HIV: Czy grozi nam powrót epidemii jaka zbierała żniwo na przełomie lat 80.?

Katarzyna Mizera, Kobieta.pl: Media grzmią coraz częściej o tym, że w ciągu ostatniego roku liczba zakażeń na HIV w Polsce wzrosła dwukrotnie – jak wyglądają statystyki w Polsce? I jak przedstawiają się w porównaniu do reszty świata?

dr Magdalena Ankiersztejn-Bartczak: W Polsce zakażenie HIV jest ciągle traktowane jako temat tabu. To przekłada się na zbyt niski odsetek osób, które wykonują badania w kierunku HIV, zbyt mało działań profilaktycznych, a także brak świadomości, że to zakażenie może dotyczyć każdego aktywnie seksualnego człowieka. W ostatnim półroczu widzimy wzrost wykrytych zakażeń, ale to także po pandemii COVID-19 więcej osób wykonuje badania w kierunku HIV. Polskie statystyki są ciągle niedoszacowane, na co wskazuje także wysoki odsetek późno rozpoznanych zakażeń - jeden z największych w Europie. Świadczy to o tym, że ludzie przez lata nie są świadomi swojego zakażenia i mimo problemów zdrowotnych, często nawet lekarze nie prowadzą diagnostyki w kierunku HIV. Ciągle mamy rozpoznania w fazie pełnoobjawowego AIDS i zgony, bo leki zostały za późno podane. Takie sytuacje nie powinny mieć miejsca w kraju, gdzie leczenie antyretrowirusowe jest dostępne. 

Fakty i mity na temat zakażenia HIV

Jak możemy się zakazić HIV? Jakie są najczęściej pokutujące mity dotyczące zakażenia? 

Istnieją 3 podstawowe drogi zakażenia HIV: poprzez kontakty seksualne, krew oraz z zakażonej HIV matki na dziecko. Zdecydowanie najczęściej do zakażenia w Polsce dochodzi drogą kontaktów seksualnych. HIV dotyczyć może każdej osoby bez względu na płeć, wiek czy orientację seksualną. Zakażenie HIV nie zawsze musi być oznaką niewierności partnera lub partnerki. Nawet jeżeli pozostajemy w wiernym, monogamicznym związku, a osoba, z którą jesteśmy, była aktywna seksualnie zanim weszła z nami w relację, może dojść do zakażenia. Ciągle tylko co 10. Polak robił test w kierunku HIV w swoim życiu. Tylko w przypadku, gdy jesteśmy dla siebie pierwszymi partnerami seksualnymi, takie ryzyko nie występuje. 

Warto wiedzieć, że HIV poza organizmem człowieka żyje niezwykle krótko. Nie zakazimy się nim, z zaschniętej plamy krwi, poprzez ugryzienie komara czy używanie wspólnych przedmiotów. HIV zakazić się możemy również korzystając ze wspólnego sprzętu do iniekcji. To nie zawsze muszą być narkotyki, jeżeli używamy sterydów lub leków pamiętajmy o własnej strzykawce i igle. Niezwykle ważne jest również kontrolowanie swojego statusu serologicznego u kobiet w ciąży. Badania w kierunku HIV wpisane są do koszyka świadczeń dla osób ciężarnych. Lekarz ginekolog ma obowiązek zlecenia nam testu na HIV do 10. tygodnia ciąży, a następnie między 33. a 37. tygodniem. Nawet, jeśli wykryjemy zakażenie w trakcie ciąży, nadal kobieta może urodzić zdrowe, niezakażone dziecko. Pamiętajmy o tym i wymagajmy od lekarza, by skierował nas na takie badanie. Ważne informacje dotyczące życia z HIV można znaleźć na naszej stronie www.pozytywnezycie.pl.

ZAPOGIEGANIE ZAKAŻENIU WIRUSEM HIV

Jak zapobiec zakażeniu?

Podstawową formą zapobiegania zakażeniu HIV jest używanie prezerwatyw podczas każdego kontaktu seksualnego z osobą, której statusu serologicznego nie znamy. Poprawnie założona prezerwatywa chroni nas przed zakażeniem. Jeżeli decydujemy się na kontakty seksualne warto również poprosić osobę, z którą jesteśmy o wykonanie testu na HIV zanim podejmiemy pierwszy stosunek. Do dyspozycji mamy również PrEP, czyli profilaktykę przedekspozycyjną. Polega ona na przyjmowaniu dwóch leków antyretrowirusowych w trybie wyznaczonym przez lekarza. PrEP stosuje się zanim dojdzie do ryzyka zakażenia HIV oraz przez jakiś czas po ekspozycji. Warto jednak pamiętać, że PrEP chroni nas jedynie przed HIV. Po ryzykownej sytuacji również możemy zapobiec zakażeniu, musimy jednak działać szybko. Dostępne są leki nazywane PEP - profilaktyka poekspozycyjna. Pierwszą tabletkę należy przyjąć najlepiej w ciągu 2 godzin po sytuacji ryzykownej. 

