Piecze nie tylko w przełyku. Czasem także w gardle i krtani. Zdarza się, że wywołuje ból za mostkiem, w klatce piersiowej lub w okolicach żuchwy. Może również powodować chroniczną chrypkę albo poranne ataki kaszlu. Chociaż takich objawów doświadcza wielu z nas, rzadko wybieramy się do lekarza, uważając je po prostu za zło konieczne. Gdy zgaga staje się dokuczliwa, próbujemy poradzić sobie na własną rękę. Na przykład pijąc mleko albo ziółka. Gdy to nie pomaga, sięgamy po popularne leki. A kiedy zadziałają, bierzemy je bez opamiętania – środki na zgagę są jednymi z bardziej popularnych, dostępnych bez recepty medykamentów. Nie wiemy też za bardzo, czym zgaga jest. Najczęściej kojarzymy ją z nadkwasotą. To błąd, bo choć czasem te dwie przypadłości występują równocześnie, to można mieć nadkwasotę i nie mieć zgagi, tak samo jak można mieć zgagę, ale nie mieć nadkwasoty.

PIECZENIE I BÓL TO EFEKT COFANIA SIĘ TREŚCI ŻOŁĄDKOWEJ

●Dolegliwość, którą potocznie określamy jako zgagę, w języku medycznym nosi nazwę choroby refluksowej przełyku albo refluksu żołądkowo-przełykowego (ang. gastroesophageal reflux disease, czyli GERD). Jej objawem jest cofanie się treści żołądkowej do przełyku.

Kiedy to, co zjemy, trafia do żołądka, miesza się tam z sokiem żołądkowym, którego składnikami są m.in. enzymy trawienne i kwas solny – czyli silnie żrąca substancja chemiczna.

Kwas solny nie wyżera dziur w ściankach żołądka, bo u zdrowego człowieka pokryte są one ochronną warstwą śluzową. Kłopoty pojawiają się dopiero wtedy, gdy warstwa ta ulega uszkodzeniu: wówczas na ściankach żołądka tworzą się nadżerki, a potem wrzody. Zupełnie inaczej jest, gdy pokarm zmieszany z sokiem żołądkowym znajdzie się w przełyku.

Ścianki przełyku nie są przygotowane na atak kwasu, ponieważ teoretycznie wcale nie powinien on mieć z nimi kontaktu.

Właśnie dlatego dochodzi do podrażnienia, którego efektem jest odczuwany przez nas dyskomfort (pieczenie, ból). Jeżeli system trawienny człowieka działa prawidłowo, pokarm strawiony w żołądku nie powraca do przełyku. Zgaga jest więc objawem, że coś funkcjonuje nie tak.

PRZYCZYNĄ ZGAGI SĄ NAJCZĘŚCIEJ ZABURZENIA PRACY PRZEŁYKU

● Jeszcze niedawno sądzono, że powodem zgagi jest nadmierne wydzielanie soku żołądkowego. Okazuje się jednak, że refluks jest związany z nieprawidłową pracą dolnego zwieracza przełyku, który otwiera się nie wtedy, gdy powinien. Przyczynę owego zjawiska bardzo często stanowi zbyt słabo kurczący się bądź za często rozkurczający zwieracz lub zbyt wolna praca całego przełyku.

Refluks może być efektem przepukliny rozworu przełykowego: rozciągnięcia w przeponie (mięśniu oddzielającym klatkę piersiową od jamy brzusznej) otworu, przez który przechodzi przełyk.

W normalnej sytuacji mięsień ten powinien ściśle obejmować końcowy odcinek przełyku i tym samym wspomagać jego pracę. Innym powodem zgagi może być za wolne opróżnianie się żołądka – jeżeli jest on zbyt pełny, po prostu nie radzi sobie z trawieniem i wypycha część zawartości. W rzadkich przypadkach przyczyną choroby refluksowej jest wada w budowie przełyku.

JEŻELI PALISZ LUB MASZ NADWAGĘ, JESTEŚ W GRUPIE RYZYKA

● Na zgagę najczęściej uskarżają się osoby starsze (50 –70 lat), palące papierosy oraz te, których waga jest zbyt duża.

Refluks męczy osoby otyłe, ponieważ pod wpływem nadwagi zwiększa się ciśnienie w jamie brzusznej.

Choroba refluksowa u palaczy wiąże się z nikotyną, która sprawia, że wiotczeją mięśnie przełyku. U ludzi starszych zgaga jest najczęściej związana z zażywaniem leków nasercowych albo obniżających ciśnienie.

Ze statystyk wynika, że zgaga częściej przydarza się kobietom niż mężczyznom.

Na wyniki tych badań mają prawdopodobnie wpływ odpowiedzi kobiet, które były w ciąży. Panie spodziewające się dziecka miewają ref luks, ponieważ w początkowym okresie ciąży w ich organizmie zwiększa się poziom progesteronu, a to rozluźnia mięśnie przełyku. Inną przyczyną jest powiększająca się macica, która zaczyna uciskać żołądek i wypychać z niego treść pokarmową.

