Rak jajnika - fatalne polskie statystyki

Nowotwór ten pojawia się u kobiet w każdym wieku, ale najczęściej atakuje te pomiędzy 40. a 70. rokiem życia. Największy procent zachorowalności przypada na okres między 50. i 60. rokiem życia. Niepokojące jest to, że zgodnie z danymi Krajowego Rejestru Nowotworów przeżycia 5-letnie wśród pacjentek z nowotworami jajnika w ciągu pierwszej dekady XXI w. zmniejszyły się o prawie 8 punktów procentowych.

Natomiast częstotliwość zachorowań na nowotwory jajnika jest o 15% wyższa niż średnia dla krajów Unii Europejskiej. Również umieralność z powodu nowotworów jajnika w Polsce jest ponad 15% wyższa niż przeciętna dla krajów europejskich.

Rak jajnika: skomplikowana budowa jajników to większa przestrzeń dla nowotworu

Jajnik jest zbudowanych z wielu typów komórek pełniących różne funkcje. Każdy z typów komórek: nabłonkowych, ziarnistych czy pęcherzykowych może niestety dać początek nowotworowi złośliwemu.

Istnieją dwa typy raka jajnika, różniące się przyczyną powstawania, typem wzrostu i rokowaniem:

  • Typ 1 - rzadszy, łatwiej wykrywalny i lepiej rokujący, ze względu na możliwość wykrycia go w I lub II fazie rozwoju. Jest to wyraźny guz jajnika (śluzowy lub endometrialny), rozwijający się na podłożu łagodnych nowotworów jajnika lub nowotworów o granicznej złośliwości;
  • Typ 2 – częstszy, trudno wykrywalny,a przede wszystkim gorzej rokujący to rak surowiczy. Najczęściej wykrywa się go dopiero w III i IV stopniu zaawansowania, kiedy choroba może już zaatakować wszystkie sąsiednie narządy w jamie brzusznej, takie jak wątroba czy jelita – dając tym samym niewielkie szanse na wyleczenie.

Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na raka jajnika

  • Po pierwsze zachorowalność naraka jajnika wzrasta wraz z wiekiem, a największa liczba zachorowań przypada na 6-7. dekadę życia.
  • Po drugie, zespoły dziedzicznego raka: to oznacza, że jeśli któraś z kobiet w rodzinie zachorowała na raka jajnika lub raka piersi, istnieje duże prawdopodobieństwo występowania tych nowotworów w kolejnych pokoleniach.
  • Trzecim czynnikiem jest nosicielstwo mutacji genów BRCA 1 i BRCA 2, jak również zespół Lyncha, czyli choroba genetyczna, polegająca na zwiększonej skłonności do zachorowania na różne nowotwory).
  • Nie bez znaczenia jest również leczenie niepłodności środkami farmakologicznymi stymulującymi owulację,  bezdzietność,  prawidłowe i nieprzerywane (np. ciążą, antykoncepcją)  jajeczkowanie oraz nieprawidłowa dieta o dużej zawartości mleka, masła, jaj oraz tłuszczów roślinnych i zwierzęcych.

Rak jajnika - jakie daje objawy, symptomy?

W przypadku raka jajnika brak jest charakterystycznych objawów, co powoduje zbyt późne rozpoznanie tego nowotworu. Niemniej jednak  u większości pacjentek obserwuje się niespecyficzne objawy, takie jak:

  • ból w podbrzuszu niezwiązany z miesiączką czy owulacją,
  • wzdęcia,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • wodobrzusze,
  • powiększający się obwód brzucha,
  • niezwiązany z przybraniem masy ciała
  • oraz parcie na pęcherz.
  • Warto też zaniepokoić się obrzękiem nóg,
  • zaparciami,
  • uczuciem pełności w żołądku
  • oraz krwawieniami z pochwy, które występują już w zaawansowanym stadium rozwoju choroby.

