – setki przypraw, bo wyspa to ich ojczyzna. Na tle śpiewnego gwaru w suahili słychać pokrzykiwania handlarzy w kilku językach świata: – Przyjacielu! Wejdź do mojego sklepu! Mam coś specjalnego! Zobacz! W tłumie dominują kobiety. Nie wiem, czy więcej jest muzułmanek w długich czarnych hidżabach, czy kobiet owiniętych w tradycyjny afrykański strój o tysiącu wzorów i kolorów. Kanga służy nie tylko za okrycie – jak w nosidle wiele kobiet trzyma w nich niemowlęta. Starsze dzieci drepcą na bosaka, uczepione matczynych spódnic. 99 proc. mieszkańców Zanzibaru to wyznawcy Proroka, ale trudno to odgadnąć. Powściągliwość islamu miesza się z przepychem Orientu i hinduską duchowością. Różnorodność jest charakterystyczna dla tej wyspy, która przez wieki wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk, krzyżowały się tu szlaki handlowe, wpływy perskie, arabskie, hinduskie, portugalskie i brytyjskie. Pamiątką po tych ostatnich jest lewostronny ruch uliczny. Pod wieczór nabrzeże znów się zaludnia. Teraz pojawiają się głównie mężczyźni. Nad brzegiem oceanu rozstawiają stoliki, grille, kładą na nich steki z rekina, tuńczyka, ośmiornice, kraby, krewetki. Do tego placki i pieczone banany. Większość potraw rozpoznać można po zapachu, bo widać niewiele. Wszystko spowija bowiem gęsty dym, a płomienie naftowych lamp nie są w stanie rozproszyć zapadającego zmroku. Karmazynowy odpływ – Hakuna matata. Spokojnie, spokojnie – mówi stary rybak, gdy odrobinę zniecierpliwiona pytam o planowaną godzinę wypłynięcia. Zgodnie z umową miał zabrać mnie i dwójkę innych turystów na rejs w morze. Cóż, zapomniałam, że czas tu płynie inaczej. Jestem w Pwani Mchangan, wiosce znanej z wyrobu łodzi dhaw, które od stuleci kursowały między Zanzibarem a krajami arabskimi. Tutaj je się wyrabia, a tajniki budowy przekazuje z pokolenia na pokolenie. Mija kolejna godzina. Obserwuję idące plażą kolorowo ubrane kobiety. Są jak rajskie ptaki. Na głowach niosą kije do uprawy alg lub kosze z wodorostami, które zebrały, brodząc przy brzegu. Potem starannie je rozkładają do wysuszenia. Piasek jest lśniąco biały, spokojna woda Oceanu Indyjskiego ma kolor szmaragdów. Większość turystów przybywa na Zanzibar właśnie dla cudownych plaż, zatoczek z miękkim piaskiem, dla boskiego morza i jego skarbów: oszałamiającej flory i fauny, raf oraz wraków. Jest tu wszystko, czego pragnąć może dusza nurka – doświadczonego, ale i stawiającego pierwsze kroki w podwodnym świecie. Wreszcie się doczekałam. Łódka z bliska wydaje się łupiną. Kapitan i jego pomocnik stawiają żagiel. Nabieramy prędkości. Przyglądam się z obawą takielunkowi, ale wprawne ręce żeglarzy radzą sobie doskonale z wiatrem. Po dwóch godzinach żeglowania woda się cofa i łódź osiada na mieliźnie. Odpływ. O to więc chodziło naszym marynarzom! Nie pozostaje mi nic innego, tylko spacer do brzegu w wodzie po kostki. Pod naszymi stopami ocean odkrywa swoje tajemnice: setki uwięzionych na płyciźnie ośmiornic, rozgwiazdy, ryby o zadziwiających kształtach i barwach – jaskrawożółte, czerwone. Słońce zachodzi, malując horyzont. Na tle karmazynowego nieba ocean srebrzy się jak tafla rozlanej rtęci. Gdy docieramy na plażę, błyskawicznie zapada noc i zapala się Krzyż Południa. Afrykańskie niebo jest inne niż to, które codziennie widzę nad swoim domem: wydaje się ogromne, bardzo bliskie, gwiazdy można zbierać jak winogrona. Mam wrażenie, że nieskończoność wszechświata jest tu na dotknięcie ręki. Plaża opustoszała, tylko gdzieś z oddali dobiegają dźwięki reggae. Trafiam do czegoś, co przypomina restaurację. Proszę o menu. Właściciel macha ręką. Bez względu na to, co zamówię, i tak dostanę rybę w sosie kokosowym, z dodatkiem ryżu i manioku. Pycha. Kamienny labirynt – Hajja ’ala’s-salat. Idźcie na modlitwę – nad ranem ze snu wyrywa mnie śpiew muezina nawołujący wiernych. W pierwszych tańczących na dachach promieniach słońca budzi się miasto. Słychać już krzyki dzieci biegnących do szkoły. Stone Town, Kamienne Miasto, najstarsza część stolicy Zanzibaru, to labirynt uliczek. Wybieram jedną. Zakręt, kolejny, schody i uliczka niespodziewanie kończy się ścianą. Inna wygląda, jakby miała prowadzić w zatęchłe podwórko, a wiedzie do XIX-wiecznego pałacyku. Ulice są wąskie, chcąc więc kogoś minąć, ocieram się o mury domów, odkrywając kolejne warstwy tynków. Tych domów nigdy nikt nie remontował, mimo to zachwycają misternymi detalami, balkonami z balustradami jak z koronki. I drzwiami. Zgodnie z tutejszą tradycją to od drzwi zaczynano budowę domu, one bowiem świadczyły o zamożności właściciela. I świadczą do dziś. Jeżeli nawet budowla jest już w ruinie majestatyczna, rzeźbiona brama wciąż jej strzeże. Plątanina chodników doprowadza mnie do jednej z miejscowych atrakcji: domu z tablicą, która upamiętnia Freddiego Mercury’ego. Legendarny lider brytyjskiego zespołu Queen tutaj się urodził i dorastał w rytmach reggae i tradycyjnej muzyki w stylu taarab, charakterystycznej dla