KTO NIE CHCE MIEĆ ZGAGI, MUSI ZMODYFIKOWAĆ DIETĘ I ZMIENIĆ STYL ŻYCIA

● Żeby nie prowokować cofania się pokarmu z żołądka do przełyku, trzeba przede wszystkim zrezygnować z jedzenia potraw, które osłabiają mięśnie zwieracza przełyku. Należą do nich m.in.: czekolada, mięta, cebula oraz ostre przyprawy Ze względu na zawartość kofeiny podobnie działają również kawa, herbata i coca-cola, a także alkohol – nawet jeśli wypije się go niezbyt dużą ilość. Z kolei napoje gazowane sprawiają, że wraz z bąbelkami do żołądka przedostaje się sporo powietrza, które go rozdyma, a to sprzyja wypychaniu trawionego pokarmu do przełyku.

Przy skłonności do refluksu trzeba unikać jedzenia zbyt obfitych posiłków, należy również przyzwyczaić się do jedzenia powoli.

Aby pozbyć się zgagi, osoby z nadwagą muszą schudnąć, palacze zaś powinni rzucić palenie. Zgadze sprzyjają również częste zaparcia, dźwiganie ciężkich przedmiotów oraz noszenie ubrań mocno uciskających przeponę – pasków, ciasnych spodni, spódnic, a nawet rajstop czy bielizny. Dlatego wszystkich tych rzeczy trzeba zdecydowanie unikać.

Jeśli pieczenie w przełyku pojawia się w nocy, pomóc może odpowiednie ułożenie ciała. Należy spać na plecach, opierając głowę na dużej poduszce, dzięki temu w nocy żołądek będzie utrzymywał się poniżej otworu przepony.

Gdy już mamy zgagę, przełyk jest podrażniony. Należy więc unikać jedzenia owoców cytrusowych i picia soków, ponieważ zaostrzają one objawy.

DOBRE ŚRODKI NA REFLUKS PRZYNOSZĄ DŁUGOTRWAŁĄ POPRAWĘ

Jest kilka rodzajów leków na zgagę. Najsłabsze są środki alkalizujące, czyli neutralizujące kwasy. Zawierają substancje zasadowe (np. węglan wapnia, wodorotlenek glinu).

Preparaty alkalizujące są dostępne bez recepty, ale poprawa po nich jest krótkotrwała. Mogą jednak pomóc osobom, które miewają zgagę sporadycznie.

Kolejna grupa leków to tzw. blokery (albo antagoniści) receptora H2. Ich działanie polega na zablokowaniu mechanizmu produkcji soku żołądkowego. Z badań wynika, że zarówno leki neutralizujące, jak i te ograniczające wydzielanie soku żołądkowego doraźnie pomagają jedynie połowie osób, które je zażywają, a trwałą poprawę uzyskuje tylko jedna trzecia z nich. Jeśli przyczyną zgagi jest zbyt wolna praca przewodu pokarmowego, lekarze przepisują leki prokinetyczne (przyspieszają one pracę przełyku i żołądka). Ostatnia grupa leków to tak zwane inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol). Hamują one wytwarzanie kwasu solnego przez pompę protonową znajdującą się w komórkach błony śluzowej żołądka.

Inhibitory pompy protonowej są silniejsze niż inne leki na zgagę, a ich działanie utrzymuje się przez kilkanaście godzin.

Badania wykazały, że można je stosować przez dłuższy czas (6–8 tygodni) i że w wielu przypadkach przynoszą trwałą poprawę. Do niedawna leki te były dostępne jedynie na receptę, ale ostatnio w małych dawkach można je kupić bez niej. Jeśli przyczyną zgagi jest wada w budowie przełyku, leczy się ją operacyjnie.

DLACZEGO NIE NALEŻY LEKCEWAŻYĆ ZGAGI I PÓJŚĆ DO LEKARZA 

● Nieleczona choroba refluksowa może spowodować zapalenie przełyku, a w konsekwencji doprowadzić do jego zwężenia, objawiającego się bólem i trudnością w przełykaniu. Inne powikłanie to zapalenie płuc – może powstać, gdy treść żołądkowa dostanie się do gardła, a stamtąd do dróg oddechowych. Jeśli objawy zgagi pojawiają się częściej niż dwa razy w tygodniu lub nie możemy się obejść bez leków dłużej niż dwa tygodnie, trzeba skonsultować się ze specjalistą. Niepokojące jest również, gdy zgadze towarzyszą inne symptomy – częste wzdęcia i nudności albo wymioty czy chroniczne zaparcia lub biegunki. Choroba refluksowa może towarzyszyć innej, dużo poważniejszej dolegliwości. Przyczyną zgagi mogą być bowiem: kamica pęcherzyka żółciowego, zespół jelita nadwrażliwego, cukrzyca, choroba wrzodowa żołądka albo dwunastnicy, a nawet (rzadko) nowotwór żołądka lub jelita grubego

konsultacja: Dr n. Med. Ewa Walecka-Kapica, spec. Chorób Wewnętrznych, Zakład Żywienia Klinicznego Kliniki Gastroenterologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi