Trądzik różowaty(acne rosacea) to przewlekła choroba zapalna skóry twarzy, która występuje pod wieloma postaciami, a jej podłoże nie jest do końca znane. Cierpi na nią do 10% populacji (według różnych danych jest to 0,2-10%). Częściej dotyka kobiet, ale u mężczyzn ma zwykle cięższy przebieg. Rozwija się głównie u osób dojrzałych. Choroba charakteryzuje się występowaniem naprzemiennie okresów zaostrzenia oraz recesji. Obejmuje skórę twarzy, a objawia się występowaniem teleangiektazji (rozszerzonych naczyń krwionośnych), zmian rumieniowych, grudkowych, krostkowych, niekiedy też guzowatych, ocznych, a także przerostu i zwłóknienia gruczołów łojowych

Postacie i objawy

Trądzik różowaty jest diagnozowany na podstawie dwóch kryteriów: pierwszorzędowych (rumień, grudki, krostki, teleangiektazje) i drugorzędowych (uczucie pieczenia, wysuszenie, obrzęk skóry, objawy oczne i inne). Choroba ta może mieć cztery główne postacie:

  • postać teleangiektatyczno-rumieniowatą – charakteryzuje się występowaniem na twarzy rumienia przelotnego lub przetrwałego, często też rozszerzonych naczyń krwionośnych; chory odczuwa pieczenie w obrębie zmian;
  • postać grudkowo-krostkową – występuje tu zarówno rumień, jak i grudki oraz krostki;
  • postać z dominacją zmian przerostowych – skóra ma nierówną powierzchnię, występują na niej pogrubienia i zmiany guzowate, które obejmują najczęściej nos (tzw. nos kalafiorowaty – dotyczy mężczyzn), niekiedy także brodę, czoło, policzki czy uszy;
  • postać oczną – trudna do zdiagnozowania odmiana objawiająca się występowaniem przewlekłych stanów zapalnych w obrębie spojówek, rogówek i brzegów powiek. Do symptomów należą: łzawienie, przekrwienie oczu, pieczenie, kłucie, swędzenie, wrażenie obecności ciała obcego w oku, nawracające jęczmienie czy światłowstręt.

Specjaliści mówią o dwóch okresach w życiu, w których prawdopodobieństwo wystąpienia pierwszych objawów jest największe – między 25. a 35. oraz między 45. a 55. rokiem życia. Schorzenie częściej dotyczy osób mających jasną karnację, jasne włosy i niebieskie oczy. Zmiany oczne towarzyszą głównym objawom trądziku, mogą zostać stwierdzone nawet u 50% chorych. Prawdopodobieństwo ich wystąpienia wzrasta z wiekiem. Po 45. roku życia występują aż u 75% pacjentek, a po 60. roku życia możliwość pojawienia się tej odmiany jest tak samo duża u mężczyzn. Zmiany oczne najczęściej występują wtórnie do zmian skórnych u połowy pacjentów. W 20% przypadków pojawiają się wcześniej niż wykwity na twarzy.

Skąd się bierze trądzik i jak go leczyć?

Etiopatogeneza tej choroby jest bardzo złożona i wciąż do końca nieznana. Uważa się, że choroba występuje częściej u osób mających do niej predyspozycje genetyczne. Sprzyjają jej też zaburzenia hormonalne, problemy żołądkowe (niedostateczna kwasowość soku żołądkowego), zaburzenia naczyniowe, immunologiczne, skłonność do alergii, nadwrażliwość skóry, czynniki infekcyjne (niektóre roztocza, drożdżaki), czynniki klimatyczne, chemiczne, zmiany trądzikowe (nadmierne wydzielanie sebum, rozszerzone pory). Objawy nasilają się w wyniku: stresu, niewłaściwej diety (alkohol, mocna kawa, herbata, czekolada, a także ostre, ciężkostrawne, zbyt gorące lub zbyt zimne potrawy), zażywania niektórych leków (np. na nadciśnienie tętnicze), ekspozycji na promienie UV (zarówno słoneczne, jak i w solarium), korzystania z sauny i gorących kąpieli, intensywnego wysiłku fizycznego, nagłych zmian temperatury otoczenia, wiatru, mrozu, używania niewłaściwych kosmetyków (zawierających alkohol, substancje zapachowe, mentol, aceton).

Czasami dochodzi do rozwoju choroby na tle alergicznym. Dotyczy to przede wszystkim alergenów inhalacyjnych, czyli pyłków, kurzu, roztoczy, pierza, pleśni. Rzadko choroba współwystępuje z alergiami pokarmowymi, ale można wysunąć hipotezę, że może mieć ona związek z wewnątrzustrojowymi ogniskami infekcyjnymi i reakcją na alergeny pochodzące od drobnoustrojów. Choremu warto wykonać m.in. test na obecność Helicobacter pylori.

Nietolerancja licznych kosmetyków do twarzy, a także do makijażu, to często jeden z pierwszych objawów. Trądzik różowatywymaga doboru właściwych preparatów pielęgnacyjnych, które nie tylko będą delikatne, ale ponadto wspomogą wyeliminowanie objawów skórnych oraz zapobieganie ich nawrotom. Niezbędne są fotoprotekcja skóry, ochrona przed czynnikami drażniącymi, a także makijaż kamuflujący dla komfortu pacjenta. Warto wybrać takie kosmetyki, które ochronią cerę przed działaniem promieni UV, wzmocnią naczynia krwionośne, złagodzą podrażnienia, zregenerują naskórek, a także pomogą w zamaskowaniu zaczerwienień. Do najważniejszych zaleceń należy ponadto opanowanie stresu emocjonalnego.

Kuracją powinien pokierować lekarz dermatolog lub doświadczony kosmetolog. W leczeniu miejscowym objawów stosuje się m.in. metronidazol 0,75% i 1% (żel lub krem), kwas azelainowy (przy odmianie grudkowo-krostkowej), sulfacetamid sodowy z siarką czy nadtlenek benzoilu. Lekarz może zalecić także antybiotyki do stosowania miejscowego – klindamycynę, erytromycynę, tetracyklinę. Podaje się też antybiotyki w formie doustnej, a wspomagająco witaminy PP, B2 oraz C. Niektóre postacie trądziku leczone są retinoidami.

W przypadku stwierdzenia powiązania choroby z zaburzeniami żołądkowymi podjęcie kuracji w tym kierunku przyniesie jednocześnie recesję trądziku. Przy wystąpieniu objawów po zjedzeniu ciężkostrawnych czy ostrych potraw dobre rezultaty przynosi zażywanie hormonu trzustki (lipazy).

W przypadku guzowatości nosa (rhinophyma) konieczny może być zabieg laserowy lub chirurgiczny. Dobre efekty przy leczeniu rumienia przynosi z kolei IPL (impulsywna terapia świetlna).

Pacjenci cierpiący na trądzik różowaty nie powinni poddawać się takim zabiegom jak złuszczanie przy użyciu kwasów owocowych, kwasu trójcholorooctowego czy salicylowego. Także domowy peeling ścierający (gruboziarnisty) jest niewskazany. Należy unikać też kosmetyków rozgrzewających. Wybierajmy natomiast preparaty zawierające witaminy C, K, PP, a także wyciąg z rumianku czy zielonej herbaty.

Całkowite wyleczenie zmian skórnych spowodowanych trądzikiem różowatym jest niezwykle trudne. Terapia polega przede wszystkim na właściwej pielęgnacji skóry, diecie, unikaniu stresu oraz odpowiedniej kuracji w razie nasilania się objawów.