Miesiączka jest naturalnym, cyklicznie występującym krwawieniem z dróg rodnych. Występuje ona u  dojrzałej płciowo kobiety od menarche (pierwszej miesiączki) do menopauzy. Jest następstwem przemian zachodzących w błonie śluzowej macicy pod wpływem hormonów jajnika.

Prawidłowo występująca miesiączka to tak, która pojawia się co około 25-35 dni oraz trwa 3-7 dni. Krótsze cykle miesiączkowe występują zwykle w ciągu pierwszych 5 lat od rozpoczęcia miesiączkowania oraz u kobiet po 35 roku życia. W pierwszym roku po menarche prawidłowe przerwy między krwawieniami miesiączkowymi mogą wynosić 21–45 dni.

Zdarzają się jednak jej zaburzenia.

Pierwotny brak miesiączki

Lek. med. Anna Nieć, ginekolog z krakowskiej Intima Clinic wśród zaburzeń miesiączkowania wymienia pierwotny brak miesiączki. Rozpoznajemy go, jeśli miesiączka nie wystąpiła u dziewczyny do 16 roku życia. Przyczyny mogą być różne np. zarośnięcie błony dziewiczej, przegrody pochwy, lub inne wady narządu rodnego, często związane z zespołami genetycznymi.

Pacjentki z zarośniętą błoną dziewiczą lub przegrodami pochwy zgłaszają się z powodu cyklicznych dolegliwości bólowych brzucha, kiedy krew miesiączkowa gromadzi się w jamie macicy i pochwie nie mogąc znaleźć ujścia. Zmiany strukturalne narządu rodnego bardzo często uniemożliwiają rozpoczęcie współżycia płciowego, co również jest przyczyną zgłaszania się dziewcząt po raz pierwszy na wizytę ginekologiczną.

Wtórny brak miesiączki

Wtórny brak miesiączki to z kolei brak miesiączki przez co najmniej 6 miesięcy u kobiety, która wcześniej miała prawidłowe cykle. Zwykle związane jest to z zaburzeniami hormonalnymi.

Wszystkie czynniki zaburzające homeostazę naszego organizmu mają bezpośredni wpływ na nasz cykl płciowy. Musimy pamiętać, że nawet z pozoru niewielka zmiana może doprowadzić do zahamowania miesiączkowania lub wydłużenia się cykli – przestrzega lek. med. Anna Nieć.

Spośród wielu czynników poniżej wymienione są te, które mogą mieć największy wpływ na zaburzenia miesiączkowania to stres, podróże (zwłaszcza między różnymi strefami czasowymi), zaburzenia odżywiania (zarówno spadek jak i wzrost masy ciała, restrykcyjne diety) i zwiększony wysiłek fizyczny (zwłaszcza u kobiet uprawiających sporty wyczynowe, bieganie, gimnastykę oraz u tancerek), a także przyjmowane na stałe leki (GKS, antybiotyki, chemioterapeutyki) i stosowanie antykoncepcji hormonalnej lub wkładek wewnątrzmacicznych.

Nie możemy również zapominać o wpływie, jaki na nasz organizm mają choroby przewlekłe (między innymi tarczycy, wątroby, nerek, guzy przysadki mózgowej).

Po zabiegach związanych z wyłyżeczkowaniem jamy macicy (po poronieniu, w związku z polipem endometrium lub nadmiernym krwawieniem) również może dojść do braku krwawienia miesiączkowego.

Najczęstsze przyczyny braku miesiączki

Najczęstszą  jednak przyczyną wtórnego braku miesiączki jest ciąża, co jest zupełnie naturalne. Na drugim i trzecim miejscu jest przewlekły brak owulacji występujący między innymi w zespole policystycznych jajników oraz hiperprolaktynemia (nadmiar hormonu prolaktyny). Te dwa schorzenia wymagają holistycznego podejścia. Diagnostyka obejmuje dokładny wywiad z uwzględnieniem nawyków żywieniowych pacjentki oraz oceną jej aktywności fizycznej, USG narządu rodnego oraz badania hormonalne.

Rodzaje zaburzeń miesiączkowania

Lek. med. Anna Nieć podkreśla, że zaburzenia miesiączkowania to nie tylko brak miesiączek, ale również ich występowanie w wydłużonych lub zbyt krótkich cyklach. Podział zaburzeń miesiączkowania ze względu na długość trwania cykli miesiączkowych wygląda następująco:

  • skrócone cykle miesiączkowe (polymenorrhoea), zbyt częste miesiączkowanie - jest to skrócenie cyklu miesiączkowego poniżej 24 dni. Najczęściej przyczyną jest niewydolność ciałka żółtego, cykle bezowulacyjne lub skrócenie fazy folikularnej (to pierwsza faza prawidłowego cyklu miesiączkowego);
  • wydłużone cykle miesiączkowe (oligomenorrhoea), zbyt rzadkie miesiączkowanie - krwawienia rzadziej niż co 35 dni. Do przyczyn zaliczamy: zaburzenia na osi podwzgórze-przysadka wywołane przez zaburzenia odżywiania, choroby przewlekłe, opóźnione dojrzewanie, guzy układu nerwowego, otyłość, hiperprolaktynemie. A także zaburzenia funkcji jajnika, które występują po operacjach, radioterapii, chemioterapii, w zespołach genetycznych).