Zanzibaru. Taatab, w języku suahili taarab, znaczy poruszenie: poruszenie ciała, serca i duszy. Afryka słodko-gorzka Ka ni nini? Wiesz, co to jest? – pyta mnie ciemnoskóry, roześmiany przewodnik. Wciąż pokazuje inną roślinę. Odcina z krzaka liść, korę albo owoc i daje do powąchania lub spróbowania. Goździki, cynamon, kardamon, kawa, ostre papryczki – od zapachów i smaków kręci mi się w głowie. Pokazuje owoc przypominający morelę, mówi, że pestka to gałka muszkatołowa. Pomarszczone worki zwisające z drzew są owocami kakaowca. I pieprz – pnącza oplatające drzewa wiją się jak dzikie wino. Spice tour – wyprawa na plantację przypraw – to obowiązkowy punkt wizyty na wyspie. Do przewodnika dołącza inny młody człowiek – kokosowy chłopiec. Śpiewając, wdrapuje się na samą koronę kilkunastometrowej palmy i wykonuje figury akrobatyczne. Wreszcie zrywa kokosy. Gdy już znajdą się na ziemi, są natychmiast otwierane. Piję mleko z jednego z nich jak z misy. Wykrojony świeży miąższ rozpływa się w ustach. Nigdy nie jad- łam czegoś równie dobrego. Zanim opuszczę Zanzibar, zagłębiam się w jego wnętrze. Z dala od wybrzeża, na południu wyspy, jest Park Narodowy Jozani Chwaka. To las namorzynowy, taki, jaki kiedyś porastał całą powierzchnię wyspy. Tworzy gęstwinę, w której poruszać się można tylko po drewnianych pomostach. W zielonej głuszy rozbrzmiewa pokrzykiwanie małp, śpiew tysięcy ptaków i brzęczenie miliona owadów. Na pamiątkę do Polski zabieram wianek z goździków. Pachnie słodko i korzennie, ale nie tylko goździkami. Dla mnie ma aromat Zanzibaru, wszystkiego, co najpiękniejsze w Afryce. Wieszam go na ścianie koło zegara. Żeby zatrzymać czas. Informacje praktyczne Klimat podrównikowy: gorący, bardzo wilgotny. Temperatura powietrza czę-sto przekracza 30°C, a wody nie spada poniżej 25°C. Kiedy jechać? Od listopada do marca temperatury są trochę niższe, jednocześnie jest sucho. Jak tam dotrzeć? Z biurem podróży Itaka dolecieć można dreamlinerem. Podróż trwa krócej, jest o wiele bardziej komfortowa. Warto wiedzieć Religią na wyspie jest konserwatywny islam. Zanzibarczycy są życzliwi, ale trzeba pamiętać o poszanowaniu ich kultury i uczuć religijnych (nosić ubrania zakrywające ramiona).
Autentyczność w świecie podróbek. Niepowtarzalność tam, gdzie króluje sztanca. Atmosfera tradycyjnego bazaru z jego oryginalną ofertą, zamiast anonimowości hipermarketu. Gorące serce świata z wielością faktur, kolorów, zapachów i smaków charakterystycznych dla odmiennych ludzkich kultur. Oto, czym ma być serwis EtnoBazar.pl. Miejscem dla ludzi, którzy kochają różnorodność.
Platforma sprzedażowa Etnobazar.pl, skupia wielu sprzedawców w jednym miejscu. Użytkownikowi pozwala w łatwy sposób wybierać spośród tysięcy przedmiotów, pochodzących zarówno z najodleglejszych zakątków świata, jak i stworzonych przez polskich rękodzielników. Na dzień dzisiejszy EtnoBazar.pl oferuje przedmioty w kilkudziesięciu kategoriach: od szeroko pojętego wyposażenia wnętrz, przez modę i biżuterię, zapachy i aromaty, aż po antyki. W zamyśle właścicieli miały to być rzeczy etniczne, rękodzieło z całego świata, jednak formuła serwisu nie wprowadza nadmiernych ograniczeń dotyczących asortymentu. Ważne, by były to rzeczy „z duszą‘‘. „Etno” oznacza dla nas autentyczność, twórczość dbającą o zachowanie tradycji i kultury mieszkańców ziem, z których się wywodzi. Afrykańską, amerykańską, azjatycką oraz europejską. Cenimy bowiem nie tylko to, co pochodzi z daleka, lecz także to, co nam bliskie: polską sztukę inspirowaną folklorem, meble i dodatki w stylu włoskiej Toskanii, smaki i zapachy francuskiej Prowansji, przedmioty powstałe w duchu rustykalnej Brytanii - mówi Justyna Wydra, specjalista ds. promocji portalu. Wydzieloną częścią serwisu dział EtnoSpa.pl z naturalnymi i orientalnymi kosmetykami. Największą popularnością cieszą się olejki, na czele z niezwykle popularnym olejem arganowym, naturalne mydła - marsylskie, mydła z czarnuszki, mydła z Aleppo (Syria), arabskie perfumy, kosmetyki ajurwedyjskie (sprowadzane z Indii), naturalne glinki, maseczki, odżywki do włosów i wiele innych, bardzo ciekawych produktów. Naszym hitem są kremy arganowe i mydła marsylskie – wymienia Justyna Wydra. W fazie projektu jest także dział poświęcony kuchniom świata oraz żywności ekologicznej. Już niebawem w serwisie pojawią się kolejne funkcjonalności jak: możliwość negocjowania ceny towaru, moduł ułatwiający wybór elementów wyposażenia wnętrz oraz Twój stylista – graficzna wyszukiwarka części garderoby i dodatków odzieżowych. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej. Zapraszamy na EtnoBazar.pl
Wspomnienia z Afryki: ogromne przestrzenie sawanny, gorąca ziemia i słońce, które na czerwono barwi horyzont. Ciepła woda oceanu i rozkoszne lenistwo na plażach z białym piaskiem. I zwierzęta znane z zoo. Ale wyprawa do Kenii może być czymś jeszcze: lekcją pokory wobec świata dzikiej przyrody i prostą lekcją szczęścia w masajskiej wiosce.
Najbardziej lubię podróżować nocą. O świcie budzę się w innym świecie, a noc i tysiące kilometrów dzielą mnie od codzienności i problemów, które zostawiam daleko w Polsce. Zanim przebudzę się w hotelu w sercu Afryki, spędzam 5 godzin w pociągu z Gorzowa Wielkopolskiego do Warszawy, 11 godzin w samolocie do Mombasy i jeszcze kilkanaście minut na promie. Dwa niewielkie statki: czerwony i zielony, kursują na zmianę, wożąc setki pojazdów i tysiące ludzi – tylko w ten sposób można wydostać się z miasta na południe kraju. Na pokład wjeżdżają auta, wlewa się tłum: kobiety z dziećmi w kangach, z koszami na głowach, mężczyźni w barwnych koszulach, setki twarzy. Chusty, parasolki, naręcza owoców i gwar, od którego kręci się w głowie. Jestem tak zmęczona, że na promie zasypiam. Jeszcze tylko uświadamiam sobie, że płynę promem czerwonym, tym samym, na którym Carolla, bohaterka „Białej Masajki”, spotkała Masaja Lemaliana. Dla tego człowieka w jednej chwili rzuciła europejskie życie. Poniekąd to właśnie przez nią jestem właśnie tu. Zaczarowana jej opowieścią, obrazami Afryki, przestrzenią i słońcem postanowiłam wyruszyć do Kenii, dotknąć czerwonej ziemi i poczuć jej ciepło. Gdy docieram do hotelu, na chwilę biegnę na plażę, żeby przywitać się z Oceanem Indyjskim. Jest późny wieczór, spod nóg co chwila uciekają zwinne kraby – są ich setki. Wreszcie w wielkim łóżku pod moskitierą zapadam w błogi sen. Budzę się wczesnym rankiem i od razu wychodzę na taras. Raz jeszcze witam Afrykę i ocean. Tak, jestem w innym świecie. Tropikalna roślinność, barwne kwiaty, ogromne palmy. Wśród ich liści buszują małpki. Jedna już stoi na progu mojego pokoju, jakby chciała zapukać, powiedzieć: „Witaj w Kenii”. Wrażenie niesamowite – dzikie zwierzęta tak blisko i zupełnie swobodne. Zaakceptowały ludzi jak naturalny, nieszkodliwy element otoczenia. Wychodząc z pokoju, spotykam serdecznie uśmiechniętych ludzi, słyszę powitalne „jambo” (cześć), potem wszechobecne „hakuna matata” (nie ma problemu) albo „pole pole” (powoli, powoli), nikt tu się nie śpieszy ani nie denerwuje. Odwzajemniam uprzejmości, dziękuję w języku suahili: „asante sana”. Na plaży nie ma już krabów chowających się w piasku. Ale piasek jest – niesamowicie biały, miękki jak mąka. Miękkie wydają się też fale oceanu, woda jest bardzo ciepła i… skora do zabawy. Porywa, co tylko może: zagapiłam się i już zabiera mi czapkę i okulary. Mimo że jest kwiecień i właśnie zaczyna się pora deszczowa, słońca nie brakuje. Powietrze jest gorące, ciężkie i duszne, tylko czasami niebo funduje nam ciepły prysznic. Po błogim wypoczynku na plaży na kilka dni opuszczam hotel. Wyruszam na safari, a to w języku suahili znaczy podróż. Jadę drogami, które albo nie mają asfaltu, albo wyglądają jak popękana skorupa żółwia. Nie obowiązują tu chyba żadne przepisy. Drewniane chaty, lepianki, gdzieniegdzie tylko fragment muru. Mnóstwo kóz i machające do przejeżdżających samochodów dzieci – chude i bose, ale wszystkie uśmiechnięte. Znów jestem w Mombasie. W centrum – nowoczesne budynki, na przedmieściach – rozsypujące się slumsy. Ludzie śpią na ulicy, wśród śmieci i unoszącego się kurzu. Mimo to jest kolorowo, pogodnie i jasno. To zasługa barwnych ubrań, egzotycznych roślin. A może tego, że Kenijczycy do szczęścia nie potrzebują luksusowych apartamentów na strzeżonych osiedlach? Docieram do celu safari, czyli do Parku Tsavo. Jeśli powiem, że to miejsce niezwykłe, zabrzmi banalnie. Ale jak opisać świat, w którym można poczuć się jak intruz z innej galaktyki, gdzie ma się wrażenie, że żaden człowiek wcześniej tu nie dotarł? Świat, w którym – jak przed tysiącami lat – panuje wyłącznie dzika przyroda. Tsavo to największy w Kenii