Rak jajnika - diagnoza

Raka jajnika trudno wykryć kiedy guz jest niewielki. Do najbardziej przydatnych badań, pozwalających na jego wczesne wykrycie, zalicza się przede wszystkim:

  • badanie ginekologiczne przez pochwę oraz odbyt, 
  • USG przezpochwowe,
  • USG jamy brzusznej,
  • badanie poziomu antygenu surowiczego CA 125/ wskaźnik ROMA,
  • laparoskopię zwiadowczą
  • oraz przez tomografię komputerową jamy brzusznej i miednicy.

Rak jajnika - metody leczenia

Najczęściej stosowaną metodą leczenia raka jajnika jest leczenie chirurgiczne. Celem zabiegu jest usunięcie narządu rodnego wraz z węzłami chłonnymi, wyrostkiem robaczkowym oraz ogniskami przerzutowymi. Taki rodzaj zabiegu nazywamycytoredukcją. Operację można przeprowadzić metodą klasyczną, poprzez cięcie powłok brzusznych na ok. 10-15 cm.

 W pierwszym stadium choroby nowotworowej można zastosować zabiegi małoinwazyjne, laparoskopię lub zabieg z użyciem robota da Vinci. Szczegółowy schemat leczenia raka jajnika oparty jest tak naprawdę na rozpoznaniu histopatologicznym, które odbywa się na podstawie wycinka materiału pobranego podczas operacji. Wówczas lekarz może podjąć decyzję o uzupełnieniu pierwotnej chirurgii chemioterapią.

Zabieg z użyciem robota da Vinci przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym. Podczas zabiegu pacjentka znajduje się w tzw. pozycji Trendelenburga, czyli z głową ułożoną nieco niżej niż nogi. Każdy zabieg rozpoczyna się od wytworzenia tzw. odmy otrzewnowej, czyli napełnienia jamy brzucha dwutlenkiem węgla, w taki sposób, aby poprzez uniesienie powłok brzucha od wewnątrz i rozepchnięcie jelit uzyskać przestrzeń, w której będzie można sprawnie operować narzędziami. Następnie chirurg wykonuje kilka małych nacięć na powłokach brzusznych celem wprowadzenia niewielkich rozmiarów narzędzi chirurgicznych oraz optyki robota do jamy brzusznej, umożliwiającej oglądanie narządów. Na monitorze konsoli chirurg uzyskuje kolorowy obraz w znacznym powiększeniu, o bardzo wysokiej rozdzielczości. Przy pomocy mikronarzędzi operator usuwa jajnik w całości. Po zakończeniu zabiegu narzędzia z jamy brzusznej usuwa się i wypuszcza wprowadzony uprzednio dwutlenek węgla. Na rany po wprowadzonych narzędziach zakłada się szwy kosmetyczne, a pacjentka po ok. 6 godzinach od zabiegu jest już pionizowana, może pić płyny, a po pojawieniu się perystaltyki jelit, może zacząć spożywać lekkostrawne pokarmy.

Pacjentka wypisywana jest domu po ok. 2 – 3 dniach od przeprowadzenia operacji, a do codziennych zajęć może wrócić po ok. 5  dniach, natomiast do pełnej aktywności po około dwóch tygodniach.

Rak jajnika - podłoże genetyczne i zabiegi profilaktyczne

W Polsce od niedawna funkcjonuje specjalny program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Celem programu jest znaczne zwiększenie odsetka wczesnych rozpoznań i dzięki temu wyleczeń raka piersi i jajnika w rodzinach wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na te nowotwory. Nosicielki genu BRCA1 oraz osoby z obciążanym wywiadem rodzinnym, tzn. gdy były w rodzinie zachorowania u mamy czy babci, mogą dostać się do programu i zyskać dostęp do dodatkowej systematycznej diagnostyki, ukierunkowanej na wczesne rozpoznanie raka jajnika. W rodzinach największego ryzyka pacjentki powinny otrzymać możliwość prewencyjnego usunięcia jajników i jajowodów (adneksektomii i histerektomii). W jakim stopniu zabiegi te redukują ryzyko wystąpienia nowotworu? Usunięcie jajników i jajowodów zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jajnika o ponad 90%. Jeśli znajdujesz się w grupie ryzyka - dowiedź się więcej o możliwości dołączenia do programu opieki nad takimi osobami.