W określeniu długości naszych cykli pomagają nam kalendarzyki menstruacyjne – w chwili obecnej w postaci aplikacji na telefon. Pamiętajmy jednak, że jednorazowe wydłużenie się lub skrócenie cyklu nie jest powodem do obawy i nie od razu musimy biec do ginekologa.

  • Krwawienie okołoowulacyjne - występują  u ok. 2% kobiet, towarzysza jajeczkowaniu w połowie cyklu, około 10-14 dni przed spodziewaną miesiączką. Jest to zjawisko fizjologiczne i nie wymaga leczenia.

Nieprawidłowe krwawienia miesiączkowe

Kobiety mają również problem z nieprawidłowym krwawieniem miesiączkowym. Należą do nich:

  • hypomenorrhoea (skąpe krwawienia miesiączkowe) - krótkotrwałe, 1-2 dniowe miesiączki z  utratą krwi poniżej 30 ml;
  • hypermenorrhoea - nadmiernie obfite krwawienia miesiączkowe, miesiączki z utratą krwi ponad 80 - 100 ml, występujące z prawidłową częstotliwością i czasem trwania;
  • menorrhagiae -  nadmiernie obfite (krwotoczne) krwawienie miesiączkowe, utrzymujące się co najmniej 5 dni;
  • metrorrhagiae - nieregularne (acykliczne), przedłużające się krwawienie z macicy, występujące poza terminem miesiączki;
  • metrorrhagiae climacterica -  krwawienie z macicy w okresie okołomenopauzalnym, (występujące u kobiety 6 -12 miesięcy po menopauzie).

Przyczyny tych nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych możemy podzielić na strukturalne i niestrukturalne. Przyczyny strukturalne to polipy, mięśniaki, adenomioza, hiperplazja (rozrost endometrium), rak endometrium, rak szyjki macicy. Przyczyny niestrukturalne to dysfunkcja jajników, zaburzenia funkcji endometrium, koagulopatie (w tym przyjmowanie przez pacjentkę leków i suplementów wpływających na krzepliwość krwi).

W każdym przypadku nieprawidłowego krwawienia należy rozważyć ciążę. Zbyt skąpe krwawienie może wskazywać na ciążę lub krwawienie związane z implantacją, a nadmierne lub przedłużone krwawienie może być oznaką poronienia.

Nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych nigdy nie powinny być bagatelizowane i zawsze wymagają dokładnej i szczegółowej diagnostyki z uwzględnieniem badania USG narządu rodnego, a niejednokrotnie również pobranie materiału do badania histopatologicznego.

Bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhoea)

Jest to zespół objawów charakteryzujący się bólami o charakterze skurczowym w podbrzuszu i w okolicy krzyżowo - lędźwiowej kręgosłupa występujący w okresie okołomiesiączkowym. Dużego stopnia natężenie bólu występuje u 15-43% młodych kobiet.

Jedną z teorii mechanizmu powstawania choroby zespołu bolesnego miesiączkowania jest zmiana stężenia prostaglandyn, wazopresyny i innych substancji pochodzących z fosfolipidów błon komórkowych – te procesy odpowiadają za powstanie kaskadowej odpowiedzi zapalnej będącej przyczyną bolesnych skurczów macicy oraz objawów towarzyszących: nudności, wymiotów, wzdęć, bólu głowy itp.

  • Pierwotne bolesne miesiączkowanie - zwykle dolegliwości rozpoczynają się 1-3 lat od menarche. Wraz z wiekiem dolegliwości mogą się nasilać, osiągając szczyt między 23 a 27 rokiem życia. Zwykle po porodzie dochodzi do zmniejszenia dolegliwości. Nie stwierdza się nieprawidłowości w budowie narządu rodnego (poza kurczowymi bólami podbrzusza, okolicy krzyżowej oraz wewnętrznej powierzchni ud mogą występować również objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego, pokarmowego i neurowegetatywnego – nudności, wymioty, biegunki, zmęczenie, bóle głowy, zaburzenia równowagi i nastroju).
  • Wtórne bolesne miesiączkowanie - występuje po okresie regularnego miesiączkowania bez dolegliwości – zwykle między 20 a 25 rż (związane z patologicznymi zmianami występującymi w obrębie miednicy mniejszej: endometriozą, stanami zapalnymi miednicy, mięśniakami, polipami, guzami przydatków, adenomiozą, zrostami, stenozą szyjki macicy, wadami rozwojowymi narządu rodnego). Na nasilenie dolegliwości mogą wpływać również czynniki psychogenne. Mogą mu towarzyszyć bóle międzymiesiączkowe, dyspareunia (ból, który występuje w momencie penetracji, podczas stosunku lub po nim), nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych. Ważne jest wykonanie badania w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Konieczna jest wnikliwa diagnostyka, często jednak nie udaje ustalić się przyczyny dolegliwości.

----

lek. med. Anna Nieć – ginekolog zajmujący się prowadzeniem ciąży i ginekologią estetyczną w krakowskiej Intima Clinic (www.intimaclinic.pl). Poza tym zajmuje się ginekologią onkologiczną w Szpital Uniwersyteckim w Krakowie.