park narodowy. Jak wszystkie parki można zwiedzać go tylko z licencjonowanym przewodnikiem, jeżdżąc terenowym samochodem. Tsavo słynie z tzw. czerwonych słoni. Są rzeczywiście czerwone niczym rdza, bo ich skórę na każdym centymetrze i w każdej fałdzie pokrywa czerwona afrykańska ziemia. Zdarza się, że słonie zastępują nam drogę. Gdy się zdenerwują, ponoć bywają nieprzyjemne. Na szczęście nic takiego się nie zdarza, przewodnik w porę przewiduje groźne sytuacje i schodzimy słoniom z oczu. Zwierzętom ustępuje się zawsze, bo one są u siebie. Tutaj – inaczej niż w zoo – zwiedzający są zamknięci w klatkach samochodów. Przez okno zaglądają do nas małpy i natychmiast biegną dalej, są w ciągłym ruchu. Pasące się zebry wydają się przy nich uosobieniem spokoju, gazele – delikatnego wdzięku. Widzę lwy odpoczywające po nocnym polowaniu i zgrabne jak baletnice żyrafy, które szukają pędów na drzewach nad otwartym dachem samochodu. Pod wieczór kierujemy się do lodge, hotelu urządzonego na sawannie. Przy kolacji nasłuchuję jej głosów: brzęczenie, pohukiwania, mruczenie, bywa że i ryk przyprawiający o ciarki na plecach. Domki w lodge mają płócienne ściany, wokół toczy się życie dzikich zwierząt. Czuję się, jakbym spała w środku dżungli. Po śniadaniu wracamy do cywilizacji. Chcę wysiąść z auta, aby zagarnąć odrobinę czerwonego piasku (mam taki zwyczaj: z każdego odwiedzanego przeze mnie zakątka przywożę garstkę ziemi). Przewodnik jednak mnie powstrzymuje. Tu człowiek bezpieczny jest tylko w samochodzie. W drodze powrotnej z parku odwiedzamy wioskę masajską. Co takiego poczuła Corinne Hofmann, autorka „Białej Masajki”? Co skłoniło ją, żeby zostać z Masajami kilka lat? Na powitanie mieszkańcy okrążają naszą wycieczkę i tańczą „adumu”, a wszystkie dzieci wyciągają ręce po cukierki. Wchodzę do jednej z chat zbudowanych z trawy, błota, krowich odchodów i popiołu. Na środku większej izby jest palenisko, w jednym z dwóch mniejszych pomieszczeń na ziemi siedzi matka z niemowlęciem. Uśmiechem i kiwnięciem głowy zaprasza do środka, wkłada dziecko w moje ręce. Szeroko otwarte, wielkie ciemnobrązowe oczy pilnie wpatrują się we mnie. A ja chyba już wiem, co mogła czuć Corinne: zwyczajną, prostą, ludzką miłość. Czas mojej wspaniałej podróży nieubłaganie dobiega końca, ale wówczas dociera do mnie informacja, że na Islandii wybuchł wulkan. Nie byłoby to bardzo istotne, gdyby nie fakt, że z powodu odwołanych lotów… zostaję w Kenii jeszcze tydzień. Za ten prezent od losu do dziś jestem wdzięczna.
Jakie są najpiękniejsze miejsca na świecie zdaniem Martyny Wojciechowskiej
Ludzie często pytają mnie o ulubione miejsca na świecie i dziwią się, kiedy odpowiadam, że najbardziej lubię Polskę. I nie jest to wymuszony patriotyzm. Naprawdę uwielbiam nasz kraj! Nie wyobrażam sobie życia gdziekolwiek indziej.
Latem najczęściej wypoczywam z córką nad morzem we Władysławowie albo w Krynicy Morskiej, zimą natomiast przenosimy się do cudnej chatki moich przyjaciół, która położona jest w Szczyrku, i uczymy się jeździć na nartach. Właściwie wygląda to tak, że ja uczę Marysię. Poza naszym krajem najbardziej kocham Afrykę. Swoje serce zostawiłam w RPA, konkretnie w Kapsztadzie. To przepiękne miasto położone nad Zatoką Stołowa, na północ od Przylądka Dobrej Nadziei. W Cape Town uwielbiam cały jego miks kulturowy. W tym wielojęzycznym mieście mieszkają chrześcijanie, muzułmanie, żydzi i hindusi... RPA cenie również za niesamowite wino!
Wyjątkowy kraj. Przyjaźni ludzie, niezwykła kultura. Jedyne takie niebo i powietrze. Ale przede wszystkim zwierzęta. Mnóstwo dzikich zwierząt. O bezkrwawym polowaniu i niezwykłej urodzie Afryki opowiada nasza redakcyjna koleżanka Mirka Kopoczek.
Kilka godzin lotu i ląduję w Mombasie. Nie mogę uwierzyć – jestem w Kenii. Spełnia się moje największe marzenie. Odkąd pamiętam, fascynowały mnie zdjęcia dzikich zwierząt spacerujących w słońcu i rdzawym pyle, zaledwie kilka metrów od obiektywu, na wyciągnięcie ręki fotografa. Ja też pragnęłam być tak blisko. Jechać samochodem po tej samej drodze, którą idą zebry, żyrafy, lwy… W końcu postanowiłam: Już dość odkładania marzeń na potem! Jestem w raju Miesiąc później siedzę w autobusie, który wiezie mnie z lotniska do hotelu nad Oceanem Indyjskim. Nazajutrz zaczyna się tygodniowa wyprawa do parków narodowych Kenii. O świcie, razem z czwórką innych polskich turystów, wsiadam do białego busa. Prowadzi go sympatyczny Kenijczyk Joseph, nasz kierowca i przewodnik w jednej osobie. Po trzech godzinach jazdy po bezdrożach (bo tak należy nazywać drogi w Kenii) docieramy do parku Amboseli. Na jego granicy witają nas zebry. Mam wrażenie, że się do mnie uśmiechają. Ale dlaczego są czarno-różowe? Po chwili uzmysławiam sobie, że tarzały się w ziemi, która w Kenii jest czerwona. Zwalniamy, drogą kroczy stado dumnych żyraf. Są nieufne, zaczynają uciekać w kierunku pobliskich drzew. Nawet biegnąc, wyglądają dostojnie, jak na zwolnionym filmie. Wkrótce ich długie szyje zlewają się z konarami. Płochliwe są też afrykańskie strusie. Samice mają szarobure upierzenie, samce czarne i lśniące. Dzięki temu pary sprawiedliwie dzielą się obowiązkami: ona pilnuje gniazda w ciągu dnia, a on nocą. Kraina słoni Zatrzymujemy się. Sądzimy, że Joseph chce, byśmy przyjrzeli się rozbrykanym małpom. Ale on wyciąga rękę w przeciwnym kierunku. A tam… stado słoni! Są nie dalej niż 15 m od auta, jeden stoi jeszcze bliżej. Podziwiamy wspaniałe kły, gdy ten odwraca się i rusza wprost na nas. Kierowca zapala silnik, cofamy się. Schodzimy z drogi olbrzymowi, który po chwili przecina drogę tuż przed maską. Ciarki przebiegają nam po plecach. Joseph nie ma litości. Opowiada o atakach zwierząt na auta. – Ale nie zdarza się to często – dodaje, uśmiechając się szelmowsko. Nie wiemy, kiedy Afrykańczyk mówi serio, a kiedy żartuje. Docieramy do lodge’u. Takich miniwiosek-baz dla turystów jest w parkach wiele. To właściwie rozległe, pięknie utrzymane ogrody. Wszystko tu kwitnie, jest zielone, prawdziwy raj, w którym stoją domki dla uczestników safari. Lodge rządzi się swoimi prawami. Elektryczność z własnych generatorów jest dostępna tylko przez kilka godzin dziennie, podobnie ciepła woda. Ale nikomu to nie przeszkadza. Wrażeniami dzielimy się przy świeczce. Nazajutrz o świcie znów ruszamy w busz. Szyje bolą od kręcenia głową, palce od naciskania spustu migawki. Mijamy ogromne stada antylop (jest tu kilka gatunków), bawołów, zebr. Wypatrzyliśmy w krzakach rodzinę guźców, nawet hienę ze szczeniakiem. Nagle dostrzegam coś, co wygląda jak trzy porzucone kłody drewna. Podjeżdżamy bliżej. To lwice. Śpią. Dziwimy się, że tuż obok beztrosko spacerują bawoły. – Są bezpieczne. By powalić bawołu, trzeba sprawnej akcji pięciu lwów – tłumaczy Joseph. Czyżby bawoły umiały liczyć? Komentując spotkanie z leniwymi drapieżnikami, zbliżamy się do ogromnego stawu. Wokół tłoczą się tysiące antylop, zebr, bawołów. Kierowca wskazuje horyzont, mówiąc, że wkrótce nadejdą słonie. Nikt niczego nie dostrzega, ale wierzymy mu na słowo. Czekamy. Po kilku minutach zaczyna się spektakl, którego nigdy nie zapomnę. Do wodopoju zbliża się kilkadziesiąt słoni. Całe rodziny. Idą gęsiego, tylko małe słoniątka starają się iść u boku matek. Muszą podbiegać, by dotrzymać im kroku. Słonie przechodzą przed maską auta, niemal ocierają się o nią. Nagle kilka osobników skręca, wybierając ścieżkę za samochodem. Jesteśmy otoczeni. Przyznaję, trochę się boję, ale przede wszystkim jestem zachwycona. Już wiem, dlaczego Amboseli to kraina słoni. Kolejny cel to park utworzony wokół jeziora Nakuru. W jego wodzie żyją algi, przysmak flamingów, których są tu miliony. Nie mniej jest pelikanów. Zbliżamy się do brzegu bardzo powoli, tak by nie spłoszyć wtulonych w siebie śpiących nosorożców. To mama z synkiem. Gdy zastanawiamy się, czym jeszcze zaskoczy nas Nakuru, z wody wynurza się hipopotam. Zaczyna ziewać. Nie wszystkim udaje się to zarejestrować, więc próbujemy hipnozy: „Jesteś śpiący, bardzo śpiący…”, i hipcio prezentuje serię fotogenicznych ziewnięć. Nim opuścimy Nakuru, mijamy stado galopujących bawołów i czekamy, aż z drogi zejdzie nam rodzina pawianów. Wśród Masajów Wjeżdżamy do Masaj Mara. Joseph po rozmowie przez radio zaczyna pędzić na przełaj. Już za chwilę widzimy trzy gepardy przy posiłku. Po rogach poznajemy, że ofiarą padła impala. Nie obserwujemy drapieżników zbyt długo, bo spieszymy do wioski Masajów. Witają nas śpiewem. Mężczyzni popisują się wysokimi podskokami. Nie mogę oderwać wzroku od ich smukłych sylwetek. Ale czuję się usprawiedliwiona, nawet antropolodzy uważają, że to najpiękniejsi ludzie na świecie! Wódz zaprasza do jednej z chat. Okazuje się, że zbudowała ją... jego żona. Cóż, w tym plemieniu pracują tylko kobiety. Do mężczyzn należy jedynie troska o bydło, które dla Masajów jest największym dobrem. To dlatego Masajowie mają zwykle dwie żony, choć mogliby więcej. – Żona to koszty, jej rodzinie trzeba dać co najmniej pięć krów – tłumaczy wódz. Wielka Piątka Żegnamy Masajów i wracamy na sawannę. Nagle Joseph zatrzymuje auto na poboczu – musi zejść z drogi grupie lwów, która nadchodzi z naprzeciwka. Na czele idzie najważniejsza samica, za nią jej młode, potem kolejna samica z dziećmi, i kolejna, i kolejna. Idą powoli, nie zwracając na nas uwagi. Może i dobrze. Safari zbliża się do końca. Martwi mnie, że chyba już nie zobaczę lamparta. Jest trudny do wytropienia, bo ukrywa się w jamach lub koronach drzew. Ale Joseph i tym razem nie zawodzi. Zatrzymuje auto przy kępie drzew, nakazuje ciszę. Chwilę wpatruję się w gałęzie i… jest! Upolowałam „wielką piątkę”. Tak niegdyś myśliwi nazywali zwierzęta, które trudno było wytropić lub podejść. To słoń, nosorożec, lew, lampart i bawół. Mogę wracać do domu, ale na pewno jeszcze przyjadę do Kenii, na dłużej. A może poślubię Masaja i zamieszkam tam na stałe? Zapłacę nawet 5 krów. To niska cena za życie w najpiękniejszym miejscu na Ziemi. INFORMACJE PRAKTYCZNE ◗ DOKUMENTY wizę kupuje się po wylądowaniu w Kenii na lotnisku (ok. 50 USD) ◗ WALUTA szyling kenijski (1 KES to ok. 0,40 PLN). W dużych miastach (Nairobi, Mombasa) gotówkę można podjąć z bankomatu ◗ DOJAZD samolotem do Nairobi lub Mombasy ◗ WARTO ZABRAĆ plik jednodolarówek. Za 1 USD można m.in. dostać zgodę na fotografowanie ◗ OFERTY WYJAZDÓW NA SAFARI, opinie o biurach i hotelach znajdziesz m.in. na www.checkholiday.pl, www.trawelplanet.pl. Wyprawa kosztuje ok. 6 tys. Zł
Afryka jest jednym z najbardziej inspirujących miejsc na Ziemi. Wynika to m.in. z olbrzymiej różnorodności jaka cechuje ten kontynent. Z jednej strony fascynuje nas spaloną słońcem Saharą a z drugiej oszałamia wiecznie zielonymi lasami równikowymi.