Zobacz także:

Getty Images

Prezerwatywy to nie tylko skuteczny środek antykoncepcyjny, ale również jedyny, który jednocześnie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym AIDS. Mówi o tym m.in. aktualna kampania Durex „Bez wymówek”, w której marka uświadamia, jak działają prezerwatyw oraz obala najpopularniejsze wymówki związane ze stosowaniem gumek. 

Czy kwestia wzrostu zachorowań to pokłosie braku edukacji seksualnej w Polsce? Jakie inne czynniki powinniśmy winić?

To efekt braku wielopoziomowej, skutecznej profilaktyki, spadku wiedzy i świadomości ryzyka. Edukacja to podstawa, ale nie możemy zapominać też o ludziach po 50-tym roku życia, bo HIV nie ma granicy wieku.

Czy grozi nam powrót epidemii jaką znaliśmy na przełomie lat 80./90.? Czy winą możemy obarczyć obraz tego, jak pokazywany jest seks w popkulturze? W końcu w żadnym znanym mi obrazie/teledysku nie widziałam, żeby para korzystała np. z prezerwatywy, przez co ludzie mogą uważać stosowanie ich za coś zbędnego i „niefajnego”.

Nasze środowisko zarówno rodzinne, edukacyjne, jaki kulturowe ma ogromny wpływ na kształtowanie naszych zachowań. Podstawą jest edukacja i profilaktyka, a tej w Polsce jest ciągle zbyt mało. Nie przenosiłabym odpowiedzialności za epidemię HIV na jeden konkretny system, jak np. media. Rzetelną wiedzę powinniśmy czerpać z różnych źródeł, także z mediów, więc im więcej tam będzie treści dotyczących chorób przenoszonych drogą płciową i form ich zabezpieczania, tym lepiej. 

Coraz więcej w popkulturze pojawia się projektów z pozytywnymi i realistycznymi przekazami dotyczącymi bezpiecznego seksu. Należy do nich np. utwór „Bez Wymówek” Mery Spolsky i Kuby Karasia, nagrany we współpracy z Durex, w którym tłumaczą dlaczego warto używać prezerwatyw.

Opieka nad osobami żyjącymi z HIV w Polsce: jak i gdzie zrobić test?

Jak wygląda kwestia opieki i badań w polskim systemie opieki zdrowotnej?

Opieka nad osobami żyjącymi z HIV w Polsce jest na wysokim poziomie. Każda osoba seropozytywna, mieszkająca w Polsce, ma zapewniony bezpłatny dostęp do leków antyretrowirusowych. Warto pamiętać o osobach z mniejszych miejscowości czy wsi mających utrudniony dostęp do ośrodków referencyjnych, gdzie wydawane są leki. Ośrodki te znajdują się zazwyczaj w dużych miastach wojewódzkich, więc te osoby muszą dojeżdżać. Rozwój medycyny w zakresie opieki nad osobami seropozytywnymi jest w Polsce na najwyższym poziomie. 

Jak i gdzie można zrobić test w Polsce?

W Polsce istnieje 27 Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych, gdzie bezpłatnie i anonimowo można wykonać testy na HIV. Fundacja Edukacji Społecznej prowadzi dwa takie miejsca w Warszawie, na Ursynowie oraz Woli. W tych miejscach dodatkowo można wykonać testy na kiłę i HCV. Listę wszystkich punktów można znaleźć na stronie  www.projekttest.pl. Badanie w kierunku HIV można także zrobić odpłatnie w każdym Laboratorium Diagnostycznym. 

NASZ EKSPERT: Magdalena Ankiersztejn-Bartczak - doktor nauk społecznych, pedagog, edukator seksualny, socjolog, certyfikowany edukator, konsultant i doradca HIV/AIDS, członek Światowego (International AIDS Society) , Europejskiego (European AIDS Clinical Society) i Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS (PTnAIDS), współautorka Polskich Rekomendacji „Zasady opieki nad osobami zakażonymi HIV”, członek European AIDS Treatment Group oraz członek zespołu opiniującego w Europejskiej Akademii Pacjentów (EUPATI) , koordynator  i doradca Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych oraz Mobilnego Serwisu Redukcji Szkód oraz Akademii Pozytywnego Życia, autorka wielu publikacji i programów edukacyjnych, uhonorowana Czerwoną Kokardką.