Od czego jednak zacząć zwiedzanie tego wielkiego kontynentu? Oto nasze propozycje: Zambia Mimo faktu, że jest jednym z najbiedniejszych państw na świecie oferuje niezwykłe atrakcje przyrodnicze, a wśród nich Wodospady Wiktorii, safari w parkach narodowych South Luangwa, Lower Zambezi i Kafue. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że jest ono uznawane za jedno z najbardziej bezpiecznych i przyjaznych państw w Afryce. Republika Południowej Afryki Ten najbardziej wysunięty na południe kraj Afryki jest czterokrotnie większy od Polski. Miejsca, które z pewnością warto tam zobaczyć to m.in. parki narodowe Kruger i Mapungunwe, miasta takie jak: Kapsztad, Sun City, Pretoria i Johannesburg. Zapewnie zafascynują nas również wybrzeża północnego Natalu, czerwone krajobrazy pustyni Kalahari oraz przepiękne łąki krainy Namaqua. Wspinaczom polecamy Góry Smocze. Tanzania Kraj ten oferuje nam niepowtarzalną okazję obserwowania jednych z najbardziej spektakularnych migracji zwierząt na świecie. Aby zostać świadkiem tego niesamowitego zjawiska należy odwiedzić bezkresne równiny Narodowego Parku Serengeti. Ponadto, warto zobaczyć parki narodowe Ruaha i Tagangire oraz jeziora: Tanganika, Wiktorii i Manyara. Natomiast miłośników wspinaczki z pewnością skuszą ośnieżone szczyty Kilimandżaro. Kenia Będąc w tym przepięknym kraju nie można przede wszystkim zapomnieć o zwiedzeniu co najmniej jednego z rezerwatów Masai: Mara lub Amboseli. Oprócz tego, warte zobaczenia są parki narodowe Tsavo, Tamburu i Sibiloi oraz miasto Mombasa. Dla niektórych dodatkową atrakcją będzie zapewne dworek Karen Bixen, autorki „Pożegnania z Afryką”. Maroko Znana z hollywoodzkiej produkcji Casablanka jest tylko jedną z wielu atrakcji tego kraju. Oprócz niej wypada również zwiedzić tzw. mediny (stare miasta) Marrakeszu, Fezu Meknesu czy Rabatu. Ponadto, bez wątpienia zachwycą nas przepiękne wodospady Uzud, plaże w Agadirze i As-Sawirze oraz góry wapienne Ar-Rif. Najbardziej wytrwałym proponujemy wspinaczkę na szczyt Tukbal w Atlasie Wysokim. Botswana Miejsca, które koniecznie trzeba zwiedzić będąc w tym kraju to przede wszystkim Park Narodowy Chobe oraz Delta Okawango zwana Edenem Afryki gdzie można zobaczyć m.in. przepiękny rezerwat Moremi. Nie można również przegapić stolicy państwa - Gaborone oraz parków narodowych Gemsbok oraz Mabuasehube. Mali Zwiedzanie tego kraju można rozpocząć od jego stolicy Bamako. Następnie możemy udać się w kierunku kraju Dogonów gdzie z pewnością zachwycą nas klify w Bandiagarze. Będąc tutaj warto też zobaczyć Timbuktu, Dżenne stanowiące ważny ośrodek na szlaku karawan a także parki narodowe Bafing i Boucle du Babul. Godne uwagi jest również miasto Gao ze słynnym grobowcem Askii oraz równiny Maciny.
Dla większości turystów główny cel przyjazdu do Kenii to safari. Ten kraj to nie tylko parki narodowe pełne zwierząt, ale także nowoczesne Nairobi i plaże nad Oceanem Indyjskim. Dla czytelniczek mamy niespodziankę – wycieczkę na kenijskie safari. Szczegóły w magazynie „Claudia”.
Jambo! Karibu Kenia! – wita nas na lotnisku czarnoskóry John. – To przewodnik, rodowity Kikuj, choć po dżinsowej kurtce nie da się tego poznać – żartuje Monika Witkowska, uczestniczka wycieczki. – W ten sposób pierwszą lekcję suahili mamy już za sobą. „Jambo” to „dzień dobry”, „karibu” – witamy. Odkrywamy również, co znaczy „mzungu” – biały przybysz, turysta. Wylądowaliśmy w Nairobi, zaczynamy więc od zwiedzenia tego prawie 3-milionowego miasta. Do najpiękniejszych metropolii zaliczyć go nie można, ale centrum z nowoczesną zabudową nawet nam się podoba. Kiedy narzekamy na upał, John radzi: – Idźcie na lodowisko! – Wcale nie żartuje, bo choć Nairobi położone jest zaledwie 130 km od równika, rzeczywiście ma lodowisko! Safari na piątkę My jednak wolimy zobaczyć na peryferiach miasta, zamieniony na muzeum, dom Karen Blixen, autorki książki „Pożegnanie z Afryką”. Mając w pamięci sceny z nakręconego na jej podstawie filmu pod tym samym tytułem, nie możemy się doczekać wyruszenia na safari. Ambicją każdego mzungu jest ujrzenie tzw. wielkiej piątki – czyli słonia, lwa, bawołu, nosorożca i lamparta. Na dobry początek zaliczamy słonie: jedziemy do Parku Narodowego Aberdare, słynącego z tych wielkich zwierząt. Nawet nie musimy ich szukać, bo nocujemy w zajeździe tuż koło solnej lizawki, do której słonie codziennie przychodzą. Jedyne, co nam pozostaje, to zasiąść w wygodnych fotelach, popijać pyszną kenijską kawę (nota bene jeden z jej rodzajów nosi nazwę „Ka ren Blixen”) i przez przeszkloną ścianę gapić się na scenki ze słoniami w rolach głównych – jak na przyrodniczym filmie! Oto spotykają się dwa słonie idące z przeciwka. Co robią? Witają się, splatając trąbami. Nadchodzi słonica z młodym, który trzyma trąbą ogon wielkiej mamy. Zapominam o całym świecie: pracy, internecie, telefonach (i tak nie ma zasięgu) – liczy się tylko otaczająca mnie równikowa przyroda. Organizacja safari Zdajmy się na wyspecjalizowane w tym firmy. Mają odpowiednio przygotowane samochody terenowe i świetnych kierowców, którzy przy okazji opowiedzą nam o zwierzętach. Ceny safari zależą od czasu jego trwania, trasy, wybranych parków lub rezerwatów (jest ich około 50; za wjazd do każdego płaci się 25–30 USD/os.) oraz rodzaju zakwaterowania i wyżywienia. Na koniec safari wypada pamiętać o napiwkach dla obsługi. W Parku Narodowym Nakuru jest już safari z prawdziwego zdarzenia – jeździmy dżipem w obłokach kurzu, tropiąc zwierzaki. Właściwie to tropi John – potrafi wypatrzyć coś nawet tam, gdzie my nic nie widzimy. Mamy więc pierwszego lwa, a potem stado pawianów, zebry, ociężałe bawoły, a przede wszystkim tysiące flamingów (jeszcze niedawno ich liczbę szacowano na 2 mln!), które upodobały sobie tutejsze słone jezioro. Szybko stajemy się specjalistami od antylop: gnu każdy rozpozna, ale my umiemy jeszcze odróżnić impalę od antylopy Thompsona, a naszym ulubieńcem staje się dik-dik – jedna z najmniejszych antylop, mająca 30–40 cm wysokości i ważąca 4–6 kg. Pobudka o świcie Podczas safari nie ma co liczyć na wysypianie się – świt to najlepsza pora do podglądania szykujących się na polowanie drapieżników. Śledząc lwa, omal nie zderzamy się z nosorożcem! To zwierzaki o kiepskim wzroku, za to świetnym węchu. Najtrudniej mamy z lampartem. Udaje się nam go zobaczyć dopiero w rezerwacie Masai Mara. Chwilę potem trafiamy też na stadko żyraf oskubujących drzewiaste akacje. Świętujemy zaliczenie pełnej wielkiej piątki, pijąc lokalne wino z papai (!) i jedząc przygotowaną przez naszego kucharza tradycyjną, jedzoną rękami, kenijską potrawę – ugali. Jest to kasza kukurydziana z mięsem i sosami. – Spacerów w busz nie polecam. Ty jesteś mzungu, więc dla ciebie to samobójstwo – ostrzega mnie przewodnik. Na jednym z kempingów, wychodząc ze swojego bungalowu, niemal na progu staję oko w oko z hipopotamem. „Rzeczne świnie”, jak mawiano o nich w starożytności, uchodzą za niebezpieczne dla ludzi. Na szczęście spotkanie obserwuje uzbrojony strażnik. Innym razem, śpiąc w namiocie, słyszę krzyki biwakujących po sąsiedzku Włochów. Okazuje się, że przez rozdartą płachtę namiotu hieny wywlokły plecak z dokumentami i pieniędzmi. – Nie wolno trzymać jedzenia w plecaku! – pouczyli Włochów Masajowie. Masajowie to chyba najsłynniejsze z plemion Środkowej Afryki. W Kenii można ich spotkać m.in. w Masai Mara. Najważniejsze w ich życiu jest bydło. Witając się, zawsze najpierw pytają: „Jak tam krowy?”, a dopiero potem: „Jak dzieci?”. Wielkość stada świadczy o statusie majątkowym. Za bydło można kupić żonę lub nawet kilka (dozwolone jest wielożeństwo). W gościnie u Kikujów Najliczniejszym jednak z 40 głównych kenijskich plemion są Kikujowie. Zatrzymujemy się w ich wiosce w pobliżu równika. Najpierw robimy sobie zdjęcia, stojąc w rozkroku nad równikiem (tak nam się przynajmniej zdaje), ze stosowną tablicą w tle. Potem podziwiamy przyniesionego przez miejscowego chłopca kameleona: – One photo – one dolar! – stanowczym tonem domaga się przedsiębiorczy dzieciak. Po czym wreszcie mamy czas poprzyglądać się wymalowanym Kikujom prezentującym rytualne tańce. Życie w zgodzie z tradycją wcale nie przeszkadza im w zdobywaniu edukacji i… wysokich stanowisk. Warto wiedzieć, że słynny pierwszy prezydent wolnej Kenii, Jomo Kenyatta, którego imię noszą międzynarodowe lotnisko w Nairobi i jedna z głównych ulic tego miasta, też był Kikujem. Krokodyl na talerzu Po kilku dniach intensywnego zwiedzania, tropienia zwierząt i podziwiania malowniczych pejzaży przyszedł czas na wypoczynek. Z Masai Mara niewielkim samolotem lecimy do Mombasy. Po drodze z okien samolotu widać Kilimandżaro! Ta najwyższa góra Afryki (5895 m n.p.m.), na której wciąż utrzymuje się lodowiec, leży już po stronie tanzańskiej, ale widzimy ją doskonale. W Mombasie nie możemy doczekać się kąpieli w Oceanie Indyjskim. Kiedy już wreszcie idziemy na brzeg, dostrzegamy, że woda… „uciekła”. To oczywiście efekt odpływu. A swoją drogą plaża okazuje się całkiem niezłym miejscem zakupów. Obnośni sprzedawcy ciągle coś przynoszą: kolorowe chusty nazywane kanga (z instrukcją wiązania), figurki lwów, słoni, żyraf i innych zwierząt, naszyjniki z kości bawołów oraz masajskie maski. Dla orzeźwienia funduję sobie kokos – uprzejmy sprzedawca przepoławia go jednym cięciem maczety, dostaję słomkę i po chwili sączę mleczko doskonale gaszące pragnienie. Niestety, nadchodzi dzień, kiedy trzeba już szykować się do powrotu do kraju. Ostatni wieczór spędzamy pod rozłożystym baobabem z widokiem na turkusowe wody Oceanu Indyjskiego, po których płyną łodzie pod żaglami. Na pożegnalną kolację przygotowano grillowane mięsiwa afrykańskich zwierząt. Jest między innymi znakomity stek ze strusia, pieczeń z antylopy oraz doskonale przyrządzone danie z krokodyla… To warto wiedzieć ➔ Wiza: jest wymagana; kosztuje 50 USD. ➔Waluta: Szyling kenijski (KES); 1 KES = 0,43 zł ➔ Sposób podróżowania: Najlepiej wybrać zorganizowane wycieczki pod opieką przewodnika i ewentualnie także pilota-tłumacza. ➔ Safari: Dobrze jest skorzystać z oferty usług firmy, która jest członkiem Kenya Association of Tour Operators (KATO). W trakcie safari należy: zdeponować dokumenty w sejfie hotelowym, biorąc ze sobą ubezpieczenie; stosować się do poleceń pilota; przestrzegać zakazu wysiadania z samochodu, straszenia zwierząt i karmienia ich. ➔ Zdrowie: Nie ma obowiązkowych szczepień. Warto jednak zaszczepić się przeciwko żółtej febrze, tężcowi, polio, durowi brzusznemu i żółtaczce typu A. Aby zabezpieczyć się przed malarią, miesiąc przed podróżą należy zgłosić się do lekarza specjalisty chorób tropikalnych (w sanepidzie lub poradni chorób zakaźnych i tropikalnych), który przepisze tabletki i zaleci, jak je stosować. ➔Internet: www.kenya.com.pl, www.itaka.pl
To w okolicy Serra da Leba - malowniczej serpentyny, która prowadzi z płaskowyżu ponad 2 000 m w dół, na pustynię Namib, pierwsi Portugalczycy, którzy założyli port w Namibe (Mocamedes), wdrapywali się na płaskowyż w poszukiwaniu ziem uprawnych.
I znaleźli istny raj: przyjemny górski klimat bez męczących upałów, niesamowitą przyrodę, obfite opady w porze deszczowej, wiele rzek z malowniczymi wodospadami i bardzo żyzne gleby. W Lubago powstał czwarty z Luzofońskich Chrystusów Królów, ogromna wieża-pomnik Jezusa rozkładającego ramiona na wzniesieniu ponad miastem. Jak wcześniej w Rio de Janeiro, Lizbonie i na Goa w Indiach. Z daleka widzimy tańczących ludzi z pasterskiego plemienia Cubali. Tutejsze kobiety nie noszą europejskich strojów (ani brazylijskich, bo w większych miastach taka właśnie panuje moda). Przepasują się jedynie kolorowymi kawałkami materiałów, a piersi obwiązują powrozami zrobionymi z wnętrzności krów. Na nogach noszą ozdoby z żółtej miedzi - im ich więcej, tym kobieta bogatsza. We włosy wcierają kwaśne mleko, zdobią je czerwoną gliną i dużą ilością paciorków. Mężczyźni są znacznie mniej efektowni, chociaż ich upiłowane górne jedynki robią wrażenie. Z początku nie wiemy, czy nie zakłócimy jakieś ważnej uroczystości plemiennej, ale uczestnicy tańców zapraszają nas przyjaznymi gestami. Podchodzimy więc i wsłuchujemy się w pierwotny rytm, w takt których wszyscy dokoła podskakują. Czujemy, jak drży ziemia - od bębnów i od podskoków. Okazuje się, że trafiliśmy na ceremonię obrzezania 10-letnich chłopców. Wystrojeni w pióropusze z czarnych piór nie wyglądają na najszczęśliwszych. Na ich twarzach rysuje się ból… Tubylcy częstują nas winem palmowym, pozwalają zrobić kilka zdjęć. Tak Anna Kuderewska, która mieszka w Angoli od 2001 r. pracując dla organizacji międzynarodowych, zachęca nas do wizyty w tym pięknym kraju, który Polakom zazwyczaj kojarzy się z wojną domową i skrajną nędzą.